Σημαντικές αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο οι δήμοι οργανώνουν τους ελέγχους τους, διαχειρίζονται τα έσοδά τους και παρακολουθούν την κατασκευή και τη συντήρηση των έργων καταγράφει η Ετήσια Έκθεση 2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ελλείψεις σε κρίσιμες λειτουργίες της Αυτοδιοίκησης, με συνέπειες για την προστασία των δημόσιων πόρων, την αντοχή των υποδομών και την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών.
Η έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 6369/21.10.2026, περιλαμβάνει διαπιστώσεις για την εξάρτηση των δημοτικών μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου από εξωτερικούς συνεργάτες, την υποστελέχωση των τεχνικών υπηρεσιών, την απουσία συστηματικής συντήρησης έργων και την περιορισμένη εφαρμογή συστάσεων για το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας. Παράλληλα, εντοπίζει προβλήματα στην εποπτεία των παραχωρήσεων αιγιαλού και παραλίας.
Οι έλεγχοι δεν συνιστούν ενιαία αξιολόγηση όλων των δήμων. Ορισμένα στοιχεία αφορούν συγκεκριμένα δείγματα φορέων της Αυτοδιοίκησης, ενώ άλλα προκύπτουν από ευρύτερους ελέγχους στο Δημόσιο. Η διάκριση είναι ουσιώδης, ιδιαίτερα ως προς τα ποσοστά των απευθείας αναθέσεων και την επάρκεια των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου
Εσωτερικός έλεγχος
με εξωτερικούς συνεργάτες
Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του νόμου 4795/2021, η πλειονότητα των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου των ΟΤΑ πρώτου και δεύτερου βαθμού εξακολουθεί να στηρίζεται σε εξωτερικούς συνεργάτες. Η συνεργασία αυτή αφορά είτε την υποστήριξη των υπηρεσιών είτε την πλήρη ανάθεση της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου.
Στο σύνολο των δημόσιων φορέων που εξετάστηκαν για τις συγκεκριμένες συμβάσεις, το 90% επέλεξε την απευθείας ανάθεση. Με την ίδια διαδικασία ανατέθηκε το 85% της συνολικής αξίας των συμβάσεων, περίπου 7,6 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, το 65,5% τόσο του πλήθους όσο και της αξίας τους συγκεντρώθηκε σε οκτώ αναδόχους με δραστηριότητα σε ολόκληρη τη χώρα.
Τα ποσοστά αφορούν το σύνολο των εξεταζόμενων δημόσιων φορέων και όχι αποκλειστικά τους δήμους. Ωστόσο, σε συνδυασμό με την εξάρτηση των δημοτικών μονάδων από εξωτερική υποστήριξη, αναδεικνύουν τη σημασία της παρακολούθησης και της αξιολόγησης των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τον κίνδυνο παραγωγής ελέγχων «φασόν»: χρήσης κοινών προτύπων και παραδοτέων σε διαφορετικούς οργανισμούς, χωρίς επαρκή προσαρμογή στις διαδικασίες, τις ανάγκες και τους ιδιαίτερους κινδύνους τους.
Απευθείας αναθέσεις:
Το 65,5% των συμβάσεων σε 8 αναδόχους
Στο σύνολο των δημόσιων φορέων που εξετάστηκαν για τις συγκεκριμένες συμβάσεις, το 90% επέλεξε την απευθείας ανάθεση. Με την ίδια διαδικασία ανατέθηκε το 85% της συνολικής αξίας των συμβάσεων, περίπου 7,6 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, το 65,5% τόσο του πλήθους όσο και της αξίας τους συγκεντρώθηκε σε οκτώ αναδόχους με δραστηριότητα σε ολόκληρη τη χώρα.
Τα ποσοστά αφορούν το σύνολο των εξεταζόμενων δημόσιων φορέων και όχι αποκλειστικά τους δήμους. Ωστόσο, σε συνδυασμό με την εξάρτηση των δημοτικών μονάδων από εξωτερική υποστήριξη, αναδεικνύουν τη σημασία της παρακολούθησης και της αξιολόγησης των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τον κίνδυνο παραγωγής ελέγχων «φασόν»: χρήσης κοινών προτύπων και παραδοτέων σε διαφορετικούς οργανισμούς, χωρίς επαρκή προσαρμογή στις διαδικασίες, τις ανάγκες και τους ιδιαίτερους κινδύνους τους.
Καμία αρνητική γνώμη σε 152 εκθέσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση ότι σε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών δεν διατυπώθηκε καμία αρνητική γνώμη για τη συνολική επάρκεια των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου.
Θετικές γνώμες καταγράφηκαν ακόμη και σε περιπτώσεις φορέων που δεν διέθεταν καταγεγραμμένο σύστημα ή ολοκληρωμένη αποτύπωση διαδικασιών, κινδύνων και δικλίδων ελέγχου.
Προβλήματα εντοπίστηκαν και στην παραλαβή των παραδοτέων. Στα τρία τέταρτα των εξεταζόμενων φορέων, αυτή πραγματοποιούνταν από όργανα εκτός των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου. Σε περισσότερο από το 90% αυτών των περιπτώσεων δεν συμμετείχε πιστοποιημένος εσωτερικός ελεγκτής.
Η ευρύτερη έρευνα σε 666 δημόσιους φορείς έδειξε ότι μόλις το 19% πληρούσε τα κριτήρια λειτουργικής ολοκλήρωσης των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου. Περίπου το 68% είχε καταγράψει λιγότερες από τις μισές διαδικασίες του, ενώ πλήρη καταγραφή είχε πραγματοποιήσει το 9,43%. Και αυτά τα στοιχεία αφορούν συνολικά τους εξεταζόμενους δημόσιους φορείς.
Έργα χωρίς συστηματική συντήρηση
Άμεσα συνδεδεμένες με τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης είναι οι διαπιστώσεις για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη διαχείριση των δημόσιων έργων. Η σχετική έρευνα κάλυψε τις τεχνικές υπηρεσίες 18 ΟΤΑ πρώτου και δεύτερου βαθμού και 149 κατασκευαστικά έργα διαφόρων φορέων.
Το βασικό εύρημα είναι η απουσία ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των έργων σε όλη τη διάρκεια ζωής τους. Κατά κανόνα, δεν πραγματοποιείται ουσιαστική αξιολόγηση της σκοπιμότητας και της βιωσιμότητάς τους, ενώ η διαβούλευση με τους πολίτες δεν εντάσσεται σε ολοκληρωμένο προγραμματισμό.
Αντίστοιχα κενά καταγράφονται μετά την κατασκευή. Οι συντηρήσεις και οι τακτικές επιθεωρήσεις δεν προγραμματίζονται συστηματικά, με αποτέλεσμα οι παρεμβάσεις να γίνονται συχνά ύστερα από καταγγελίες χρηστών ή έκτακτες βλάβες.
Η έκθεση διαπιστώνει επίσης ότι στις μελέτες δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη ακραία καιρικά φαινόμενα και άλλοι περιβαλλοντικοί ή γεωτεχνικοί κίνδυνοι.
Στην επίβλεψη των κατασκευών, η υποστελέχωση των τεχνικών υπηρεσιών συνοδεύεται, σε αρκετές περιπτώσεις, από ελλείψεις στα ημερολόγια έργων και στις ανακεφαλαιωτικές εκθέσεις, περιορισμένη παρουσία επιβλεπόντων και ανεπαρκή τεκμηρίωση των ελέγχων ποιότητας.
Τα ευρήματα αφορούν τόσο την ορθή εκτέλεση των συμβάσεων όσο και τη δυνατότητα των φορέων να διατηρούν λειτουργικές και ασφαλείς τις υποδομές μετά την παραλαβή τους.
ΤΑΠ: Πλήρης εφαρμογή
μόλις του 21% των συστάσεων
Στα δημοτικά έσοδα, η εικόνα από τον επανέλεγχο για το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας δείχνει ότι σημαντικές εκκρεμότητες παραμένουν.
Η έρευνα κάλυψε 13 αρχικά ελεγχόμενους και 20 συγκρίσιμους φορείς, εξετάζοντας την ανταπόκρισή τους στις συστάσεις για την καταγραφή ακινήτων, τον υπολογισμό, τη βεβαίωση και την είσπραξη του τέλους, καθώς και τη διάθεση των εσόδων.
Μόλις το 21% των συστάσεων είχε υλοποιηθεί πλήρως. Το 35% είχε εφαρμοστεί μερικώς, χωρίς σχέδιο ολοκλήρωσης σε εξέλιξη, το 37% δεν είχε υλοποιηθεί και το 7% βρισκόταν σε διαδικασία εφαρμογής. Τα ποσοστά αποτυπώνουν την πορεία των συστάσεων και όχι το ποσοστό των δήμων που συμμορφώθηκαν.
Στα ζητήματα που εξετάστηκαν περιλαμβάνονται η πληρότητα των στοιχείων ακινήτων και ιδιοκτητών, η ορθότητα των απαλλαγών και η είσπραξη του τέλους από μη ηλεκτροδοτούμενα ακίνητα. Εξετάστηκε επίσης η τήρηση της υποχρέωσης διάθεσης του 50% των εσόδων για τους προβλεπόμενους σκοπούς.
Παραλίες: Έλεγχοι κυρίως μετά από καταγγελίες
Αδυναμίες καταγράφονται και στην εποπτεία των παραχωρήσεων απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας, μέσα από έλεγχο σε 19 Δήμους και 14 Κτηματικές Υπηρεσίες.
Το Μητρώο Συμβάσεων Παραχώρησης δεν ήταν πλήρως ενημερωμένο, ενώ δεν πραγματοποιούνταν επαρκείς προγραμματισμένοι έλεγχοι κατά τη θερινή περίοδο με βάση την αξιολόγηση κινδύνων. Η ελεγκτική δραστηριότητα επικεντρωνόταν κυρίως στη διερεύνηση καταγγελιών, οι οποίες αυξήθηκαν σημαντικά μετά τη λειτουργία της εφαρμογής MyCoast.
Ειδικά για τους ΟΤΑ, η έκθεση χαρακτηρίζει περιορισμένη την ελεγκτική τους δραστηριότητα και διαπιστώνει αναποτελεσματική συνεργασία με τις Κτηματικές Υπηρεσίες.
Καθυστερήσεις στην επιβολή προστίμων και διοικητικών μέτρων, στη σύνταξη πορισμάτων αυτοψίας και στη διενέργεια επανελέγχων επιτρέπουν, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, τη συνέχιση της δραστηριότητας επιχειρήσεων που παραβιάζουν τους όρους κατά την τουριστική περίοδο.
Η εικόνα που προκύπτει από τους επιμέρους ελέγχους συνδέει τις οργανωτικές ελλείψεις με συγκεκριμένες λειτουργίες των δήμων: την είσπραξη εσόδων, την ποιότητα και τη συντήρηση των έργων, την εποπτεία συμβάσεων και την προστασία των κοινόχρηστων χώρων. Η πορεία εφαρμογής των συστάσεων, ιδιαίτερα στο ΤΑΠ, δείχνει παράλληλα ότι η καταγραφή των προβλημάτων δεν έχει ακόμη οδηγήσει στην πλήρη αντιμετώπισή τους.
