Ενδιαφέρουσα και κυρίως δίκαιη πρόταση, που αγγίζει τον πυρήνα της πολιτιστικής και γαστρονομικής ταυτότητας του τόπου μας, καταθέτει μέσω του «ΛΤ» ο κ. Γεώργιος Καλογεράκος, κάτοικος Βασιλακίου του Δήμου Ευρώτα. Αποδέκτες της επιστολής είναι ο Δήμος Ανατολικής Μάνης και προσωπικά ο δήμαρχος Πέτρος Ανδρεάκος, ενώ το έγγραφο κοινοποιείται και στο Επιμελητήριο Λακωνίας. Αντικείμενο της εισήγησης; Η θεσμική και τιμητική αναγνώριση της κυρίας Μαρίας Νούτσου, της εμβληματικής «θείας Μαρίας» του Γυθείου, η οποία υπήρξε η αθόρυβη πρωτοπόρος στη διάδοση και εμπορική καθιέρωση της Μανιάτικης Πίτας –ενός προϊόντος που σήμερα αποτελεί το πλέον αναγνωρίσιμο γαστρονομικό σύμβολο της ευρύτερης περιοχή.
Αναφέρει λεπτομερώς στην επιστολή του ο Γ. Καλογεράκος:
«Αξιότιμε κύριε δήμαρχε,
Με ιδιαίτερο σεβασμό προς τους θεσμούς που εκπροσωπείτε και με αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ιστορία του τόπου μας, επιθυμώ να καταθέσω την παρούσα επιστολή, η οποία αποτελεί ταυτόχρονα μια προσωπική μαρτυρία, μια ιστορική αναφορά και μια πρόταση αναγνώρισης ενός ανθρώπου που συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση της τοπικής γαστρονομικής ταυτότητας της Ανατολικής Μάνης.
Η παρούσα επιστολή αφορά την κυρία Μαρία Νούτσου, γνωστή σε όλους τους παλαιότερους κατοίκους του Γυθείου ως “Θεία Μαρία”. Πρόκειται για μια γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της στην εργασία, στην οικογένεια και στην εξυπηρέτηση των συνανθρώπων της, ενώ παράλληλα συνέβαλε ουσιαστικά στη διάδοση της Μανιάτικης πίτας, ενός προϊόντος που σήμερα αποτελεί ίσως το πιο αναγνωρίσιμο γαστρονομικό σύμβολο της περιοχής μας.
Σήμερα η Μανιάτικη πίτα αποτελεί σημείο αναφοράς για τη Λακωνία και ιδιαίτερα για τη Μάνη. Χιλιάδες επισκέπτες που φθάνουν στην περιοχή αναζητούν να δοκιμάσουν αυτό το παραδοσιακό έδεσμα, το οποίο έχει συνδεθεί με την τοπική κουζίνα, την πολιτιστική ταυτότητα και την τουριστική προβολή του τόπου. Ωστόσο, πίσω από κάθε παράδοση υπάρχουν άνθρωποι που εργάστηκαν αθόρυβα και με προσωπικό κόπο, ώστε η παράδοση αυτή να διασωθεί και να φθάσει μέχρι τις ημέρες μας.
Ένας από αυτούς τους ανθρώπους ήταν η Θεία Μαρία.
Το έτος 1981 εργαζόμουν και διέμενα στο Γύθειο. Σχεδόν, καθημερινά, περνούσα από την οδό Γεράσιμου Καψάλη, όπου βρισκόταν το μικρό κατάστημα της κυρίας Μαρίας Νούτσου. Ανάμεσα στο κτίριο του τότε ΟΤΕ και σε ένα παλαιό διατηρητέο κτίριο λειτουργούσε ένας μικρός χώρος, ο οποίος δεν εντυπωσίαζε με τις εγκαταστάσεις του, αλλά ξεχώριζε για κάτι πολύ σημαντικότερο: την ποιότητα, τη συνέπεια και τη φήμη του.
Η εικόνα εκείνου του καταστήματος παραμένει ζωντανή στη μνήμη μου ακόμη και σήμερα. Ένα μικρό ψυγείο, ένα μεγάλο τηγάνι, λίγα σκεύη και δοχεία με ελαιόλαδο. Τίποτε περισσότερο. Παρ' όλα αυτά, από αυτόν τον λιτό χώρο έβγαινε ένα προϊόν που είχε κερδίσει την εκτίμηση ολόκληρης της πόλης.
