Ξεχασμένα παραδοσιακά επαγγέλματα:

Οι βυρσοδέψες
Πέμπτη, 06 Μάιος 2010 03:00 | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

Πριν καταπιαστώ με την ανάλυση και επεξεργασία του εκτενέστατου αυτού θέματος, θεώρησα σκόπιμο να ξαναφέρω λίγο στη μνήμη μου την ετυμολογία των λέξεων, που σχετίζονται με τους βυρσοδέψες.
Η σύνθετη λέξη «βυρσοδέψης» γίνεται από «βύρσα + δέψης».
Βύρσα είναι το δέρμα του ζώου, η δορά, η προβιά, το τομάρι, το πετσί, που οι αρχαίοι το έλεγαν «σκύτος».
Δέψης παράγεται από το ρήμα δέφω, που σημαίνει τρίβω, κατεργάζομαι. Επομένως βυρσοδέψης είναι αυτός που κατεργάζεται το δέρμα ώστε να γίνεται μαλακό, εύκαμπτο, ανθεκτικό και να μην προσβάλλεται από μικροοργανισμούς.
Η λέξη κατεργάζομαι σημαίνει: εργάζομαι τελειοτικά, δηλαδή προετοιμάζω κάτι στην εντέλεια για κάποιο σκοπό.
Η εργασία αυτή, που γίνεται σε ειδικούς χώρους και κάτω από δική της τεχνική, δηλαδή η τέχνη για να μετατραπεί το ακατέργαστο δέρμα σε κατεργασμένο, έτοιμο για χρήση, λέγεται «βυρσοδεψία».
Το εργοστάσιο της επεξεργασίας αυτής είναι το «βυρσοδεψείο», που ο λαός το λέει «ταμπάκικο» και τους βυρσοδέψες τους αποκαλεί «ταμπάκηδες», από την τούρκικη λέξη tabak = βυρσοδέψης.
«Bύρσωμα» είναι η επένδυση κάποιας επιφάνειας με δέρμα που λαϊκά λέγεται «πέτσωμα».
Το δέρμα, το περικάλυμμα αυτό του σώματος, σκοπό έχει να περιβάλλει και να συγκρατεί τις σάρκες και όλα γενικά τα όργανα και τα υγρά, που περιέχει ο κάθε ζωικός οργανισμός. Επί πλέον από τους πόρους του γίνεται η άδηλος αναπνοή. Άρα χρησιμεύει και για προστασία και ως όργανο αναπνοής.
Τη μεγάλη χρησιμότητα του αναντικατάστατου αυτού σάκκου βάζοντας στη σκέψη τους οι πρωτόγονοι την είχαν κάνει τρόπο ζωής, αφού με το κυνήγι δεν εξοικονομούσαν μόνο το κρέας ως τροφή, αλλά έπαιρναν και το δέρμα. Άλειφαν το τομάρι με λίπος που το έβγαζαν από το ίδιο το ζώο ή από τα ψάρια. Άλλοτε πάλι το κάπνιζαν για να μην σαπίσει. Αλλά τα δέρματα αυτά δεν ήταν μεγάλης αντοχής και γρήγορα καταστρέφονταν.
Έτσι ξεκίνησε μια άτυπη βυρσοδεψία, η οποία με το πέρασμα των χρόνων και με την ανοδική πορεία της ανθρώπινης οξύνοιας συνεχώς βελτιωνόταν. Άρα μια από τις παλαιότερες τέχνες άρχισε να κάνει την εμφάνισή της στην Κίνα, στην Αίγυπτο και στους Ερυθρόδερμους της Αμερικής.
Αρχικά οι άνθρωποι για να προστατευτούν κυρίως από το ψύχος χρησιμοποίησαν ως πρώτο ένδυμά τους τα ακατέργαστα δέρματα των ζώων. Μάλιστα άρχισαν να εξημερώνουν μερικά ζώα ώστε να μην βασανίζονται να τα κυνηγούν, αφού ο σκοπός ήταν διπλός.
Βελτιώνοντας συνεχώς τις συνθήκες της ζωής τους, ένας υποτυπώδης πολιτισμός τους οδηγούσε σε νέες μεθόδους για τη χρήση των δερμάτων. Έφτειξαν ασπίδες, έντυσαν τις βάρκες τους για να είναι στεγανές, έκαναν ασκιά για να αποθηκεύουν ή να μεταφέρουν το νερό, το λάδι, το κρασί, κατασκεύασαν τα πρώτα τους σανδάλια, προστατεύοντας έτσι όχι μόνο το κορμί, αλλά και τα πόδια, έστω και με τις τότε ατέλειες.
Φέρνοντας στη σκέψη μας «το χρυσόμαλλο δέρας» από τα μυθικά χρόνια, «τη λεοντή του Ηρακλή» και την «αιγίδα (φολιδωτό θώρακα) της Αθηνάς», αναλογιζόμαστε από πόσο παλαιά άρχισαν οι άνθρωποι να εκτιμούν την αξία των δερμάτων.
Ακατέργαστα στην αρχή, ημικατεργασμένα και κατεργασμένα αργότερα, με την καταπληκτική άνοδο της τεχνολογίας, έφθασαν στη σημερινή εποχή να αποτελούν παγκοσμίως ένα από τα σπουδαιότερα είδη στο γενικό εμπόριο, αφού πλέον έχουν εξαπλωθεί διεθνώς.
Το μεγαλύτερο όμως ποσοστό της δερματοπαραγωγής το έχει η Αμερική.
