Επιμέλεια: Νίκος Ι. Καρμοίρης
Για λίγο περισσότερο από τρεις δεκαετίες, οι Εκκλησιαστικές Κατασκηνώσεις της Ιεράς Μητροπόλεως Μονεμβασίας και Σπάρτης στον ορεινό οικισμό της Ταϋγέτης στον Μυστρά αποτελούν σημείο αναφοράς για τη νεολαία της περιοχής. Πρόκειται για έναν από τους μακροβιότερους θεσμούς της εν λόγω μητροπολιτικής περιφέρειας και αποτελεί έργο ζωής του Μητροπολίτη κ. Ευσταθίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι, στα 46 χρόνια της ποιμαντορίας του, οι νεανικές κατασκηνώσεις λειτουργούν επί 31 συναπτά έτη, φιλοξενώντας κάθε καλοκαίρι εκατοντάδες παιδιά και εφήβους από τη Λακεδαίμονα έως τη Μονεμβάσια.
Σε ένα σύγχρονο κοινωνικό περιβάλλον, όπου η εξάρτηση από την τεχνολογία και η αποξένωση κυριαρχούν ακόμη και στις νεαρές ηλικίες, οι εγκαταστάσεις των κατασκηνώσεων της Ταϋγέτης προσφέρουν μια ουσιαστική εναλλακτική διέξοδο. Λειτουργούν ως ένας οργανωμένος χώρος θερινής διαβίωσης που συμβάλλει στην υγιή κοινωνικοποίηση των παιδιών και στην καλλιέργεια βασικών ανθρώπινων αξιών, μέσα από δράσεις παιδαγωγικού και κοινωνικού χαρακτήρα που συνδυάζουν την επαφή με τη φύση, την ομαδικότητα και την ορθόδοξη παράδοση, χωρίς υπερβολές και μακριά από στείρους δογματισμούς.
Μια ιστορική διαδρομή 30+ ετών
Το ιστορικό υπόβαθρο των κατασκηνώσεων έχει τις ρίζες του στα μεταπολεμικά χρόνια, με μικρές φιλοξενίες στα μοναστήρια της Ζωοδόχου Πηγής στη Γόλα και μετέπειτα των Αγίων Αναργύρων στον Πάρνωνα. Η ουσιαστική μετάβαση στη σύγχρονη και οργανωμένη μορφή τους υλοποιήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Η ιστορική αφετηρία καταγράφεται στις 2 Ιουλίου 1995, με τα εγκαίνια των νεόδμητων, τότε, εγκαταστάσεων των «νεανικών κατασκηνώσεων» της Ι.Μ. Μονεμβασίας και Σπάρτης. Την πρώτη εκείνη χρονιά, παρά τις υποτυπώδεις υποδομές, φιλοξενήθηκαν 120 αγόρια και κορίτσια με την υποστήριξη 20 στελεχών, θέτοντας τα θεμέλια ενός εγχειρήματος που έμελλε να αγκαλιαστεί και να μετατραπεί γρήγορα σε θεσμό.
Η αυξανόμενη ζήτηση οδήγησε, από το 2000 και έπειτα, στην επέκταση και τον πλήρη εκσυγχρονισμό των υποδομών. Οι κατασκηνωτικές περίοδοι αυξήθηκαν σε τέσσερις ετησίως, διάρκειας δέκα ημερών η καθεμία. Παρά τις κατά καιρούς προκλήσεις –όπως η διετία της πανδημίας (2022-2023) και η υποχρεωτική διακοπή του 2024 για την αναβάθμιση των συστημάτων πυρασφάλειας– ο θεσμός επανήλθε σε πλήρη λειτουργία το 2025, γιορτάζοντας τη συμπλήρωση 30 ετών αδιάλειπτης παρουσίας. Μέχρι σήμερα, περισσότερα από 6.000 παιδιά έχουν φιλοξενηθεί στην Ταϋγέτη. Την πορεία αυτής της προσπάθειας αποτύπωσε ο ίδιος ο Μητροπολίτης στο βιβλίο του «Ὄρη τά ὑψηλά ταῖς ἐλάφοις» που εκδόθηκε και κυκλοφόρησε το 2014.
Μάλιστα, με αφορμή αυτή τη σημαντική επέτειο, το ιστορικό στέλεχος των κατασκηνώσεων, Ευάγγελος Θεοδώρου, σε μια εξαιρετική ομιλία που εκφώνησε κατά την επετειακή εκδήλωση των 30 ετών, η οποία πραγματοποιήθηκε κατά τη λήξη της περσινής κατασκηνωτικής περιόδου, προχώρησε σε μια συνολική αναδρομή της λειτουργίας τους. Ο κ. Θεοδώρου χώρισε την κατασκηνωτική ζωή σε τρεις χαρακτηριστικές εποχές: τη «ρομαντική» περίοδο 1995-1999, όταν δεν υπήρχαν καν ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι και γήπεδα, την εικοσαετία της «ενηλικίωσης» 2000-2019 όπου η ζήτηση και οι εγκαταστάσεις γιγαντώθηκαν, και τη σύγχρονη, απαιτητική εποχή της προσαρμοστικότητας. Όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε για τη δυναμική του χώρου, η συγκεκριμένη βουνοπλαγιά αποδείχθηκε ικανή «να μετατρέψει τον τόπο, σε τρόπο», τονίζοντας πως αν έπρεπε να περιγράψει την Ταϋγέτη με δύο λέξεις, αυτές θα ήταν «δάκρυα χαράς».
