Αποφασισμένη να υπερασπιστεί μέχρι τέλους τον κοινωφελή και δημοτικό χαρακτήρα της διαχείρισης νερού εμφανίζεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οι εκπρόσωποί της δηλώνουν έτοιμοι να αντισταθούν σε σχεδιασμούς που -όπως αναφέρουν- επιχειρούν να μετατρέψουν τις υποδομές της περιφέρειας σε πεδίο δράσης ανωνύμων εταιρειών.
Αφορμή για τη διαμάχη που έχει ξεσπάσει τις τελευταίες ημέρες, αποτελεί το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο επιβάλλει αναγκαστικές απορροφήσεις φορέων από την Εταιρεία Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης (ΕΥΔΑΠ) και την Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης (ΕΥΑΘ).
Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης - Αποχέτευσης (ΕΔΕΥΑ), έχοντας στο πλευρό της και την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ), προχώρησε σε μια πύρινη διπλή παρέμβαση, την οποία κοινοποίησε η ΔΕΥΑ Σπάρτης. Οι δύο φορείς καταγγέλλουν αντισυνταγματικές μεθοδεύσεις, θεσμικούς αποκλεισμούς και συστηματική προσπάθεια απαξίωσης των τοπικών επιχειρήσεων.
Το πλαίσιο του νομοσχεδίου
Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), όπως περιγράφεται σε δημοσιεύματα, επιδιώκει ανασχηματισμό του υδατικού χάρτη της χώρας, επιβάλλοντας τη συγκέντρωση 68 δημοτικών υπηρεσιών και ΔΕΥΑ κάτω από τη σκέπη των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η κυβέρνηση επιδιώκει να θεραπεύσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες ενός κατακερματισμένου συστήματος που αριθμεί σήμερα πάνω από 735 διαφορετικούς παρόχους σε όλη τη χώρα, επικαλούμενη τις οικονομίες κλίμακας και την ανάγκη αντιμετώπισης της λειψυδρίας. Στο πλαίσιο αυτό, η χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ επεκτείνεται υποχρεωτικά σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, την Αίγινα, το Αγκίστρι, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια (με εξαίρεση τη Σκύρο), ενώ παράλληλα της ανατίθεται για πρώτη φορά και η ευθύνη της άρδευσης. Αντίστοιχα, η ΕΥΑΘ αναλαμβάνει τις Περιφερειακές εΕότητες Θεσσαλονίκης (εκτός του Επιχειρηματικού Πάρκου Θεσσαλονίκης-Α1) και Χαλκιδικής.
Η ρύθμιση συνοδεύεται από την αναγκαστική απορρόφηση 43 φορέων από την ΕΥΔΑΠ και 25 από την ΕΥΑΘ, ενώ παράλληλα περιέρχεται στις δύο εταιρείες η διαχείριση του δικτύου ομβρύων υδάτων μέσω σύμβασης παροχής δημόσιας υπηρεσίας –με τους δήμους να κρατούν μόνο τον καθαρισμό των φρεατίων. Για να υλοποιηθεί ο σχεδιασμός, προβλέπεται η πλήρης μεταβίβαση των δικτύων και της περιουσίας των τοπικών παρόχων στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, αφού διενεργηθεί οικονομικός (due diligence) και περιβαλλοντικός έλεγχος υπό την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ, με ορίζοντα ολοκλήρωσης της διαδοχής τους 12 μήνες.
Επιπλέον, το σχέδιο αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για περαιτέρω επεκτάσεις στο μέλλον, καθώς παρέχει τη δυνατότητα οικειοθελούς ένταξης μέσω διμερών συμβάσεων και σε άλλους παρόχους που γειτνιάζουν γεωγραφικά ή υδρεύονται από το ενιαίο σύστημα των δύο μεγάλων εταιρειών.