Μα το δαιμόνιο του αρχαίου ελληνικού πνεύματος οδήγησε τους προγόνους μας να μετατρέψουν το δέρμα με ειδική κατεργασία σε «περγαμηνή» και αντικαθιστώντας τον πάπυρο, να κατασκευάσουν τα βιβλία τους, πριν την ανακάλυψη του χαρτιού. Η ονομασία της λέξης αυτής οφείλεται στην τότε ελληνική Πέργαμο της Μικράς Ασίας, όπου πρωτοχρησιμοποιήθηκε για γράψιμο δέρμα γιδοπροβάτων, λεπτοκατεργασμένο σαν μεμβράνη.
Βέβαια, σχετικό της περγαμηνής είναι η «διφθέρα», δηλαδή κατεργασμένο πολύ λεπτό δέρμα, κατάλληλο για γραφή.
Κάνοντας αναδρομή, στο ιστορικό της διαδικασίας για την κατεργασία των δερμάτων, έχουμε πολλά να αποκομίσουμε.
Κατά το οδοιπορικό θα συναντήσουμε: τον σφάχτη - τον τομαρά - τον έμπορο - τον χονδρέμπορο - τον βυρσοδέψη.
Ο σφάχτης έσφαζε προσεκτικά το ζώο για να μην τραυματιστεί το δέρμα και αχρηστευτεί η αξία του προορισμού του.
Για να γδαρθεί πιο εύκολα και να ξεκολλήσει καλά η σάρκα χωρίς τρυπήματα, φούσκωνε το σφαγμένο ζώο με ένα καλάμι.
Ο τομαράς συγκέντρωνε τα τομάρια νωπά ή αλατισμένα και ξηραμμένα. Τα νωπά τα αλάτιζε για να μην σαπίσουν και τα ξήραινε κρεμώντας τα στον αέρα. Μάλιστα για να έχει καλλίτερο αποτέλεσμα τοποθετούσε ξύλινες βέργες ανάμεσα στα τοιχώματα του δέρματος, ώστε να στέκει τεντωμένο.
Τις στεγνωμένες αυτές δορές τις έπαιρνε ο έμπορος και τις έδενε σε δεμάτια που τα προωθούσε στον χονδρέμπορο. Σε μερικές περιοχές έμπορος και χονδρέμπορος ήταν το ίδιο πρόσωπο.
Συγκεντρωμένες όλες αυτές οι τομαριές σε μεγάλες ποσότητες κατέληγαν στον βυρσοδέψη για κατεργασία.
Το καλό δέρμα εξαρτάται από το είδος του ζώου, από το περιβάλλον που ζει, από την ηλικία, από την υγεία, από το γένος και από το μέρος του σώματος. Γιατί το ίδιο το δέρμα δεν έχει παντού, δηλαδή σε όλα τα σημεία του σώματός του την ίδια ποιότητα.
Αν το καημένο το ζώο ήξερε από πόσα στάδια επεξεργασίας θα περάσει το τομάρι του έστω και νεκρό, ποτέ δεν θα ήθελε να είχε γεννηθεί.
Γίδες, πρόβατα, μοσχαράκια, αγελάδες, βουβάλια, γαϊδούρια, άλογα, γουρούνια, ελάφια, καγκουρώ, τάρανδοι, αλεπούδες, φίδια, βάτραχοι, κροκόδειλοι, σκιούροι και οποιονδήποτε άλλο ζωντανό οργανισμό είχε σταμπάρει ο ανθρώπινος νους, θα έφθανε το πετσί του στο ταμπάκικο κάτω από τα χέρια του έμπειρου τεχνίτη. Αν κάποιο προοριζόταν για γουναρικό, ε, τότε τουλάχιστον θα γλίτωνε το ωραίο του τρίχωμα από την αποτρίχωση.
Όλα όμως τα περνούσαν «από σαράντα κύματα» και «από συμπληγάδες πέτρες» και το ανώδυνο μαρτύριο θα κρατούσε μήνες.
Συγκεντρωμένες πλέον οι προβιές έπρεπε να καθαριστούν και να αφαιρεθούν τυχόν κρεάτινα υπολείμματα με ειδικά μαχαίρια, για να μπουν σε στέρνες με άφθονο νερό, που ανανεωνόταν για να μην μυρίζει, γιατί η βυρσοδεψία προϋποθέτει και βρωμιά.
Εκεί θα κολυμπούσαν για 20 περίπου ημέρες, προκειμένου να μαλακώσουν και να αποτριχωθούν με τη βοήθεια του ασβέστη. Παράλληλα όμως έριχναν και άλλα υλικά, καυστική σόδα ή θειούχο νάτριο.
                                                                                                                          συνεχίζεται
                                                                                                    Μαρία Παπαστρατάκου-Μυλωνάκου

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
Του Ανδρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
Του Ανδρέα Πετρουλάκη
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα

Η ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΕΙΔΗΣΗ

Στείλτε μας τα δικά σας νέα, φωτογραφίες, σχόλια, σκέψεις, παρατηρήσεις και δείτε τα δημοσιευμένα στο lakonikos.gr και στην ημερήσια εφημερίδα ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ
Διεύθυνση e-mail(*)
Μη έγκυρη διεύθυνση e-mail

Περιγραφή(*)
Συμπληρώστε μια περιγραφή για την είδηση σας

Φωτογραφία

Κωδικός Ασφαλείας(*)
Κωδικός Ασφαλείας
Ο κωδικός ασφαλείας είναι λάθος