Από τις πρώτες πρωινές ώρες η Θεία Μαρία ξεκινούσε την προετοιμασία. Η μυρωδιά από τη φρέσκια ζύμη και το αγνό ελαιόλαδο απλωνόταν στους γύρω δρόμους. Πολύ συχνά η ουρά των πελατών έφθανε μέχρι το πεζοδρόμιο και πολλές φορές επεκτεινόταν στον δρόμο. Εργαζόμενοι, μαθητές, δημόσιοι υπάλληλοι, ταξιδιώτες και κάτοικοι της περιοχής περίμεναν υπομονετικά για να προμηθευτούν τη νόστιμη πίτα της.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η επιτυχία αυτή δεν στηριζόταν σε κάποια οργανωμένη εμπορική στρατηγική ούτε σε διαφημίσεις. Στηριζόταν αποκλειστικά στη φήμη που δημιουργούσε η ποιότητα του προϊόντος και ο σεβασμός προς τον πελάτη. Σε μια εποχή πολύ διαφορετική από τη σημερινή, η Θεία Μαρία κατάφερε να δημιουργήσει ένα όνομα που ξεπερνούσε τα όρια του Γυθείου. Η κυρία Μαρία Νούτσου αποτέλεσε δικαίως πρωτοπόρος μορφή της τοπικής γαστρονομικής επιχειρηματικότητας. Σε μια εποχή, κατά την οποία οι γυναίκες είχαν περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής δραστηριοποίησης, εκείνη κατόρθωσε όχι μόνο να δημιουργήσει μια επιτυχημένη επιχείρηση, αλλά και να συνδέσει το όνομά της με ένα προϊόν που σήμερα αποτελεί στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας της Μάνης. Η συμβολή της δεν περιοριζόταν μόνο στην παρασκευή της Μανιάτικης πίτας αλλά· επεκτεινόταν στη διάδοσή της, στην εμπορική της καθιέρωση και στη μετατροπή της σε αναγνωρίσιμο τοπικό προϊόν, γνωστό πλέον σε ολόκληρη τη Λακωνία και πέρα από αυτήν.
Πέρα όμως από την επαγγελματική της δραστηριότητα, η προσωπική της διαδρομή αποτελεί παράδειγμα δύναμης και αξιοπρέπειας. Ήταν μια γυναίκα που βρέθηκε αντιμέτωπη με πολλές δυσκολίες. Όταν χήρεψε και ανέλαβε μόνη της την ευθύνη της οικογένειάς της. Υπήρξε ταυτόχρονα μητέρα και πατέρας για τα παιδιά της, τον Νίκο και τον Κώστα. Σε μια εποχή κατά την οποία οι ευκαιρίες για τις γυναίκες στην επιχειρηματικότητα ήταν περιορισμένες, η ίδια κατάφερε να σταθεί όρθια και να δημιουργήσει μια επιχείρηση που έγινε σημείο αναφοράς για ολόκληρη την περιοχή.
Οι άνθρωποι που τη γνώρισαν θυμούνται τον δυναμικό της χαρακτήρα. Ήταν αυστηρή όταν χρειαζόταν, εργατική και απαιτητική από τον εαυτό της. Ταυτόχρονα όμως διέθετε μια σπάνια ευαισθησία απέναντι στους ανθρώπους που είχαν ανάγκη.
Προσωπικά υπήρξα μάρτυρας περιστατικών που αποκαλύπτουν το μεγαλείο της ψυχής της. Όταν αντιλαμβανόταν ότι κάποιος πελάτης βρισκόταν σε οικονομική δυσχέρεια, δεν δίσταζε να του προσφέρει πίτες χωρίς να ζητήσει χρήματα. Το έκανε διακριτικά, χωρίς να προσβάλλει την αξιοπρέπεια κανενός. Μάλιστα, υπήρχαν περιπτώσεις όπου, παρά την ύπαρξη πελατών που περίμεναν να εξυπηρετηθούν και να πληρώσουν κανονικά, εκείνη έδινε προτεραιότητα σε ανθρώπους που είχαν πραγματική ανάγκη.
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της προσωπικότητάς της ήταν η ταπεινότητά της. Όταν κάποιος την ευχαριστούσε για τη βοήθεια που του είχε προσφέρει, εκείνη συνήθιζε να δείχνει προς τον ουρανό και να λέει: “Εκείνον να ευχαριστείτε και όχι εμένα”. Η φράση αυτή αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο τον χαρακτήρα της και εξηγεί γιατί παραμένει ζωντανή στη μνήμη τόσων ανθρώπων.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσα, το κατάστημά της λειτουργούσε ήδη από το 1965. Για περισσότερο από δύο δεκαετίες αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το Γύθειο. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων, η Μανιάτικη πίτα άρχισε να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη δημοτικότητα. Η επιτυχία της Θείας Μαρίας λειτούργησε ως παράδειγμα για άλλους επαγγελματίες, οι οποίοι σταδιακά ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο.