Κοινό μέτωπο ΚΕΔΕ – ΕΔΕΥΑ,
«κεραυνοί» από Κυρίζογλου
Στους σχεδιασμούς του Υπουργείου Περιβάλλοντος, η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ) και η Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης - Αποχέτευσης (ΕΔΕΥΑ_ αντιτάσσουν ένα συμπαγές μέτωπο, κάνοντας λόγο για αντισυνταγματικό χαρακτήρα των διατάξεων. Όπως υποστηρίζουν, η αναγκαστική διεύρυνση της χωρικής δικαιοδοσίας της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ στις Περιφέρειες Αττικής, Θεσσαλονίκης και όμορους νομούς, οδηγεί σε βίαιη εξαφάνιση δεκάδες δημοτικές υπηρεσίες και τοπικούς οργανισμούς ύδρευσης. Την ίδια στιγμή, οι δύο φορείς προτάσσουν την εξάλειψη κάθε έννοιας νομοθετικής συνέπειας. Ενώ ο πρόσφατα ψηφισμένος Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης κατοχυρώνει ρητά τον οικειοθελή χαρακτήρα των συγχωνεύσεων, το ΥΠΕΝ έρχεται να επιβάλει υποχρεωτικές απορροφήσεις, ακυρώνοντας στην πράξη τις ρυθμίσεις του Υπουργείου Εσωτερικών (ΥΠΕΣ), όπως υποστηρίζεται.
Η σύγκρουση προσέλαβε διαστάσεις ανοιχτού «πολέμου» όταν η ηγεσία του Υπουργείου απέκλεισε τα θεσμικά όργανα της Αυτοδιοίκησης από την ακρόαση φορέων στη Βουλή. Με επιστολή προς τον υπουργό Περιβάλλοντος, Σταύρο Παπασταύρου, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, έκανε λόγο για «σοβαρό θεσμικό ατόπημα», καταγγέλλοντας ότι «είναι μια πολιτική απόφαση που αποδεικνύει όχι μόνον την έλλειψη σεβασμού προς τα θεσμικά όργανα της Αυτοδιοίκησης Α’ Βαθμού αλλά και τη δυσανεξία απέναντι στο δημοκρατικό διάλογο πάνω σε ζητήματα που συνδέονται με την καθημερινότητα των συμπολιτών μας και την οικονομική ανάπτυξη των περιοχών μας». Ο ίδιος στηλίτευσε επίσης τη συστηματική άρνηση του υπουργού να συναντηθεί με τα όργανα των δήμων, υπενθυμίζοντας σε αυστηρό τόνο ότι η διαβούλευση δεν αποτελεί προσωπική ευχέρεια κανενός κυβερνητικού στελέχους, αλλά θεμελιώδη υποχρέωση. Παράλληλα, αποδόμησε το κυβερνητικό αφήγημα επισημαίνοντας: «Η επίκληση από πλευράς σας της ανάγκης για επίτευξη οικονομιών κλίμακος κι αντιμετώπισης της λειψυδρίας θα ήταν εύλογη, αν αφορούσε το σύνολο της διαχείρισης των υδάτινων πόρων της χώρας κι όχι του πόσιμου νερού, που είναι λιγότερο από το 20% του συνόλου». Διαμηνύοντας πως η Αυτοδιοίκηση «απαιτεί και δεν επαιτεί» να ακούγονται οι θέσεις της, η ΚΕΔΕ ξεκαθάρισε πως, αν και δεν αναζητεί τη σύγκρουση, δεν πρόκειται να ανεχθεί σχέσεις που δεν διέπονται από ισοτιμία, ειλικρίνεια και θεσμικό σεβασμό.
ΕΔΕΥΑ: «Απαξιώνουν και αμαυρώνουν
τις ΔΕΥΑ χωρίς στοιχεία»
Από πλευράς της ανακοίνωση της ΕΔΕΥΑ -με την οποία συντάσσεται και η ΔΕΥΑ Σπάρτης που την προώθησε στα τοπικά ΜΜΕ- αμέσως μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, στηλιτεύει την προσπάθεια επικοινωνιακής σπίλωσης των δημοτικών επιχειρήσεων, σημειώνοντας: «Περιέπεσαν στην αντίληψή μας δημοσιεύματα που, δυστυχώς, επιχειρούν για μια ακόμα φορά να απαξιώσουν και να αμαυρώσουν τις ΔΕΥΑ χωρίς στοιχεία και με στόχο να υποστηρίξουν επικοινωνιακά και να συμβάλουν στην αποδοχή του νομοσχεδίου από τις τοπικές κοινωνίες. Ευτυχώς, υπάρχει και μερίδα των ΜΜΕ που αποτυπώνει την πραγματική κατάσταση του τομέα υδάτων χωρίς ιδεοληψίες και μεροληψία υπέρ των μεγάλων παρόχων.
