Την επίσημη σφραγίδα για την πορεία του αναβατορίου στη Μονεμβασιά έθεσε το Υπουργείο Πολιτισμού, δίνοντας απάντηση στον προβληματισμό που προκάλεσε η αποκάλυψη ευρημάτων, προ μηνός, στο υπέδαφος στο ευρύτερο τμήμα του εργοταξίου. Η έκδοση σχετικής απόφασης προ ημερών, έρχεται να ρυθμίσει το πλαίσιο της παρέμβασης, σταθμίζοντας την ανάγκη ολοκλήρωσης του έργου με την υποχρέωση διαχείρισης των αρχιτεκτονικών σχηματισμών που ήρθαν στο φως.

Πολλή «σκόνη», συζητήσεις και αντιδράσεις έχει σηκώσει η εξελισσόμενη κατασκευή τελεφερίκ στην καστροπολιτεία της Μονεμβασιάς, όπως καταγράφεται σε αναφορές που κάνουν τον κύκλο του διαδικτύου και όχι μόνο. Οι εδώ και καιρό διαμαρτυρίες από μερίδα φορέων και κατοίκων για την εκτέλεση του έργου, εντάθηκαν και έλαβαν νέα μορφή, όταν κατά τη διαδικασία εκσκαφής στη διάρκεια της πασχαλινής περιόδου, το τρυπάνι αποκάλυψε ευρήματα «αρχαιολογικού ενδιαφέροντος» και «κτίσμα», όπως αναφέρθηκε χαρακτηριστικά σε δημοσιεύματα και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Για το ζήτημα, όπως προβλέπεται, επιλήφθηκαν άμεσα τα ανώτατα κλιμάκια του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ). Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) συνεδρίασε τάχιστα, στις 29 Απριλίου, γνωμοδοτώντας ομόφωνα υπέρ της «αποδόμησης των αρχιτεκτονικών καταλοίπων», για να ακολουθήσει συναφής απόφαση του ΥΠΠΟ που εκδόθηκε στις 4 Μαΐου.

Το πλαίσιο και οι όροι των εγκρίσεων
Συγκεκριμένα, η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων & Πολιτιστικής Κληρονομιάς – Διεύθυνση Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων – Τμήμα Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Αρχαιολογικών Χώρων Μνημείων & Αρχαιολογικών Έργων του ΥΠΠΟ, με έγγραφο που αναρτήθηκε στο «Διαύγεια», ενέκρινε τις εξής ενέργειες:

«- Την έγκριση αποδόμησης των κάτωθι παρατιθέμενων αρχιτεκτονικών καταλοίπων, σύμφωνα με το υποβληθέν σχέδιο ΣΧ.1 “Αποτύπωση οικοδομικών καταλοίπων” (Απριλίου 2026), τα οποία αποκαλύφθηκαν στο πλαίσιο του έργου “Προμήθεια και εγκατάσταση αναβατορίου ατόμων για το κάστρο της Μονεμβασίας”.

- Την έγκριση τμηματικής αποδόμησης της αποσπασματικά σωζόμενης δεξαμενής (οικοδομικό κατάλοιπο 4), επειδή πρόκειται για μερικώς και σε κακή κατάσταση διατηρούμενες κατασκευές, οι οποίες δεν απαρτίζουν ολοκληρωμένα διακριτά χωρικά σύνολα».

Η απόφαση του ΥΠΠΟ δεν είναι «λευκή επιταγή», καθώς συνοδεύεται από καθορισμένες προϋποθέσεις που είναι:

«- Όλες οι εργασίες να γίνουν με την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας.

- Πριν την αποδόμηση του τμήματος της δεξαμενής αρ. 4 να προηγηθούν εργασίες καθαρισμού από την επίχωση, ώστε να αποκαλυφθεί το πλήρες περίγραμμα του κτίσματος και ακολούθως να φωτογραφηθεί και να αποτυπωθεί. Για το εναπομείναν τμήμα της δεξαμενής να προταθούν μέτρα στερέωσής της, σύμφωνα με τεχνική έκθεση που θα υποβληθεί στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας.

- Να κατατεθεί στη ΕΦΑ Λακωνίας πρόταση για τη λήψη μέτρων προστασίας για τη δεξαμενή (οικοδομικό κατάλοιπο 3) που θα διατηρηθεί.

- Να καθαριστούν από τις επιχώσεις τα κτίσματα δυτικά και ανατολικά της περιοχής του σταθμού αναχώρησης του αναβατορίου, και να προταθούν τυχόν απαιτούμενα άμεσα μέτρα προστασίας τους».

Εργασιών συνέχεια στο πεδίο
Όπως πληροφορείται ο «ΛΤ», το ένα από τα τέσσερα επίμαχα σημεία καθαιρέθηκε, ενώ τα υπόλοιπα τρία δεν βρίσκονται εντός πεδίου του έργου, αλλά γύρω από αυτό, οπότε διατηρούνται.

Σε ό,τι αφορά τη συνέχεια του έργου, σύμφωνα με πληροφορίες, οι εργασίες επανήλθαν πλήρως σε κανονικούς ρυθμούς από τις 6 Μαΐου, βάσει του νέου πλαισίου της απόφασης του ΥΠΠΟ.

