Ένα κρίσιμο και πιεστικό ερώτημα πλανάται πλέον πάνω από τα έργα σε σχολικές μονάδες της χώρας. Τι συμβαίνει όταν ένα κτίριο χρειάζεται επειγόντως μια δαπανηρή παρέμβαση στη στέγη, στατική ενίσχυση στον φέροντα οργανισμό του ή πλήρη ανακατασκευή των κατεστραμμένων δικτύων του, αλλά ο οικείος δήμος δηλώνει οικονομική αδυναμία; Μέχρι πρότινος, η απάντηση βρισκόταν σε μια θεσμοθετημένη δικλείδα ασφαλείας, μια «ομπρέλα» προστασίας για τις τοπικές κοινωνίες. Αν και η βασική ευθύνη συντήρησης ανήκε στους δήμους, ο νόμος επέτρεπε στη δεύτερη βαθμίδα Αυτοδιοίκησης -τις περιφέρειες- να παρεμβαίνει διοικητικά και οικονομικά, να εγκρίνει κονδύλια από τα δικά της προγράμματα και να σώζει την κατάσταση σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Με το άρθρο 109 του πρόσφατα ψηφισθέντος Νόμου 5301/2026, ο οποίος παρουσιάστηκε κυρίως ως ένα νομοθέτημα ευρωπαϊκής εναρμόνισης για τη φορολογική διοίκηση, αυτή η δυνατότητα συνδρομής των περιφερειών καταργείται οριστικά και αθόρυβα. Η τροποποίηση της παλαιάς διάταξης του 1990 ξεκαθαρίζει πλέον ότι η ευθύνη για τις εργασίες μεγάλης κλίμακας στα σχολεία, ακόμα και στα παραχωρημένα κτίρια, μεταφέρεται αποκλειστικά και μόνο στους προϋπολογισμούς των δήμων.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο, σύνθετο σκηνικό για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Πολλοί δήμαρχοι και τεχνικές υπηρεσίες εκφράζουν ήδη σκεπτικισμό, καθώς οι δήμοι καλούνται να επωμιστούν μόνοι τους το τεράστιο οικονομικό βάρος της συντήρησης παλαιωμένων κτιρίων, τη στιγμή που τα ταμεία τους είναι ήδη «στραγγισμένα» από το αυξημένο ενεργειακό κόστος και τη διαχρονική μείωση της κρατικής χρηματοδότησης.
Η χρονική συγκυρία
Η αλλαγή αυτή δεν έρχεται σε ουδέτερο χρόνο. Αυτή την περίοδο, οι δήμοι όλης της χώρας παραλαμβάνουν σταδιακά τα δελτία των προσεισμικών ελέγχων από τον Οργανισμό Αντισεισμικής Προστασίας (ΟΑΣΠ) και την Κτιριακές Υποδομές (ΚΤΥΠ), τα οποία αποτυπώνουν την πραγματική -και συχνά ανησυχητική- εικόνα της ευαλωτότητας των σχολικών υποδομών. Με τα ταμεία των περισσότερων επαρχιακών και μικρών δήμων να βρίσκονται ήδη υπό ασφυκτική πίεση λόγω του κόστους της ενέργειας και της γενικότερης υποχρηματοδότησης, η αφαίρεση της δυνατότητας των περιφερειών να συνδράμουν όταν οι δήμοι «σηκώνουν τα χέρια» προκαλεί προβληματισμό. Η χρηματοδότηση πλέον θα πρέπει να εγκρίνεται αποκλειστικά από τους προϋπολογισμούς των ίδιων των ΟΤΑ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν σχολεία «δύο ταχυτήτων» ανάλογα με την οικονομική επιφάνεια κάθε δήμου.
«Έγκλημα εγκατάλειψης της σχολικής στέγης»
καταγγέλλει η ΛΑΣΥ Πελοποννήσου
Η ψήφιση της συγκεκριμένης διάταξης προκάλεσε την άμεση και οξύτατη αντίδραση της «Λαϊκής Συσπείρωσης» Πελοποννήσου. Με μια σκληρή ανακοίνωση υπό τον τίτλο όχι στην κατάργηση της δυνατότητας των περιφερειών να ενισχύουν του δήμους για τα σχολικά κτίρια-μόνιμη γενναία κρατική χρηματοδότηση», η παράταξη στρέφεται κατά της κυβέρνησης, αλλά και αιρετών της Αυτοδιοίκησης.