Το πατρικό όραμα του Μητροπολίτη Ευσταθίου
Η δημιουργία και η μακροημέρευση των κατασκηνώσεων αποτελεί προσωπική πρωτοβουλία και κεντρικό πυλώνα του κοινωνικού και ανθρωπιστικού έργου του Μητροπολίτη κ. Ευσταθίου, αντικατοπτρίζοντας τη σταθερή του μέριμνα για τη νέα γενιά. Αποτυπώνοντας την αταλάντευτη δέσμευσή του απέναντι στο νεανικό έργο, ο ίδιος έχει δηλώσει χαρακτηριστικά σε παλαιότερη συνέντευξή του: «Οι κατασκηνώσεις θα λειτουργούν ακόμη κι αν χρειαστεί να πουλήσω και το ράσο μου». Όπως έχει εξηγήσει, η καλύτερη επένδυση χρημάτων είναι αυτή που διατίθεται για τη νεολαία, καθώς τα παιδιά διαθέτουν το «πνεύμα της μαθητείας» και δέχονται να αλλάξουν, σε αντίθεση με τους μεγαλύτερους που δύσκολα αλλάζουν συνήθειες. Με αυτή τη φιλοσοφία, το όραμα πίσω από την ίδρυση των μόνιμων εγκαταστάσεων ήταν η δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος, όπου οι νέοι θα μπορούσαν να θωρακίσουν τον χαρακτήρα τους και να αποκτήσουν σταθερά ηθικά ερείσματα. Σήμερα, παρατηρείται το εξαιρετικά ελπιδοφόρο φαινόμενο, η παλαιά γενιά κατασκηνωτών της δεκαετίας του ’90 να φέρνει πλέον τα δικά της παιδιά στον ίδιο χώρο για να ζήσουν τις ίδιες εμπειρίες, αποδεικνύοντας τη διαχρονικότητα του θεσμού.
Δομή, οργάνωση και δραστηριότητες
Κάθε καλοκαίρι διεξάγονται τέσσερις κατασκηνωτικές περίοδοι, διαχωρισμένες ανά φύλο και ηλικιακή βαθμίδα (δύο για κορίτσια και δύο για αγόρια, κατανεμημένες ανά ηλικιακές ομάδες Δημοτικού και Γυμνασίου-Λυκείου), προσφέροντας φιλοξενία σε περίπου 500 παιδιά και εθελοντικά στελέχη.
Το ημερήσιο πρόγραμμα έχει δομηθεί με τρόπο που ισορροπεί την πειθαρχία με την ελευθερία, κρατώντας τα παιδιά ενεργά μέσα από ποικίλες δράσεις:
- Αθλητικές δραστηριότητες: Η διοργάνωση εσωτερικών πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου και μπάσκετ, καθώς και οι παραδοσιακοί αγώνες μεταξύ στελεχών και κατασκηνωτών, διδάσκουν τον υγιή ανταγωνισμό, την ομαδικότητα και την αξία του «ευ αγωνίζεσθαι».
- Υπαίθριες δραστηριότητες: Η επαφή με τη φύση ενισχύεται μέσα από πεζοπορίες στον Ταΰγετο και βραδινά παιχνίδια στρατηγικής στο δάσος, τα οποία απαιτούν συντονισμό και ευρηματικότητα από τις ομάδες. Ιστορία έχουν γράψει τα ευρηματικά κατασκηνωτικά παιχνίδια, όπως το παραδοσιακό «πραξικόπημα» των παιδιών που εθιμοτυπικά «συλλαμβάνουν» τον αρχηγό για να αναλάβουν τη διοίκηση της κατασκήνωσης, δημιουργώντας ανεπανάληπτες αναμνήσεις.
- Ανάληψη ευθυνών: Μέσα από την καθημερινή ρουτίνα (πρωινό εγερτήριο, καθαριότητα θαλάμων, επιθεώρηση, έπαρση/υποστολή σημαίας), τα παιδιά εκπαιδεύονται στην αυτοεξυπηρέτηση και την τήρηση των κανόνων συμβίωσης.
- Πνευματική καλλιέργεια: Το πρόγραμμα περιλαμβάνει καθημερινές στιγμές προσευχής, εκκλησιασμό, καθώς και ομάδες συζήτησης όπου αναλύονται σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα, όπως ο ρόλος της οικογένειας, η αλληλεγγύη και η διαχείριση των διαπροσωπικών σχέσεων. Η Ορθοδοξία διδάσκεται όχι ως τυπικό καθήκον, αλλά ως βίωμα ενότητας και ομαλής κοινωνικοποίησης.