Σε δήλωσή του στον «ΛΤ», ο αντιδήμαρχος Μονεμβασίας, κ. Σταύρος Χριστάκος, επεσήμανε ότι «ακολουθήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες και ότι το έργο συνεχίζεται σύμφωνα με την εγκεκριμένη από το ΚΑΣ μελέτη».

Η παρέμβαση και τα ερωτήματα που θέτει η Monumenta
Στον αντίποδα, στις 30 Απριλίου και πριν την απόφαση του ΥΠΠΟ, η Monumenta, μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προστασία της φυσικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς Ελλάδας και Κύπρου, κατέθεσε τις δικές της παρατηρήσεις επί του έργου. Με επιστολή της προς την ΕΦΑΛΑΚ, η οποία κοινοποιήθηκε στις Εισαγγελικές Αρχές, στον Δ. Μονεμβασίας, στους Συλλόγους Φίλων Μονεμβασιάς και Ελλήνων Αρχαιολόγων, καθώς και στο Ελληνικό Τμήμα ICOMOS και στην Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, η οργάνωση εκφράζει ανησυχία και ζητά διευκρινίσεις για τις τεχνικές παραμέτρους της παρέμβασης.

Αναφέρει αναλυτικά: «Με την επιστολή μας αυτή, θα θέλαμε να εκφράσουμε την αγωνία μας για τα έργα εκβραχισμού που πραγματοποιούνται στο Κάστρο της Μονεμβασιάς, λόγω της κατασκευής του τελεφερίκ. Το μείζον αυτό μνημείο απειλείται από μη αναστρέψιμες συνέπειες. Σας παρακαλούμε να μας ενημερώσετε αν η Υπηρεσία σας είναι ενήμερη και παρακολουθεί τις εργασίες αυτές, αν υπάρχει οικοδομική άδεια και αν η εγκεκριμένη μελέτη επιτρέπει τέτοιου μεγέθους και με τέτοιο τρόπο εκβραχισμό. Επίσης, γνωρίζουμε ότι οι Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ σε τόσο ευαίσθητους χώρους όπως η Μονεμβασιά, ενεργούν εξαιρετικά προσεκτικά, σταδιακά, με αναλυτικές μελέτες, με ήπιες μεθόδους. Στην προκειμένη περίπτωση δεν τηρούνται τα παραπάνω. Αναμένουμε την απάντησή σας».

Σημειώνεται ότι κατά του έργου έχουν ταχθεί και φορείς όπως ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασίας, η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) και κάτοικοι της περιοχής.

Η ταυτότητα του έργου
Το έργο αφορά στην εγκατάσταση ενός σύγχρονου κεκλιμένου αναβατορίου σταθερής τροχιάς, το οποίο θα κινείται πάνω σε ράγες, εξασφαλίζοντας τη σύνδεση μεταξύ της θέσης «Πύλη» στην Κάτω Πόλη και της Άνω Πόλης, με κατάληξη σε σημείο πλησίον του ιστορικού Ναού της Αγίας Σοφίας. Η καμπίνα του αναβατορίου είναι σχεδιασμένη για τη μεταφορά 15 ατόμων, ή εναλλακτικά δύο φορείων ή αμαξιδίων με τους συνοδούς τους, καλύπτοντας μια υψομετρική διαφορά περίπου 120 μέτρων σε μια διαδρομή διάρκειας περίπου 4,5 λεπτών.

Η παρέμβαση είναι πλήρως εναρμονισμένη με τις προδιαγραφές προσβασιμότητας για ΑμεΑ, λύνοντας οριστικά το χρόνιο πρόβλημα του αποκλεισμού της Άνω Πόλης για μεγάλο μέρος των επισκεπτών.

Παράλληλα, προβλέπεται η διαμόρφωση δικτύου διαδρομών περιήγησης στην Άνω Πόλη, η σύνδεση του χώρου άφιξης με επισκέψιμα μνημεία και η αποκατάσταση της ανωδομής του τείχους της Άνω Πόλης.

Ένα βασικό στοιχείο της ταυτότητας του έργου είναι ο μη μόνιμος χαρακτήρας της κατασκευής. Οι ράγες θα εδράζονται σε συγκεκριμένα σημεία (πέδιλα) ώστε να είναι δυνατή η μελλοντική απομάκρυνσή τους χωρίς, όπως περιγράφεται αρμοδίως, να έχει αλλοιωθεί η γεωμορφολογία του Βράχου.

Σε οικονομικό και διοικητικό επίπεδο, ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται στα 6.800.360 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ), με τη χρηματοδότηση να προέρχεται εξ ολοκλήρου από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το γεγονός αυτό επιβάλλει ένα ιδιαίτερα πιεστικό χρονοδιάγραμμα με ορόσημο ολοκλήρωσης εντός του 2026, ενώ φορέας υλοποίησης, συντήρησης και λειτουργίας είναι ο Δήμος Μονεμβασίας.

φωτο: ΛΤ, Manos Lambrakis (FB)