Στην παρέμβασή της, η ΛΑΣΥ υπογραμμίζει συγκεκριμένα: «Η “Λαϊκή Συσπείρωση” Πελοποννήσου, καταγγέλλει στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές, την κυβέρνηση της ΝΔ, η οποία μέσα σε ένα νομοσχέδιο για την φορολογία, ψήφισε διάταξη με την οποία τροποποιεί την παρ.12 του άρθρου 5 του νόμου 1894/1990, σύμφωνα με την οποία διαγράφεται και η τελευταία τυπική υποχρέωση των περιφερειών να συνδράμουν οικονομικά τους δήμους για τη συντήρηση των σχολείων (και αναλόγως και των παιδικών σταθμών) “εφόσον οι δήμοι αδυνατούν”».
Στρέφοντας τα βέλη της προς την Περιφερειακή Αρχή και τους υπόλοιπους ΟΤΑ, η Λαϊκή Συσπείρωση τονίζει χαρακτηριστικά: «Ο λαλίστατος περιφερειάρχης Πελοποννήσου, όπως και οι υπόλοιποι περιφερειάρχες και οι δήμαρχοι, πλην των 6 δημάρχων της Λαϊκής Συσπείρωσης (Τυρνάβου, Πατρών, Χαϊδαρίου, Πετρούπολης, Καισαριανής και Ικαρίας), δεν έβγαλαν άχνα γι’ αυτή την αρνητική εξέλιξη, αποδεικνύοντας ακόμα μια φορά, ότι βάζουν πλάτη στην υλοποίηση της αντιλαϊκής πολιτικής». Παράλληλα, η παράταξη επιχειρεί μια επισκόπηση στις πολιτικές των προηγούμενων ετών, υποστηρίζοντας πως η σχολική στέγη έχει υποστεί συστηματική υποβάθμιση: «Δεκαετίες τώρα οι κυβερνήσεις ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ, με τις πολιτικές που υλοποιούν κατακερμάτισαν την ευθύνη για τη σχολική στέγη:
– κατάργησαν τον μοναδικό κρατικό φορέα τον Οργανισμό Σχολικών Κτηρίων που είχε κεντρική ευθύνη μελέτης, επισκευής και κατασκευής νέων σχολικών μονάδων, μετατρέποντάς τον σε ανώνυμη εταιρεία, υποστελεχωμένη που προωθεί τις Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) στις δημόσιες υποδομές,
– μείωσαν τα κονδύλια από τον κρατικό προϋπολογισμό και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων σε εξευτελιστικό επίπεδο,
– επέβαλλαν τη λογική της αποκέντρωσης, με νόμους όπως ο Καλλικράτης, φέρνοντας πιο κοντά τη συντήρηση των σχολείων στην τοπική φορολόγηση και τη χορηγία,
– νομοθέτησαν τα μεγάλα τμήματα με 27-28 μαθητές,
– διαμόρφωσαν χρηματοδοτικά εργαλεία για τα σχολεία με επιλέξιμες δαπάνες που τροφοδοτούν επιχειρηματικά συμφέροντα με ενεργειακές αναβαθμίσεις σε αγνώστου στατικότητας κτίρια κοκ.
Τα αποτελέσματα είναι γνωστά: κλείνουν σχολεία, πέφτουν σοβάδες, ιδίως στις πιο λαϊκές περιοχές, υποβαθμίζεται η εκπαιδευτική διαδικασία με πρώτα θύματα τα διαδημοτικά σχολεία, τα σχολεία ειδικής αγωγής και τεχνικής εκπαίδευσης».