Παιδαγωγικά και κοινωνικά οφέλη
Το βασικότερο πλεονέκτημα της διαβίωσης στην Ταϋγέτη είναι η απομάκρυνση από τις οθόνες των κινητών και τους ταχείς ρυθμούς των αστικών κέντρων. Η κατασκήνωση προσφέρει έναν χώρο ψηφιακής αποτοξίνωσης, όπου η πραγματική, πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία ανακτά την αξία της. Τα οφέλη για τους συμμετέχοντες είναι πολυδιάστατα: σε κοινωνικό επίπεδο δημιουργούνται ισχυροί δεσμοί φιλίας, ενώ σε ψυχολογικό επίπεδο ενισχύεται η αυτοπεποίθηση, η ενσυναίσθηση και θωρακίζεται ο χαρακτήρας με σταθερά ηθικά ερείσματα.
Η υποστήριξη της τοπικής κοινωνίας και η επόμενη μέρα
Η άρτια λειτουργία ενός τόσο απαιτητικού οργανισμού δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τη συνέργεια δεκάδων φορέων και εθελοντών. Η κατασκήνωση βασίζεται πρωτίστως στα στελέχη του νεανικού έργου της Μητρόπολης, τα οποία προσφέρουν τις υπηρεσίες τους αφιλοκερδώς. Παράλληλα, ο θεσμός απολαμβάνει την έμπρακτη στήριξη των διοικητικών και θεσμικών φορέων της Λακωνίας (ΟΤΑ, Σώματα Ασφαλείας κ.ά.), που συνδράμουν σταθερά σε θέματα διοικητικής μέριμνας και ασφάλειας. Αντίστοιχα, τοπικοί συνεταιρισμοί, επιχειρήσεις, φορείς της Ομογένειας και απλοί πολίτες προσφέρουν υλική και οικονομική ενίσχυση, αποδεικνύοντας ότι οι Κατασκηνώσεις της Ταϋγέτης αποτελούν, τελικά, υπόθεση ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας.
Με το βλέμμα στην επόμενη τριακονταετία, η κατασκήνωση της Ταϋγέτης είναι έτοιμη να συνεχίσει το έργο της, διατηρώντας ακέραια τη φιλοσοφία της μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Άλλωστε, όπως έκλεισε την επετειακή του ομιλία ο κ. Θεοδώρου, συμπυκνώνοντας το νόημα της παρουσίας της τοπικής Εκκλησίας στη θεάρεστη γωνιά του Ταϋγέτου: «Τα χρόνια που πέρασαν δεν αποτελούν αναμνήσεις του παρελθόντος. Είναι βατήρας για το άλμα στο μέλλον», με τα παιδιά να τραγουδούν μέχρι σήμερα τον αγαπημένο κατασκηνωτικό στίχο: «Ταϋγέτη μου όμορφη, ως τα αστέρια θα πάω!».
***
Η επέκταση του κοινωνικού οράματος:
Οι κατασκηνώσεις ΑμεΑ στο Παλαιόκαστρο Βοιών
Αξίζει να σημειωθεί πως η κοινωνική μέριμνα της τοπικής Εκκλησίας δεν περιορίστηκε αποκλειστικά στα παιδιά τυπικής ανάπτυξης, αλλά προχώρησε στη δημιουργία εξειδικευμένων δομών. Διευρύνοντας τη φιλανθρωπική της ομπρέλα, η Μητρόπολη προχώρησε στη θεμελίωση και λειτουργία ενός ξεχωριστού χώρου στο Παλαιόκαστρο Νεαπόλεως, δημιουργώντας τις «Κατασκηνώσεις για Άτομα με Ειδικές Ανάγκες». Οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις μελετήθηκαν και διαμορφώθηκαν με αυστηρές προδιαγραφές, ώστε να διασφαλίζουν την πλήρως προσβάσιμη και ασφαλή φιλοξενία των ΑΜΕΑ, παρέχοντας σε εκατοντάδες συνανθρώπους μας το δικαίωμα στην ποιοτική θερινή αναψυχή και την κοινωνικοποίηση.
Παράλληλα με τον βασικό τους σκοπό, οι υποδομές στο Παλαιόκαστρο αξιοποιούνται πολυδιάστατα, καθώς λειτουργούν και ως χώρος φιλοξενίας για ιερατικές οικογένειες, αλλά και για άλλες ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες που έχουν ανάγκη υποστήριξης. Η σημασία και η ευαισθησία αυτού του εγχειρήματος αποτυπώθηκε, μάλιστα, από τον Μητροπολίτη κ. Ευστάθιο, ο οποίος κατέγραψε το χρονικό και το κοινωνικό αποτύπωμα της προσπάθειας στο βιβλίο του «Γιά τούς “λαβωμένους ἀγγέλους” μας – Οἱ Κατασκηνώσεις Παλαιοκάστρου Νεαπόλεως», που εκδόθηκε το 2016.
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
