Αυτό που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1940 ως μια αποδοτική λύση για την παραγωγή ξυλείας και χαρτοπολτού εξελίσσεται σήμερα σε ένα σοβαρό οικολογικό πρόβλημα. Στη βορειοδυτική Ισπανία ο ευκάλυπτος καλύπτει σχεδόν το 30% των δασών, όμως νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι οι εκτεταμένες φυτείες του υποβαθμίζουν σημαντικά τη βιοποικιλότητα.
Η εξάπλωσή του μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο ευκάλυπτος αναπτύσσεται πολύ ταχύτερα από τα περισσότερα αυτόχθονα δέντρα, αποδίδει μεγάλες ποσότητες ξυλείας σε σύντομο χρόνο και θεωρήθηκε ιδανική πρώτη ύλη για τη βιομηχανία χαρτιού και χαρτοπολτού. Για δεκαετίες αποτέλεσε συνώνυμο της οικονομικής ανάπτυξης πολλών αγροτικών περιοχών, μέχρι που οι επιστήμονες άρχισαν να καταγράφουν τις επιπτώσεις του στη βιοποικιλότητα.
Ισπανία: Μια «άβυσσος» στην πανίδα του ατλαντικού δάσους
Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Σαντιάγο ντε Κομποστέλα και του CSIC μελέτησαν 240 περιοχές στο φυσικό πάρκο «Fragas do Eume» και διαπίστωσαν ότι όσο αυξάνεται η παρουσία του ευκαλύπτου, τόσο μειώνεται ο αριθμός και η ποικιλία των πτηνών.
Οι φυτείες διαθέτουν ελάχιστη υποβλάστηση, φιλοξενούν λιγότερα έντομα και υλοτομούνται πριν δημιουργηθούν φυσικές κοιλότητες για φωλιές. Έτσι πλήττονται ιδιαίτερα τα εντομοφάγα πουλιά και είδη όπως οι δρυοκολάπτες. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για εξέλιξη που έρχεται σε αντίθεση με τους στόχους προστασίας της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Μια οικονομία 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν είναι εύκολη. Το 2017 προτάθηκε ο ευκάλυπτος να χαρακτηριστεί εισβλητικό ξένο είδος, όμως η εισήγηση απορρίφθηκε λόγω της μεγάλης οικονομικής σημασίας του.
Στη Γαλικία, η βιομηχανία ξυλείας και χαρτοπολτού αποφέρει περίπου 2,5 δισ. ευρώ τον χρόνο και στηρίζει περισσότερες από 19.000 θέσεις εργασίας.
Ένας «σιωπηλός δολοφόνος» των οικοσυστημάτων
Ο ευκάλυπτος εξαπλώθηκε μαζικά στην Ιβηρική κατά τον 20ό αιώνα και σήμερα κυριαρχεί και στην Πορτογαλία. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι περιορίζει την ανάπτυξη της φυσικής βλάστησης, δεν επιτρέπει τη δημιουργία κατάλληλων θέσεων φωλεοποίησης και τα ξερά φύλλα του μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τα υδάτινα οικοσυστήματα.
Η χαμηλού κόστους λύση της συνύπαρξης
Οι ερευνητές δεν ζητούν την κατάργηση των φυτειών, αλλά προτείνουν να διατηρούνται ζώνες με αυτόχθονη βλάστηση μέσα σε αυτές. Οι φυσικές αυτές «νησίδες» μπορούν να λειτουργήσουν ως καταφύγια για τα πουλιά, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα χωρίς σημαντική απώλεια στην παραγωγή.
Το συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: η εκτεταμένη μονοκαλλιέργεια ευκαλύπτου έχει σημαντικό οικολογικό κόστος, το οποίο δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.