Συνεχίζοντας την κριτική της, η ανακοίνωση της ΛΑΣΥ Πελοποννήσου συνδέει τη νέα νομοθετική ρύθμιση με την είσοδο ιδιωτών και τραπεζών στην εκπαίδευση, επισημαίνοντας: «Η κυβερνητική πρεμούρα για κατάργηση της όποιας πιθανότητας θα μπορούσε να κατευθύνει ένα μέρος από τους προϋπολογισμούς των περιφερειών στη δημόσια εκπαιδευτική υποδομή, δείχνει την πρόθεσή της και των συνοδοιπόρων της στα περιφερειακά και δημοτικά συμβούλια να πάνε ακόμα πιο πέρα το “έγκλημα” της εγκατάλειψης της σχολικής στέγης και να βαθύνει η ανταποδοτικότητα για τις επισκευές ως μονόδρομος σε βάρος του λαού. Δεν είναι τυχαίο το show που στήνεται δύο χρόνια τώρα για να χειροκροτούνται οι Τράπεζες που δίνουν λεφτά (ελάχιστο τμήμα της τεράστιας κερδοφορίας τους) για την σχολική στέγη, βάζοντας και την ταμπέλα τους, εν είδη ιερών εικονισμάτων, στις εισόδους σχολείων».
Σε ό,τι αφορά τον καταλογισμό των ευθυνών για την παρούσα κατάσταση, η ανακοίνωση της ΛΑΣΥ υπογραμμίζει με νόημα: «Έχοντας μπροστά μας το σχέδιο του νέου Κώδικα που θα επανακαθορίσει τις αρμοδιότητες, όπου οι ιθύνοντες (υπουργοί, περιφερειάρχες, δήμαρχοι) θα κλείνουν σε όλες τις πτώσεις την …υπευθυνότητά τους, δηλώνουμε ρητά ότι ο μόνος μη υπεύθυνος για την κατάσταση της σχολικής στέγης είναι ο γονιός, ο μαθητής, ο εκπαιδευτικός και οι εργαζόμενοι, τα λαϊκά στρώματα. Αυτοί δηλαδή που έχουν γεμίσει το κρατικό ταμείο με υπερπλεονάσματα κι όμως ζουν χειρότερα από πριν. Όλες οι ευθύνες ανήκουν στην σημερινή και τις προηγούμενες κυβερνήσεις, στις περιφερειακές και δημοτικές αρχές που αποφάσισαν και συνέβαλλαν να κλείνουν οι στρόφιγγες της κρατικής χρηματοδότησης για τις λαϊκές ανάγκες, προκειμένου να προπληρώνονται οι δανειστές, να δίνεται ζεστό χρήμα σε επιχειρηματικούς ομίλους και να δαπανώνται πολλά δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο για την πολεμική προετοιμασία της χώρας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Αλήθεια, δηλώνει το ίδιο περήφανη η κυβέρνηση για τα σχολεία που φοιτά η νέα γενιά, όπως για τις 7 στρατιωτικές αποστολές εκτός των συνόρων της χώρας;»
Προσεισμικοί έλεγχοι και τα αιτήματα
Επιπλέον, η παράταξη συνδέει το θέμα με την επικαιρότητα των προσεισμικών ελέγχων, θέτοντας το δικό της ερώτημα για το μέλλον: «Τώρα που παραδίδονται στους δήμους τα δελτία των προσεισμικών ελέγχων του ΟΑΣΠ – ΚΤΥΠ για τα σχολεία όλης της χώρας και δείχνουν την ευαλωτότητα τμήματος της σχολικής υποδομής, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να επικαλείται τα “δημοσιονομικά πλαίσια”; Ποιος τελικά θα συντηρεί τα σχολεία; τα τέλη των δημοτών, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί ή μήπως τα “ευαγή ιδρύματα” των τραπεζιτών;»
Καταλήγοντας, η ανακοίνωση συνοψίζει τις άμεσες διεκδικήσεις της: Η “Λαϊκή Συσπείρωση” Πελοποννήσου απαιτεί: Την κατάργηση της συγκεκριμένης νομοθετικής διάταξης, την κατάρτιση γενναίου προγράμματος αποκατάστασης και διεύρυνσης του δημόσιου σχολικού δικτύου από τον κρατικό προϋπολογισμό».
