Έκθεση για τα νεοκλασσικά

Νοσταλγία για την αρμονία μιας περασμένης εποχής
Τετάρτη, 23 Δεκέμβριος 2009 02:00 | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ
Έκθεση για τα νεοκλασσικά

Με πρωτοφανή προσέλευση κοινού εγκαινιάστηκε το Σάββατο 19/12 στην Κουμαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης-Παράρτημα Εθνικής η έκθεση «Νεοκλασσικά κτίρια στη Σπάρτη και το Γύθειο. Συνομιλία με το χρόνο».
Στο καλωσόρισμά της, η επιμελήτρια της Κουμανταρείου δρ Γεωργία Κακούρου Χρόνη εξέφρασε τη χαρά της για το γεγονός ότι η Πινακοθήκη στεγάζεται σε νεοκλασσικό κτίριο, αλλά και τη συγκίνησή της για την παρουσία της κ. Ελένης Βαλασάκη, μιας από τους ενοίκους του σπιτιού αυτού, που γεννήθηκε, έζησε και μεγάλωσε εκεί, και συνομιλεί με τις μνήμες κάθε φορά που το επισκέπτεται. «Ο ερχομός της εδώ δείχνει ακριβώς πως, έστω και με την αλλαγή της χρήσης, τα σπίτια αυτά οφείλαμε να τα κρατήσουμε στη ζωή», σημείωσε χαρακτηριστικά η κ. Χρόνη.
Η ίδια εξάλλου δίνει το στίγμα της έκθεσης, ανατρέχοντας στα κύρια σημεία του νεοκλασσικισμού:
«Το κλασσικό παρελθόν παραμένει ζωντανό και αναβιώνει και μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ισχυρότερη βέβαια από όλες τις αναβιώσεις υπήρξε η Αναγέννηση. Ωστόσο, από τα μέσα του 17ου αιώνα, και για ογδόντα περίπου χρόνια, το κλασσικό ύφος, που είναι γνωστό ως «νεοκλασσικισμός», κυριαρχεί στις τέχνες, στα οικοδομήματα (εκκλησίες, μουσεία, άλλα δημόσια κτίρια και ιδιωτικές κατοικίες) και στα αντικείμενα καθημερινής χρήσης σε τεράστια γεωγραφικά έκταση, αφού οι ευρωπαίοι άποικοι το μεταφέρουν και στις νέες πατρίδες (Ηνωμένες Πολιτείες, Αυστραλία, Ινδίες κ.α.). Ο χρόνος επικράτησης και ο χώρος διάδοσης καθιστούν τον νεοκλασσικισμό διεθνές ύφος.
Ο νεοκλασσικισμός είναι σύμφυτος με τις έννοιες του Λόγου και της Φύσης που επικρατούν τον 18ο αιώνα και η άνθησή του ευνοείται από τη Γαλλική Επανάσταση, που ανασύρει τους μύθους και το ύφος της κλασσικής αρχαιότητας για να στηρίξει τις εθνικιστικές της επιδιώξεις.
Ανάλογη υπήρξε η διάθεση υποδοχής του στην Ελλάδα. Ο νεοκλασσικισμός εξυπηρέτησε την αναζήτηση και τον προσδιορισμό της νεοελληνικής μας ταυτότητας ως τη συνέχεια της αρχαίας, της οποίας ορίζεται ως νόμιμος κληρονόμος, και στήριξε την ιδέα της ενιαίας εθνικής μας οντότητας.
Τα νεοκλασσικά απομεινάρια είναι μια αφορμή για να τεθούν και να συζητηθούν θέματα της εθνικής μας ταυτότητας σε ένα περιβάλλον που συστηματικά και απροκάλυπτα δυναμιτίζει τον δημόσιο χώρο και καταστρέφει τον κοινωνικό ιστό»
.
Η προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους-Αρχείων Ν. Λακωνίας δρ Πέπη Γαβαλά, αξιοποιώντας το αρχείο του τμήματος Πολεοδομίας και Πολεοδομικών Εφαρμογών του νομού, παρουσιάζει το πώς επιβίωσαν στοιχεία του κλασσικισμού στα κτίρια πόλεων και κωμοπόλεων της Λακωνίας.
«Το διασωθέν αρχείο παραδόθηκε στο τότε Μόνιμο Τοπικό Ιστορικό Αρχείο Σπάρτης το Σεπτέμβρη του 1988. Καλύπτει τη χρονική περίοδο 1927-1956. Είναι γεγονός ότι πρόκειται για ένα σημαντικό αρχείο για τη νεότερη ιστορία της περιοχής, καθώς με το πλήθος εγγράφων και σχεδίων που διασώζει συμβάλλει στην έρευνα για την πολεοδομική μορφή και ανάπτυξη πολλών περιοχών της Λακωνίας.