Θα θέλαμε να επισημάνουμε προς κάθε κατεύθυνση και κυρίως προς ΜΜΕ που δεν σέβονται τον ρόλο τους και διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα όσον αφορά στις ΔΕΥΑ, ότι το χρέος των ΔΕΥΑ προς τους ενεργειακούς παρόχους από το 2021 και μετά, δημιουργήθηκε από την υπέρογκη αύξηση του ενεργειακού τους κόστους για την οποία δεν φέρουν ουδεμία ευθύνη και για το οποίο ουδέποτε επιδοτήθηκαν από την Πολιτεία ως ενεργοβόρες και κοινωφελείς επιχειρήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σε αντίθεση η Πολιτεία ευνοώντας τις δύο μεγάλες Ανώνυμες Εταιρείες Υδάτων, τις επιδότησε από το 2013 έως το 2023 για τα ληξιπρόθεσμα χρέη των Δήμων με περισσότερα από 230 εκ. ευρώ την ΕΥΔΑΠ και με περισσότερα από 22 εκ. ευρώ την ΕΥΑΘ αντίστοιχα», αναφέρει η Ένωση.
Παράλληλα, η ΕΔΕΥΑ υπενθυμίζει ότι είχε προηγηθεί έντιμος θεσμικός διάλογος με το ΥΠΕΣ, ο οποίος αποτυπώθηκε στον πρόσφατα ψηφισμένο νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που περιέλαβε ειδική διάταξη για την επιδότηση του πρόσθετου ενεργειακού χρέους των ΔΕΥΑ, με έτος αναφοράς το 2020 ως το 2025. Παράλληλα η Ένωση καλεί το ΥΠΕΝ να τηρήσει τον νέο Δημοτικό Κώδικα, που προβλέπει ότι οι συγχωνεύσεις των ΔΕΥΑ μπορούν να γίνονται μόνο σε οικειοθελή βάση.
Λίγες ημέρες αργότερα, με τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή, η ΕΔΕΥΑ επανήλθε με ακόμα σκληρότερη γλώσσα, καταγγέλλοντας τον αποκλεισμό της ίδιας και της ΚΕΔΕ από την ακρόαση φορέων, αλλά και την παράκαμψη της Ρυθμιστικής Αρχής: «Για τέταρτη φορά από το 2023, το υπουργείο επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τον χάρτη των ΔΕΥΑ και των δήμων με οριζόντιες και υποχρεωτικές αλλαγές στη δομή τους, χωρίς ουσιαστικό διάλογο με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, χωρίς μελέτες και χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση. Η επίκληση των οικονομιών κλίμακας και της λειψυδρίας δεν αρκεί για να δικαιολογήσει ισοπεδωτικές και αντισυνταγματικές παρεμβάσεις.
Η επιλογή αυτή του υπουργείου υπονομεύει τη δημοτική διαχείριση του νερού και αγνοεί τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για τον δημόσιο χαρακτήρα του. Οι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ είναι Ανώνυμες Εταιρείες, εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, με μετόχους που επιδιώκουν οικονομική απόδοση. Επομένως, όταν το ΥΠΕΝ δηλώνει σε όλους τους τόνους ότι το νερό παραμένει δημόσιο αγαθό, οφείλει να το αποδεικνύει και στην πράξη, και όχι προικίζοντας ιδιώτες με δημοτική περιουσία», διατείνεται η Ένωση.