Από τη δεκαετία του 1980 και έπειτα εμφανίστηκαν περισσότερα καταστήματα που παρασκεύαζαν και διέθεταν Μανιάτικη πίτα. Με την πάροδο των ετών το προϊόν διαδόθηκε πέρα από την Λακωνία. Σήμερα η Μανιάτικη πίτα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής οικονομίας και της τουριστικής προβολής της περιοχής.
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η επιτυχία αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Βασίστηκε στην εργασία ανθρώπων που κράτησαν ζωντανές τις παραδοσιακές συνταγές και τις μετέφεραν από γενιά σε γενιά. Η Θεία Μαρία υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές αυτής της διαδικασίας.
Πρόσφατα, στην προσπάθειά μου να συγκεντρώσω στοιχεία για τη ζωή και την προσφορά της Θείας Μαρίας, είχα τη σημαντική βοήθεια του φίλου μου κ. Θανάση Μονεμβασίτη. Μέσω της επικοινωνίας του με τον γιο της, τον κ. Κώστα Νούτσο, κατέστη δυνατό να συγκεντρωθούν πολύτιμες πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό από το προσωπικό οικογενειακό αρχείο. Οι μαρτυρίες αυτές φωτίζουν σημαντικές πτυχές της ζωής και της επαγγελματικής πορείας της Θείας Μαρίας και αναδεικνύουν ακόμη περισσότερο τη συμβολή της στην τοπική κοινωνία και στη διάδοση της Μανιάτικης πίτας.
Πιστεύω ότι οι τοπικές κοινωνίες έχουν χρέος να τιμούν τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην πρόοδό τους. Η ιστορία δεν γράφεται μόνο από πολιτικούς, στρατιωτικούς ή μεγάλους ευεργέτες. Γράφεται και από απλούς ανθρώπους που με την καθημερινή εργασία τους αφήνουν ανεξίτηλο αποτύπωμα στον τόπο τους.
Για τον λόγο αυτό θεωρώ ότι η κυρία Μαρία Νούτσου αξίζει να τύχει επίσημης αναγνώρισης από τον Δήμο Ανατολικής Μάνης και το Επιμελητήριο Λακωνίας.
Προτείνω να εξεταστεί η ανάρτηση της φωτογραφίας και ενός σύντομου ιστορικού της σε δημοτικό χώρο πολιτισμού, η διοργάνωση τιμητικής εκδήλωσης στη μνήμη της και η ένταξη της ιστορίας της στις δράσεις προβολής της γαστρονομικής κληρονομιάς της Μάνης. Παράλληλα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα μικρό ιστορικό αρχείο για τη Μανιάτικη πίτα, στο οποίο να καταγραφούν οι άνθρωποι που συνέβαλαν στην ανάδειξη και διάδοσή της.
Με τον τρόπο αυτό δεν θα τιμηθεί μόνο η μνήμη της Θείας Μαρίας, αλλά και η ίδια η ιστορία της Μάνης, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους ανθρώπους του μόχθου, της δημιουργίας και της προσφοράς.
Κλείνοντας, θα ήθελα να εκφράσω την πεποίθησή μου ότι η αναγνώριση αυτής της γυναίκας αποτελεί πράξη ιστορικής δικαιοσύνης. Η Θεία Μαρία δεν υπήρξε απλώς μια επαγγελματίας που παρασκεύαζε πίτες. Υπήρξε μια μορφή της καθημερινής ζωής του Γυθείου, μια γυναίκα που εργάστηκε με αξιοπρέπεια, ανέθρεψε την οικογένειά της με κόπο, βοήθησε ανθρώπους που είχαν ανάγκη και άφησε πίσω της μια παρακαταθήκη που εξακολουθεί να ζει μέχρι σήμερα μέσα από τη Μανιάτικη πίτα.
Σας ευχαριστώ θερμά για τον χρόνο και την προσοχή σας και ελπίζω ότι η πρόταση αυτή θα εξεταστεί με την ευαισθησία και τον σεβασμό που αρμόζει στην ιστορία του τόπου μας».