Τα σχέδια των οικιών αφορούν κυρίως τις περιοχές Λακεδαίμονος και Επιδαύρου Λιμηράς. Τα κτίρια σχεδιάζονται ακόμη και στις αρχές του 20ού αιώνα έντονα επηρεασμένα από τα νεοκλασσικά κτίρια. Στέγες, παράθυρα, πόρτες, φουρούσια. Η ύπαρξη τόσων νεοκλασσικών οικημάτων, που ανέδιδαν το άρωμα του 19ου αιώνα ιδιαίτερα στην πρωτεύουσα της Λακωνίας, Σπάρτη, που ιδρύθηκε το 1834 και αναπτύχθηκε από τους «αρχαιόπληκτους» βαυαρούς, δεν μπορούσε παρά να επηρεάσει και τους νεότερους λάκωνες στις πόλεις και τις κωμοπόλεις. Η μίμηση αυτή κράτησε πάνω από έναν αιώνα. Στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα πλήθος σχεδίων αποδεικνύουν την επιβίωση στοιχείων του κλασσικισμού, στη στέγη, τα παράθυρα, τις πόρτες, τα φουρούσια, όπως συμβαίνει στις διώροφες οικοδομές του Γεωργίου Γραμματικάκη το 1930, του Παναγιώτη Τζαννετάκη, του Παναγιώτη Γεωργούτσου και του Ηλία Λιναρδάκη το 1933, του Κωνσταντίνου Κούκουνα το 1934, του Θεόδωρου Σαραντόπουλου το 1935, του Δημητρίου Μηνακάκη το 1940 στη Σπάρτη ή όπως στην οικοδομή του Σαράντου Κοντάκου στις Κροκεές το 1935.
Χαρακτηριστικό το σχέδιο της διώροφης οικοδομής των αδελφών Σπύρου και Γεωργίου Χρόνη στην οδό Ευαγγελιστρίας, «στις καμάρες», το 1940.
Είναι σαφές ότι εκατό χρόνια μετά τη μόδα της μίμησης των στοιχείων των κλασσικών χρόνων, οι οικοδομές διατηρούν τα ίδια αυτά στοιχεία έστω και με φθίνουσα τάση.
Δυστυχώς, η ανάπτυξη που έχει άμεση σχέση μόνο με το κέρδος οδήγησε στην αναδόμηση της Σπάρτης, γκρεμίζοντας τα νεοκλασσικά κτίρια και δημιουργώντας πολυκατοικίες με τη μέθοδο της αντιπαροχής.
Το πρόσωπο της Σπάρτης του 19ου αιώνα έχει πια αλλοιωθεί. Μόνο μέσα από φωτογραφίες, αποτυπώσεις και σχέδια μπορούμε να φανταστούμε την κατεξοχήν αντιπροσωπευτική πόλη των αρχών του 19ου αιώνα.   Σε μια Σπάρτη που αλλάζει, δυστυχώς οι κήποι, τα διώροφα σπίτια, η ζεστασιά της αυλής, το πεζοδρόμιο καταργούνται και στη θέση τους έρχονται απρόσωπες κατασκευές με απρόσωπες ζωές. Έτσι, σαν παραμύθι πια, μέσα από σχέδια και εικόνες θέλουμε να δείξουμε στα παιδιά πώς οι πόλεις θα μπορούσαν να είναι πιο όμορφες, πιο φωτεινές, πιο πράσινες και πιο ζωντανές»
.
Συνδέοντας τα νεοκλασσικά κτίρια με τις επιχειρηματικές δραστηριότητες των εποχών, ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Λακωνίας κ. Κωνσταντίνος Πανδής αναφέρει:
«Ο νεοκλασσικισμός ως αρχιτεκτονικό ρεύμα στην Ελλάδα προέκυψε με τον ερχομό του Όθωνα κατά τη δημιουργία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους το 1832. Εποχή κατά την οποία μεγάλοι έλληνες έμποροι που είχαν διαπρέψει στις βαλκανικές χώρες, στη Ρωσία, αλλά και στην Ιταλία, άρχισαν να μεταφέρουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες στην πατρίδα, μεταφέροντας συνάμα την άποψη, την κουλτούρα και την αισθητική που διέτρεχε την Ευρώπη αυτής της εποχής. Ήταν η εποχή που το “επιχειρείν” στήριζε τον πολιτισμό. Δημιούργησαν λαμπρά ιδιωτικά κτίρια, αδιάψευστους μάρτυρες της ποιότητας και της αισθητικής, συμβάλλοντας συνάμα και στην ανάπτυξη της οικονομικής -πέραν της πολιτιστικής- δραστηριότητας της ελληνικής κοινωνίας, αναπτύσσοντας μια έντονη οικοδομική δραστηριότητα εκτός της εμπορικής τους.
