«Χαίρει...μη έχουσα η Λακεδαίμων...»

Γράφει ο Γιάννης Μητράκος
Πέμπτη, 24 Νοέμβριος 2011 02:00 | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ
«Χαίρει...μη έχουσα η Λακεδαίμων...»
Καθώς πλησιάζει, γιʼ άλλη μια φορά, ο εορτασμός της μνήμης του Πολιούχου Αγίου μας Οσίου Νίκωνος του Μετανοείτε, ξανάρχονται στην επικαιρότητα όλα όσα αφορούν την τύχη των ιερών λειψάνων του, αφού όπως είναι γνωστό, παρά τα όσα αναφέρονται στο απολυτίκιό του, η Σπάρτη και η Λακεδαίμων δεν διαθέτουν ούτε ένα τόσο δα μικρό τμήμα τους ως ιερό θησαύρισμα και προσκύνημα!
Ο Άγιος Νίκων, που καταγόταν από τον Πολεμωνιακό Πόντο της Μικράς Ασίας, τελείωσε την επίγεια ζωή του στην πόλη της Λακεδαιμονίας, τη βυζαντινή πόλη που χτίστηκε πάνω στα ερείπια της Αρχαίας Σπάρτης, στις 26 Νοεμβρίου του έτους 998 μετά Χριστόν.
Ο Επίσκοπος Λακεδαιμονίας Θεόπεμπτος, βοηθούμενος από ιερείς και μοναχούς, προετοίμασε το σκήνωμα του Αγίου και τέλεσε την εξόδιο ακολουθία και την ταφή του, ενώ πλήθη λαού συνέρρευσαν από παντού για να αποχαιρετήσουν τον πνευματικό τους πατέρα και προστάτη!
Το νεκρό σώμα του Οσίου Νίκωνος τοποθετήθηκε, σύμφωνα με το συναξαριστή του, σε μία θήκη «ξεστού λίθου και λείου» δηλαδή σε μία λίθινη λάρνακα, η οποία τοποθετήθηκε στο κέντρο του ναού του Σωτήρος Χριστού, που είχε ιδρύσει και ανοικοδομήσει, εκ βάθρων, στην ακρόπολη της Αρχαίας Σπάρτης (Λακεδαιμονία) ο κήρυκας της μετάνοιας.
Πάνω από τη λάρνακα του Οσίου κρεμάστηκε μία κανδήλα, η οποία ήταν αναμμένη νύχτα και μέρα. Δίπλα της στεκόταν άγρυπνος φρουρός ένας μοναχός από την αδελφότητα της Μονής του Σωτήρος Χριστού, της Μονής που ιδρύθηκε με πυρήνα το ναό του Σωτήρος από τον ίδιο τον Άγιο Νίκωνα. Από τη λάρνακα ανέβλυζε μύρο σαν «λεπτός ιδρώτας», το οποίο συγκέντρωναν οι πιστοί με τη βοήθεια ενός σπόγγου και άλειφαν τα πάσχοντα μέλη του σώματός τους, ζητώντας την πρεσβεία του Αγίου για την ίασή τους.
Η Μονή, ο ναός και συνεπώς η λάρνακα με το λείψανο του Οσίου φαίνεται ότι υπήρχαν μέχρι και τον 14ο αιώνα, αφού το Νοέμβριο του 1340 εμφανίστηκε και διαβάστηκε στην Πατριαρχική Σύνοδο Κωνσταντινουπόλεως «Σεπτόν Χρυσόβουλον», στο οποίο γίνεται λόγος «Περί υποθέσεως του μοναστηρίου του Αγίου Νίκωνος και περί ύδατος»! Όλες οι πληροφορίες που υπάρχουν συγκλίνουν στο γεγονός ότι η Μονή του Οσίου άκμαζε και λαμπρός ήταν ο ετήσιος εορτασμός της μνήμης του!
Τα χρόνια πέρασαν, η βυζαντινή αυτοκρατορία κατελύθη από τους Οθωμανούς Τούρκους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν και στην περιοχή της Λακωνίας με διοικητική έδρα το Μυστρά(1460). Η πόλη της Λακεδαιμονίας σταδιακά εγκαταλείπεται κι ερημώνεται. Από τότε παύει κάθε αναφορά στη Μονή του Οσίου Νίκωνος και στη λάρνακα όπου φυλασσόταν το ιερό λείψανό του. Μέσα στα δύστηνα χρόνια της τουρκοκρατίας ο λαός λησμόνησε σε τέτοιο βαθμό τον Άγιο Νίκωνα, ώστε στον κώδικα της Μητροπόλεως Λακεδαιμονίας, που γράφτηκε πάνω στις κολώνες του ιερού ναού του Αγίου Δημητρίου Μυστρά, επί αρχιερατείας του Εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Ανανία Λαμπάρδη, να αναφέρεται λανθασμένα ως «Άγιος Ίκωνας»!
Κι έφτασε η άγια ώρα του μεγάλου ξεσηκωμού, της Επανάστασης του 1821! Οι Έλληνες μετά από αιματηρούς αγώνες αποκτούν την ελευθερία και την εθνική τους ανεξαρτησία, ιδρύοντας το πρώτο μικρό ελληνικό κράτος, που έφτανε μέχρι το Σπερχειό ποταμό. Έρχεται ο Ιωάννης Καποδίστριας, ως πρώτος κυβερνήτης, θεμελιώνοντας εκ του μηδενός τους κρατικούς θεσμούς. Δολοφονείται, όμως, στο Ναύπλιο από τους Μαυρομιχαλαίους κι ακολουθεί η τοποθέτηση, από τις μεγάλες δυνάμεις, του Βαυαρού φιλέλληνα πρίγκιπα Όθωνα, ως βασιλέα της Ελλάδος.
Επί βασιλείας Όθωνα αποφασίζεται το έτος 1834 η ανίδρυση της νέας Σπάρτης και το 1837 γίνεται η επίσημη εγκαθίδρυση των δημοσίων αρχών. Μαζί τους εγκαθίσταται και ο Επίσκοπος Λακεδαίμονος Δανιήλ Κουλουφέκης, ο οποίος ανέσυρε από της λήθης τη μνήμη του Οσίου Νίκωνος και καθιέρωσε τον εορτασμό της από το έτος 1844 κι εντεύθεν. Λίγα χρόνια μετά, το 1893, ο διάδοχός του Αρχιεπίσκοπος Μονεμβασίας και Λακεδαίμονος Θεόκλητος Μηνόπουλος, έκανε τον πρώτο μεγαλοπρεπή και λαμπρό εορτασμό της πανσεβάσμιας μνήμης του Αγίου κι εξέφρασε την ευχή να χτιστεί ένας ναός στο όνομά του Οσίου Νίκωνος. Και πράγματι οι κάτοικοι της ανατολικής πλευράς της Σπάρτης, με δική τους πρωτοβουλία ανήγειραν ένα μικρό πλινθόκτιστο ναό, στον ίδιο χώρο στον οποίο οικοδομήθηκε ο σημερινός περίλαμπρος ναός του Οσίου, χωρίς ποτέ να εγκαινιαστεί από τις τοπικές εκκλησιαστικές αρχές!
Το 1901 ο Δήμαρχος Σπάρτης Περικλής Σαλβαράς καθιερώνει την 26η Νοεμβρίου, ημέρα μνήμης της κοιμήσεως του Οσίου Νίκωνος, ως τοπική αργία και συστήνει επιτροπή για την ανέγερση νέου μεγαλοπρεπούς ναού. Στην κατεύθυνση αυτή έπαιξαν σημαντικό ρόλο ο μακαριστός ιερέας Παναγής Κεφαλάς, εφημέριος του πρώτου ναού του Αγίου και ο μητροπολίτης Γερμανός Τρωιάνος, που ανέθεσε τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του στον ακαδημαϊκό Αναστάσιο Ορλάνδο. Ο δεύτερος ναός ολοκληρώθηκε το έτος 1954 επί μητροπολίτου Διονυσίου Δάφνο.
Το Φεβρουάριο του 1937, μια είδηση που τρέχει από στόμα σε στόμα, έρχεται να συνταράξει την κοινωνία της Σπάρτης, του Ξηροκαμπίου και της ευρύτερης Λακεδαίμονος. Η είδηση αναφέρει ότι, μετά από επαναλαμβανόμενα όνειρα που είδε ο εξάχρονος Νίκων Σ... , βρέθηκαν θαμμένα στο δάπεδο του ναϋδρίου του Αγίου Νίκωνος, στη θέση «Μετόχι» του Ξηροκαμπίου, τα χαμένα οστά του Οσίου!
Ο Μητροπολίτης Διονύσιος Δάφνος, ο Πρωτοσύγκελλος Μελέτιος Γαλανόπουλος, ιερείς, εκπρόσωποι των τοπικών αρχών και πλήθος λαού συγκεντρώθηκαν στο Ξηροκάμπι, όπου τελέστηκε δοξολογία στον καθεδρικό ναό της κωμόπολης την Αγία Τριάδα, για τη θαυματουργική εύρεση των οστών του Αγίου Νίκωνος!
Τις επόμενες ημέρες τα οστά αυτά μεταφέρθηκαν στη Σπάρτη και τοποθετήθηκαν στο παλαιό Επισκοπείο μέσα σε ένα κιβώτιο, στο οποίο κατά πληροφορίες μας αναγραφόταν η φράση «Οστά του Αγίου Νίκωνος». Ο Μητροπολίτης Διονύσιος Δάφνος μετέβαλε γνώμη πεισθείς από επιτροπή Σπαρτιατών ιατρών και του Εφόρου Αρχαιοτήτων και γιʼ αυτό δεν ανέφερε το γεγονός στην Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, ούτε προχώρησε σε ενέργειες για την επισημοποίησή τους. Αργότερα μάλιστα τα μετέφερε και τα τοποθέτησε στην Αγία Τράπεζα του μητροπολιτικού ναού της Ευαγγελίστριας. Στο χώρο αυτό παρέμειναν  μέχρις ότου τον διαδέχτηκε ο Κυπριανός Πουλάκος, ο οποίος τα επανέφερε αρχικά σε αποθηκευτικό χώρο του Επισκοπείου και αργότερα διέταξε το μυστικό ενταφιασμό τους στη νοτιοανατολική γωνία της κόγχης του ιερού του κοιμητηριακού ναού του Αγίου Γεωργίου Ψυχικού Σπάρτης.
Ήταν τα οστά του Ξηροκαμπίου τα χαμένα ιερά λείψανα του Οσίου Νίκωνος; Η οικογένεια του πρόωρα χαμένου Νίκωνα Σ... και οι τελευταίοι εν ζωή αυτόπτες μάρτυρες, μεταξύ των οποίων η κ. Δήμητρα Ν... δεν είχαν περί τούτου καμία αμφιβολία. Εκτός αυτών, πολλοί συντοπίτες μας,  κληρικοί και λαϊκοί, που γνώριζαν την όλη υπόθεση, φαίνονταν πεπεισμένοι ότι, η περίπτωση του Ξηροκαμπίου, άξιζε ιδιαίτερης προσοχής. Αλλά και ο Σεπτός Ποιμενάρχης μας Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης κ.κ. Ευστάθιος ευχόταν διακαώς και προσευχόταν εκ βάθους καρδίας ο Πανάγαθος Θεός με κάποιο θαύμα να επιβεβαιώσει την αλήθεια περί των λειψάνων του Οσίου.
Οι έντονες καλοπροαίρετες πιέσεις του οικογενειακού περιβάλλοντος του αείμνηστου Νίκωνα Σ... και ιδίως της κ. Δήμητρας Ν... , η οποία εξέφραζε σε όλους τους τόνους το παράπονο να μη φύγει από τούτη τη ζωή χωρίς «να δει τον Άγιο μέσα στο σπίτι του» δηλαδή στο ναό του, αλλά και η αδήριτη ανάγκη να υπάρξει, επιτέλους, μία απάντηση στο πολύχρονο ερώτημα: «Βρέθηκαν στο Ξηροκάμπι τα οστά του Αγίου Νίκωνος;», οδήγησαν το Σεβασμιώτατο σε μία γενναία απόφαση. Κατʼ αρχάς επέτρεψε στην κ. Δήμητρα Ν..., τον Οκτώβριο του 2008, να προχωρήσει στην εκταφή των οστών, για να διαπιστωθεί, πρώτα-πρώτα, αν ήταν όντως θαμμένα στο ναό του Αγίου Γεωργίου κι εν συνεχεία απέστειλε, τον Ιανουάριο του 2009, ένα μικρό δείγμα από τα ευρεθέντα σε βάθος 10 εκατοστών οστά, στο ερευνητικό κέντρο «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ», για να γίνει η χρονολόγησή τους  με την τεχνική του άνθρακα-14.
Τον εργαστηριακό έλεγχο έκανε ο Διευθυντής ερευνών και Προϊστάμενος του Εργαστηρίου Αρχαιομετρίας Δρ Ιωάννης Μανιάτης, ο οποίος έστειλε τον Αύγουστο του 2009 όλα τα αποτελέσματα της ραδιοχρονολόγησης των οστών  και τις επιστημονικές εκτιμήσεις του στο Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη μας. Σύμφωνα μʼ αυτές τα οστά χρονολογήθηκαν με πιθανότητα 28,4 % στην περίοδο 1680-1740 και με επικρατέστερη πιθανότητα 71%  στην περίοδο 1800-1930! Ο Καθηγητής διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι η ηλικία τους δεν μπορεί να είναι παλαιότερη του 1680. Κατά συνέπεια «τα οστά του Ξηροκαμπίου», αν πράγματι ήταν αυτά που εκτάφηκαν από τον Άγιο Γεώργιο, δεν ανήκουν στην εποχή που έζησε και θαυματούργησε ο Άγιος Νίκων (10ος αιώνας) και δεν αποτελούν αυθεντικά λείψανα του Οσίου!
Θα μπορούσε να πει κανείς πως δόθηκε οριστική απάντηση κι ο κύκλος, που άνοιξε το 1937, έκλεισε! Είναι, όμως, έτσι; Η κ. Δήμητρα Ν... αρνούμενη να δεχτεί την απάντηση του «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΥ» και ανησυχώντας μήπως τα οστά που βρέθηκαν στην πρώτη εκταφή δεν ήταν τα πραγματικά, προχώρησε και σε δεύτερη βαθύτερη εκταφή, το Νοέμβρη του 2009, την οποία πραγματοποίησε ο ίδιος έμπιστος βοηθός της και άνθρωπος της Εκκλησίας κ. Ευθύμιος Π..., παρουσία του Προϊσταμένου του Ιερού Ναού Οσίου Νίκωνος. Προς έκπληξη όλων, σε βάθος περίπου ενός μέτρου, βρέθηκαν διάσπαρτα και άλλα οστά, καθώς και ένα οξειδωμένο απροσδιόριστο μεταλλικό αντικείμενο, τα οποία παραδόθηκαν στην Ιερά Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης.
Με δεδομένο ότι η νέα Σπάρτη ιδρύθηκε το 1834 και στα επόμενα χρόνια μεταφέρθηκε στο χώρο του Αγίου Γεωργίου Ψυχικού το αρχικό κοιμητήριο που βρισκόταν στην περιοχή του Ιερού Ναού του Αγίου Νικολάου, δίπλα στο χείμαρρο Κνακίονα (Μαγουλίτσα), φαίνεται μάλλον απίθανο να προϋπήρχαν ταφές στον Αϊ-Γιώργη. Είναι αξιοπερίεργο, επίσης, το γεγονός να υπάρχουν δύο ταφές στην ίδια θέση, όπου τάφηκαν, στις αρχές της δεκαετίας του εβδομήντα, τα λεγόμενα «οστά του Ξηροκαμπίου». Μήπως, όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα, πρέπει να υπάρξει έλεγχος και στη δεύτερη ομάδα οστών, ώστε να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενο να είναι αυτά τα πραγματικά λείψανα που βρέθηκαν στο Ξηροκάμπι το 1937 και να πάψει να υπάρχει κάθε ψήγμα υποψίας γιʼ αυτά;
Το απολυτίκιο του Αγίου αναφέρει ότι: «Χαίρει έχουσα η Λακεδαίμων, θείαν λάρνακα των Σων λειψάνων...», αλλά η αλήθεια είναι πως δεν έχουμε το παραμικρό λείψανο του Οσίου Νίκωνος. Ας ελπίσουμε ότι, η πίστη και η προσευχή του πιστού λαού της εκκλησιαστικής περιφέρειάς μας, θα επιτρέψει στη Θεία Χάρη την αποκάλυψη των ιερών λειψάνων του Οσίου Νίκωνος, σε τόπο και σε χρόνο, που εκείνη θα αποφασίσει!
Υ.Γ.: Θερμώς ευχαριστώ, εκ βάθους καρδίας, τον Σεπτό Ποιμενάρχη μας Μητροπολίτη Μονεμβασίας και Σπάρτης κ.κ. Ευστάθιο.
Υ.Γ.: Εκτενής αναφορά στο βίο του Οσίου Νίκωνος και στην περίπτωση των ιερών λειψάνων του στο βιβλίο μας «ΤΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΤΩΝ ΛΑΚΩΝΩΝ ΑΓΙΩΝ», το οποίο κυκλοφορεί σε δεύτερη έκδοση, εμπλουτισμένη και αναθεωρημένη, με τη φροντίδα και την επιμέλεια των Εκδόσεων «ΙΔΙΟΜΟΡΦΗ», Σπάρτη.

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του ΚΥΡ
Το κλίκ της ημέρας
του ΚΥΡ
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα