Οι εθνικές γαίες και ο νόμος Κουμουνδούρου του 1871

Τρίτη, 16 Φεβρουάριος 2021 19:10 | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

του Γεωργίου Μπόνου

 Όταν λέμε «ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ» εννοούμε τα εθνικά κτήματα που άφησαν οι Τούρκοι φεύγοντας από την Ελλάδα μετά τον μεγάλο ξεσηκωμό του Γένους το 1821.
Τα κτήματα αυτά περιήλθαν με δήμευση στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος με το πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830. Έτσι για ένα χρονικό διάστημα το κράτος έγινε ένας μεγάλος γαιοκτήμονας.
Η ληξιαρχική πράξη γεννήσεως των «ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ» πραγματοποιήθηκε στο χωριό Στεμνίτσα Γορτυνίας, κοντά στη Δημητσάνα. 

Εκεί συγκεντρώθηκαν οι επαρχιακοί έφοροι της Πελοποννήσου με έγγραφο της Πελοποννησιακής Γερουσίας και αποφάσισαν ότι όλα τα κτήματα που κατείχαν οι τούρκοι περιέρχονται στο ελληνικό δημόσιο.
Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες η εγκύκλιος που εστάλη στους εφόρους «αποτελεί τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως των ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ».

Από το 1832 μέχρι το 1871 έχουμε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα 40 χρόνων, κατά το οποίο οι Κυβερνήσεις σε ελάχιστες δραστηριότητες προέβησαν, ιδιαίτερα για τη διανομή των εθνικών κτημάτων στους αγρότες – ακτήμονες.
Οι μόνες σοβαρές ενέργειες που παρατηρήθηκαν είναι:
1) Η περίοδος του Καποδίστρια, ο οποίος συγκρότησε και οργάνωσε το κράτος από το ΜΗΔΕΝ. Θα μπορούσε και πολλά ακόμη να πράξη αλλά κόπηκε το νήμα της ζωής του με τη δολοφονία του στις 27 Σεπτεμβρίου του 1831.
2) Η περίοδος της Βαυαροκρατίας, επί της βασιλείας Όθωνος, που μεταξύ των άλλων θεσμοθέτησε ο Νόμος περί τοπικής αυτοδιοικήσεως με τη δημιουργία Δήμων και Κοινοτήτων που κράτησε μέχρι το 1912, 77 ολόκληρα χρόνια.
3) Και πολλές άλλες μικρότερης σημασίας δραστηριότητες. Το σοβαρό ζήτημα της διανομής των εθνικών κτημάτων σχεδόν τίποτα δεν κατορθώθηκε. Κυριαρχούσε η ατολμία και η έλλειψη γενναιότητος από τις κυβερνήσεις για την κοινωνική και αγροτική ζωή των κατοίκων.

Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος που το αποτελούσαν η Πελοπόννησος, η Στερεά Ελλάδα, οι Κυκλάδες και μερικά νησιά ακόμη όχι μόνο δεν υπήρχαν στοιχεία για την συνολική έκταση σε στρέμματα, ούτε η αξιοποίηση των καλλιεργησίμων εκτάσεων φρόντισαν.
 Εδώ γεννάται το ερώτημα που και σήμερα ακόμη παραμένει γιατί δεν ολοκληρώθηκαν οι δηλώσεις για το Κτηματολόγιο;
 Όμως κατά την έρευνά μας βρήκαμε ότι υπάρχουν μόνο κάποιες εκτιμήσεις:
1)Πρώτη εκτίμηση, που υπολογίζει 6 εκατομμύρια στρέμματα.
2) Δεύτερη εκτίμηση που φτάνει τα 16 εκατομμύρια στρέμματα και
3) Τρίτη εκτίμηση που τα υπολογίζει στα 10 εκατομμύρια στρέμματα.
 Όλα αυτά τα εκατομμύρια στρέμματα που περιήλθαν στο ελληνικό κράτος αποτελούν κλασική περίπτωση μεγαλογαιοκτήμονα, όπως τονίσαμε και στην αρχή της εργασίας μας.

Ιστορικές καταγραφές μας πληροφορούν ότι στο Βασίλειο της Ελλάδος τα χρόνια εκείνα βρέθηκαν ιδιοκτήτες απέραντων εκτάσεων. Πως; και γιατί; Γεννάται το ερώτημα. Επίσης από τους εκάστοτε ισχυρούς κάθε εποχής και περιοχής είχαν καταπατήσει εθνικά κτήματα. Ο δε ιστορικός Ι. Κορδάτος σε μελέτη του το 1958 διατείνεται ότι οι ισχυροί, πάλι και εδώ οι ισχυροί «άρπαξαν» τα καλύτερα κτήματα από τις «Εθνικές Γαίες».

Την περίοδο του Καποδίστρια, λέγεται, ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις ζήτησαν και δόθηκαν στοιχεία για τα καταπατημένα κτήματα κατά την προεπαναστατική περίοδο α) Στην Πελοπόννησο ήσαν 1.500.000 στρέμματα και β) Στην Στερεά Ελλάδα 2.300.000 στρέμματα. Όλες αυτές οι εκτιμήσεις έγιναν κατά προσέγγιση.

Σε ό,τι αφορά τις καταπατήσεις ο υπουργός Σωτηρόπουλος στην Κυβέρνηση Κουμουνδούρου γράφει σχετικά: «Είναι ανεκδιήγητοι οι παντοειδείς καταπατήσεις και οχληρές οι έρευνες στις οποίες υποβάλλονται οι φορολογούμενοι γιατί έχουν ως συνέπεια πολλοί απ’ αυτούς να σύρονται στα δικαστήρια».

Το καθεστώς των «Εθνικών Γαιών» κράτησε 40 περίπου χρόνια (1832 – 1871) χωρίς να δίνεται λύση οριστική από τις εκάστοτε κυβερνήσεις παρά του ότι ζητούσαν επίμονα οι αγρότες – ακτήμονες καθώς και άλλοι παράγοντες για δίκαιη διανομή της γης.

Ώσπου ήρθε το σωτήριο έτος 1871 για τη δίκαιη και σωστή διανομή των εθνικών γαιών από τον πρωθυπουργό της χώρας Αλέξανδρος Κουμουνδούρο με τους συνεργάτες του υπουργό Οικονομικών Σωτηρόπουλο και τον οικονομικό του σύμβουλο Π. Σούτσο έθεσε σε εφαρμογή τον ψηφισθέντα Νόμο του 1871.

Η εξέλιξη του αγροτικού ζητήματος για τις «ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ» ήταν η ψήφιση των Νόμων Υ.Λ.Α. για τις ασκεπείς γαίες και ΤΠΣΤ για τις εθνικοϊδιόκτητες φυτείες. Οι νόμοι αυτοί προετοιμάστηκαν από την Εθνοσυνέλευση το 1862 – 1864 και τελικά ψηφίστηκαν επτά χρόνια αργότερα από τη Βουλή με βάση σχέδια που εισήγαγε ο υπουργός Οικονομικών Σωτ. Σωτηρόπουλος το 1871.

Η σημασία της νομοθεσίας του 1871 οφείλεται στο γεγονός ότι έθεσε το πλαίσιο για την οριστική επίλυση του ζητήματος, έστω και αν η διανομή χρειάστηκε 3 ή 4 δεκαετίες για να ολοκληρωθεί.
Η νομοθεσία για τη διανομή της εθνικής γης του 1871 «αποτελεί αναμφίβολα μια εξαιρετικά σημαντική τομή στις σχέσεις του ελληνικού κράτους με την αγροτική οικονομία και κοινωνία, καθώς αναμόρφωσε το καθεστώς της γαιοκτησίας».
Ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος ως πρωθυπουργός χάραξε μια εθνική Οικονομία που είχε κύριο άξονα την αγροτική μεταρρύθμιση.

Κατ’ αρχήν διανεμήθηκαν 2.650.000 στρέμματα εθνικών κτημάτων. Το σύνολον σχεδόν των αγροτών απέκτησαν αγροτική ιδιοκτησία με μέσο κλήρο από 7 μέχρι 10 στρέμματα. Ήταν ένας συμβολικός τρόπος για τα 50 χρόνια ακριβώς μετά την κήρυξη της Επαναστάσεως του 1821, που οδήγησε στη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους.

Υπάρχει και μια νεότερη πληροφορία, την καταγράψαμε με την έρευνά μας, ότι με τον ίδιο Νόμο του 1871 προικοδοτήθηκαν 913.000 παραχωρητήρια για 145.000 στρέμματα και δόθηκαν ακόμη 60.000 στρέμματα στους πρόσφυγες Ψαρών και Κρήτης.

Συμπερασματικά ο Νόμος του 1871 του Κουμουνδούρου ήταν και τολμηρός και αποφασιστικός. Θεωρήθηκε ως ένας σημαντικός αγροτικός μεταρρυθμιστικός Νόμος, που έλυσε, ύστερα από 40 χρόνια το πρόβλημα των «ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ» τουλάχιστον κατά το μεγαλύτερο του.
Ταυτόχρονα, λέγεται, ότι το καθεστώς των μεγάλων ιδιωτικών εκτάσεων της Αττικής που, όπως είχαν υπολογιστεί, ήταν 170.000 στρεμμάτων.

Παραθέτουμε στη συνέχεια για καθαρά ιστορικούς και μόνο λόγους, ότι διατυπώθηκαν κάποιες αντιρρήσεις από τους πολέμιους του Νόμου 1871. Έτσι έχουμε τις παρακάτω διαφωνίες 2 βουλευτών και ενός οικονομικού περιοδικού της εποχής:
-Ο πρώτος βουλευτής ήταν ο Λέκκας της Αττικής ο οποίος δήλωσε ότι θα προτιμούσε να γίνει η διανομή της γης σε μεγαλογαιοκτήμονες βουλευτές και
-Ο δεύτερος βουλευτής Ναυπακτίας Ροντήρης ο οποίος δήλωσε ότι ο Νόμος του 1871 «αποτελεί σύληση (λεηλάτηση) της ιδιοκτησίας του λαού».
-Η τρίτη αντίρρηση σε ό,τι αφορά τη σωστή και δίκαιη διανομή των εθνικών κτημάτων προέρχεται από ένα περιοδικό της εποχής με τίτλο «Η οικονομική επιθεώρηση» που με ανώνυμο άρθρο «περί της μικρής ιδιοκτησίας της γης» μας πληροφορεί ότι η μικρή ιδιοκτησία κατά τη διανομή των εθνικών κτημάτων εξαπλώθηκε σε βάρος της «μεγάλης ιδιοκτησίας». 

Κλείνουμε την παρούσα εργασία μας με την υπογράμμιση ότι ένα τεράστιο αγροτικό ζήτημα που αναφέρεται μόνο με δύο λέξεις: «ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ» έμενε άλυτο για πολλά χρόνια (1832 - 1871).
Εμείς με την έρευνά μας φτάσαμε σε ένα σημείο για να καταδείξουμε το μέγεθος και την αξία του προβλήματος την περίοδο των 40 χρόνων. Είναι αλήθεια ότι πράγματι εκδηλώθηκε από πολλούς και σε διάφορες εποχές και ενδιαφέρον και προσπάθειες και αποφασιστικές πρωτοβουλίες για τη λύση των εθνικών κτημάτων. Μόνο κάθε φορά κατέληγαν σε αποτυχία και το ζήτημα παρέμενε άλυτο.

Ώσπου φτάσαμε στο σωτήριο έτος 1871, που ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, ένας πολιτικός με τόλμη και γενναιότητα πέρασε το Νόμο περί σωστής και δίκαιης διανομής των εθνικών κτημάτων. Στην πολιτική ιστορία του τόπου μας έμεινε ως η «Μεγάλη Αγροτική Μεταρρύθμιση του 1871».

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του Ηλία Μακρή
Το κλίκ της ημέρας
του Ηλία Μακρή
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα

Linardi Anastasia