Κτίρια εμπνευσμένα από τους αρχαιολογικούς μας θησαυρούς που χαρακτηρίζονται από δημιουργική πνοή και αίσθηση καλλιτεχνικής ελευθερίας, εκλεπτυσμό και ρομαντισμό, διατηρώντας το ελληνικό πνεύμα του κλασσικισμού.
Είναι γεγονός πως τα κτίρια σε κάθε εποχή δημιουργούνται για να καλύψουν ανάγκες. Τα νεοκλασσικά κτίρια δημιουργήθηκαν, όχι μόνο για την κάλυψη των αναγκών στέγασης, αλλά και για να ενσωματώσουν το πνεύμα αναγέννησης της νέας Ελλάδας, αποτελώντας ουσιαστικά μνημεία αρχιτεκτονικής και αισθητικής.
Η έκθεση “Νεοκλασσικά κτίρια στη Σπάρτη και το Γύθειο. Συνομιλία με το χρόνο”, στην οποία συμμετέχουμε ως χορηγοί, εκτός από τη γνωριμία των επισκεπτών με τα νεοκλασσικά κτίρια και τη νεότερη ιστορία, την ευαισθητοποίηση των παιδιών μας για τα πολιτιστικά μας θέματα, μέσω του ειδικού εκπαιδευτικού προγράμματος που θα υλοποιηθεί, στοχεύει να καταδείξει μια άλλη μεγάλη αναγκαιότητα της εποχής μας, την ανάγκη πλέον το “επιχειρείν” να στηριχθεί στον πολιτισμό»
.
                                                               Τα νεοκλασσικά που χάθηκαν…
                                                                         Σπάρτη 1984-2004

Με αφορμή την έκθεση, αλλά και την προσωπική του εργασία στο θέμα, ο αρχιτέκτονας ΕΜΠ κ. Γιώργος Γιαξόγλου μιλά για την ανάγκη προστασίας των ελάχιστων πια σωζόμενων νεοκλασσικών:
«Το 1975, όταν ήρθα και εγκαταστάθηκα στη Σπάρτη, στο γραφείο που ανοίξαμε μαζί με τον συνάδελφο Κωνσταντίνο Μυλωνά, καθηγητή του Πολυτεχνείου σήμερα, αντί εγκαινίων πραγματοποιήσαμε μία έκθεση με φωτογραφίες νεοκλασσικών κτιρίων της Σπάρτης. Φωτογραφίες που είχαμε τραβήξει με τον Κωνσταντίνο, περιδιαβαίνοντας τους ήσυχους, τότε, δρόμους της πόλης.
Σήμερα, μετά από 35 περίπου χρόνια, βρισκόμενος στις παρυφές της συνταξιοδότησης, πραγματοποιώ μια άλλη έκθεση νεοκλασσικών κτιρίων, κτιρίων όμως που χάθηκαν. Όταν βλέπεις την έκθεση αυτή, σε κυριεύει θλίψη. Θλίψη μαζί με αγανάκτηση. Αγανάκτηση γιατί αφήσαμε τόσα κτίρια να εξαφανιστούν. Και το θέμα δεν είναι η εξαφάνιση των κτιρίων, το θέμα είναι το σβήσιμο της ιστορίας, της συνέχειας της Σπάρτης.
Την έκθεση αυτή την ετοίμασα περί το 2004, όταν ο αείμνηστος φίλος Ηλίας Λιναρδάκης, που έφυγε τόσο πρόωρα, μου έριξε την ιδέα να οργανώσουμε μία έκθεση με νεοκλασσικά κτίρια που θα την παρουσιάζαμε στο “Bistro”, στα Πικουλιάνικα. Έχοντας στο αρχείο μου την καταγραφή των παραδοσιακών κτισμάτων της Σπάρτης που είχε γίνει στο πλαίσιο της Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης, σκέφθηκα να καταγράψω και να παρουσιάσω τα κτίρια που χάθηκαν. Όταν έκανα την καταγραφή, τρόμαξα. Δεν φανταζόμουν ότι έτσι απλά είχαν εξαφανιστεί τόσα πολλά. Η έκθεση αυτή, παρόλο που ήταν έτοιμη από το 2004, δεν παρουσιάστηκε, αφενός λόγω του θανάτου του Ηλία και, αφετέρου, όταν την έφερνα στην επιφάνεια, με έπιανε κατάθλιψη. Όμως όταν η Γεωργία και η Πέπυ μού είπαν ότι σκέφτονται να ετοιμάσουν μία έκθεση για τα νεοκλασσικά με τη συμμετοχή και έργων μαθητών, θεώρησα ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή και ο κατάλληλος χώρος, μιας και η θλίψη και η αγανάκτηση θα εξισορροπούνταν με την αισιοδοξία και την ελπίδα που μας δίνουν τα παιδιά με τα έργα και τις δράσεις τους.