Σύμφωνα με την ΕΔΕΥΑ, το υπουργείο «ακολουθεί μια πορεία που δημιουργεί σοβαρά θεσμικά ερωτήματα». Συγκεκριμένα: «1) Ελάχιστες ημέρες μετά τη δημοσίευση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προωθείται νομοσχέδιο που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις διατάξεις του Κώδικα περί οικειοθελών συγχωνεύσεων των ΔΕΥΑ Η θεσμική αντίφαση είναι προφανής και πρωτοφανής, 2) Η ΚΕΔΕ και η ΕΔΕΥΑ, αποκλείσθηκαν τόσο από την ουσιαστική διαβούλευση, όσο και από την ακρόαση φορέων στη Βουλή. Παράλληλα, η δημόσια διαβούλευση του νομοσχεδίου περιορίσθηκε σε μόλις δέκα ημέρες (πέντε εργάσιμες) με το επιχείρημα ότι είχε προηγηθεί διαβούλευση πριν από μερικούς μήνες για συναφές νομοσχέδιο, επιχείρημα που δεν αξίζει καν να σχολιασθεί, 3) Στην ακρόαση φορέων στη Βουλή δεν κλήθηκε ούτε η ΡΑΑΕΥ, η Ανεξάρτητη Αρχή που η ίδια η Πολιτεία σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία έχει ορίσει νομοθετικά ως την μόνη αρμόδια να εισηγείται και να προτείνει την αναδιοργάνωση του τομέα υδάτων. Η αρμοδιότητά της αυτή αγνοείται και παραμερίζεται, και με διατάξεις του νομοσχεδίου η άσκησή της μετατίθεται για το 2027».
Το τελεσίγραφο και το έργο των 26 δισεκατομμυρίων
Κλείνοντας την παρέμβασή της, η ΕΔΕΥΑ δηλώνει κατηγορηματικά ότι θα στηρίξει με κάθε νόμιμο και θεσμικό μέσο όλες τις ΔΕΥΑ που αρνούνται την αναγκαστική απορρόφηση. Παράλληλα, απευθύνει πρόκληση προς το ΥΠΕΝ να αποδείξει στην πράξη τους ισχυρισμούς του: «Επειδή το ΥΠΕΝ διατείνεται ότι το νομοσχέδιο θα λειτουργήσει πιλοτικά, πρέπει να αποσυρθούν από το νομοσχέδιο οι υποχρεωτικές απορροφήσεις και μόνο όσοι δήμοι και ΔΕΥΑ επιθυμούν να ενταχθούν σε ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα πρέπει να απορροφηθούν, ώστε να αξιολογηθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του εγχειρήματος. Η νομοθετική επιβολή συγχωνεύσεων εγείρει σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας, δημιουργεί λειτουργικά προβλήματα, προκαλεί αναστάτωση στις τοπικές κοινωνίες και θα οδηγήσει σε αυξήσεις των τιμολογίων ύδρευσης», τονίζει.
Η Ένωση υπενθυμίζει με νόημα την ιστορική παρακαταθήκη των δημοτικών επιχειρήσεων, οι οποίες παρά τις οξείες ελλείψεις προσωπικού και την εγκατάλειψη, έχουν προσφέρει τα μέγιστα στην περιφέρεια, επισημαίνοντας: «Οι ΔΕΥΑ δεν οδηγήθηκαν τυχαία στις σημερινές δυσκολίες. Για χρόνια λειτουργούν με σημαντικές ελλείψεις προσωπικού και ιδίως επιστημονικού προσωπικού και αντιμετωπίζουν δυσβάστακτο ενεργειακό κόστος, χωρίς να έχουν λάβει την αναγκαία κρατική στήριξη ως δημοτικές και κοινωφελείς επιχειρήσεις και χωρίς ειδικό τιμολόγιο ηλεκτρικού ρεύματος, όπως επανειλημμένα έχει ζητήσει η ΕΔΕΥΑ. Παρ’ όλα αυτά, εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια έχουν εκτελέσει έργο που υπερβαίνει τα 26 δισ. ευρώ και συνεχίζουν να εξυπηρετούν εκατομμύρια πολίτες, παρέχοντας καθαρό, ασφαλές και οικονομικά προσιτό νερό σε ολόκληρη την περιφέρεια».