Μιας και μιλάμε για νεοκλασσικά και βρισκόμαστε σε ένα τέτοιο κτίριο, από τα πιο αντιπροσωπευτικά και αξιόλογα της Σπάρτης, την Κουμαντάρειο Πινακοθήκη, το παλιό Βαλασακέικο, θα πρέπει να σας θυμίσω ότι η διάσωση και αξιοποίηση του κτιρίου αυτού έγινε χάρις στην αντίδραση των τότε δημοτικών συμβούλων της αντιπολίτευσης, των Γιάννη Παχύγιαννη, Ανδρέα Χιώτη, Γιώργου Αθανασιάδη, Ηλία Σολωμού και εμού. Αντιδράσαμε έντονα ενάντια στις προθέσεις της τότε δημοτικής αρχής να παραχωρήσει τμήμα του πάρκου του Αγίου Νίκωνα για την ανέγερση κτιρίου Πινακοθήκης. Μαθαίνοντας τις αντιδράσεις αλλά και τα επιχειρήματα και τις προτάσεις μας, η αείμνηστος Ντόλυ Γουλανδρή προέβη στην αγορά του κτιρίου αυτού, προκειμένου σε αυτό να στεγαστεί η Κουμαντάρειος Πινακοθήκη Σπάρτης.
Όλα τούτα τα χρόνια λίγα είναι τα νεοκλασσικά κτίρια που σώθηκαν. Τα παλιά Δικαστήρια (όπου θα στεγαστούν τα ΓΑΚ Λακωνίας), το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Δημαρχείο, η Αγροτική Τράπεζα, η 5η ΕΒΑΣ, η επιτροπή Μυστρά, η οικία Κανελλή, η οικία Νίκα, η οικία Νικολόπουλου, το Φικιωρέικο, λίγα κτίρια γύρω από την πλατεία, το κτίριο της ΠΕΣ (συνιδιοκτησία με το Δήμο Σπαρτιατών), το Μανουσακέικο, η οικία Κρομμύδα, η οικία Αποστολάκου, η οικία Λιναρδάκη και η οικία Τριτάκη (που πρόσφατα αγοράστηκε από τη ΝΑ Λακωνίας) και ελάχιστα άλλα.
Πέρα από αυτά υπάρχουν περί τα 50 ακόμα κτίρια που έχουν χαρακτηριστεί ως διατηρητέα, τα οποία οι περισσότεροι ιδιοκτήτες τους τα έχουν αφήσει να ρημάξουν, νομίζοντας ότι, εάν καταρρεύσουν, στη θέση τους θα μπορέσουν να ανεγείρουν την πολυκατοικία των ονείρων τους. Θα πρέπει όμως να γνωρίζουν ότι σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία ακόμα κι αν καταρρεύσουν, πάλι ένα κτίριο ίδιο με το διατηρητέο θα πρέπει να φτιάξουν.
Τέλος, πιστεύω ότι η έκθεση αυτή θα αφυπνίσει κάποιους, άρχοντες ή πολίτες, για να αναλογιστούν τις ευθύνες τους απέναντι στην πόλη μας, τη ΣΠΑΡΤΗ, μια πόλη με μεγάλη ιστορία, μια πόλη που είναι γνωστή σε όλο τον κόσμο»
.
Η έκθεση, που πραγματοποιείται με τη συνεργασία της Κουμανταρείου, των ΓΑΚ-Αρχείων Ν. Λακωνίας, των Διευθύνσεων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και του Επιμελητηρίου Λακωνίας, θα μεταφερθεί στις 2 Ιανουαρίου στο Γύθειο, όπου θα φιλοξενηθεί στην αίθουσα του Επιμελητηρίου.
 

Χρηστέα Diesel Service
ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ
του ΚΥΡ
Το κλίκ της ημέρας
του ΚΥΡ
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα