του Γεώργιου Μπόνου
Θα ήταν αδικαιολόγητη παράλειψη να μην αναφερθούμε και να μην προβάλλουμε τους πρώτους Έλληνες μετανάστες που ήταν Πελοποννήσιοι: Λάκωνες, Αρκάδες και Μεσσήνιοι. Αυτοί ήσαν οι πρώτοι μετανάστες που άνοιξαν το δρόμο στους μεταγενέστερους.
Κατά τους ιστορικούς και οικονομολόγους ήσαν οι πρώτοι που ξεπερνώντας εμπόδια και δυσκολίες ταξίδευαν μέσα στα αμπάρια των καραβιών τολμηροί και πρωτοπόροι στον Νέο Κόσμο.
Ξεκινούσαν ακόμη μεμονωμένοι στα τέλη του 19ου αιώνα και με συνθήκες αντίξοες για να φτάσουν στον τόπο φιλοξενίας για να δουλέψουν για καλύτερες μέρες διαβίωσης. Αυτοί οι πρωτοπόροι βρέθηκαν σε ένα μέρος άγνωστο, αλλά πλούσιο. Εκεί εργάστηκαν, δούλεψαν σκληρά και με πολλά προβλήματα στέγης, γλώσσας κ.ά. Μετανάστευσαν όμως για ένα σκοπό: να εργασθούν και να αποκτήσουν περιουσιακά στοιχεία. Πολλοί πρόκοψαν ως επιχειρηματίες και όχι μόνο. Άλλοι πάλι ξεχώρισαν στα γράμματα, στις επιστήμες, στις τέχνες. Ακόμη μερικοί κατάφεραν και έγιναν επιχειρηματίες με πολλές δραστηριότητες, κυρίως οικονομικές.
Στα αμερικανικά Πανεπιστήμια σύμφωνα με την ερευνητική μας προσπάθεια διδάσκουν αρκετά χρόνια 1.500 επιστήμονες ελληνικής καταγωγής.
Η ελληνική ομογένεια στην Αμερική και γενικότερα ο απανταχού Ελληνισμός της διασποράς είναι υπερήφανος για τα επιτεύγματά της. Επομένως πρέπει να τους τιμάμε και να τους προβάλλουμε αυτούς τους πρωτοπόρους μετανάστες που άνοιξαν το δρόμο της ξενιτιάς.
Παραθέτουμε στη συνέχεια τους τολμηρούς πρωτοπόρους και ιδιαίτερα τους Λάκωνες, Αρκάδες και Μεσσηνίους. Αυτοί οι πρώτοι Έλληνες λίγοι και μεμονωμένοι αρχικά έφτασαν τα τελευταία χρόνια σε εκατοντάδες χιλιάδες. Υπολογίζεται ότι μέχρι το 1965 ξεπέρασαν τις 500.000.
Οι δε Λάκωνες και Αρκάδες δημιούργησαν την Παλλακωνική και Παναρκαδική Ομοσπονδία στην ομογένεια της Αμερικής.
Και τώρα ήρθε η στιγμή και μετά τη μακρά εισαγωγή, να προβάλλουμε τους μεμονωμένους μετανάστες.
1) Περδικάρης Γρηγόρης
Ήταν ένας από τους πρώτους μετανάστες που πάτησε το πόδι του στον Νέο Κόσμο, στην Αμερική το 1826, με τη βοήθεια Αμερικανών ιεραποστόλων. Λίγο αργότερα ακολούθησε και ο γιός του Ίωνας, που βρισκόταν στην Ταγγέρη.
Ο Γρηγόρης Περδικάρης, δημιούργησε σημαντική περιουσία. Ήταν ένας από τους ιδιοκτήτες μιας μεγάλης αμερικανικής εταιρείας.
2) Αποστολίδης Ευάγγελος
Αρχικά ο Αποστολίδης ήταν μαθητής του σοφού δασκάλου του Γένους Γαζή, στην Τσαγκαράδα του Πηλίου. Λόγω της φιλομάθειάς το πήγε στην Αμερική το 1828 με τη βοήθεια και αυτός των ιεραποστόλων. Δίδαξε στο Χάρβαρντ και απέκτησε παγκόσμια φήμη για την επιστημοσύνη των σπουδών στο Χάρβαρντ. Για το ογκώδες έργο του δέχτηκε τα εγκώμια από την αμερικανική επιστημονική κοινότητα.
3) Κουμαριανός Δημήτριος
Ήταν ο πρώτος Έλληνας μετανάστης που πήγε το 1870 στον Άγιο-Φραγκίσκο της Καλιφόρνιας.
4) Τσάκωνας Χρήστος
Ήταν ένας από τους πρώτους Λάκωνες μετανάστες. Καταγόταν από τη Ζούπαινα Λακωνίας. Νέος, μόλις 24 ετών ο Τσάκωνας, ύστερα από πολλές περιπλανήσεις έφτασε στην Αμερική το 1873.
5) Ζάχος Ιωάννης
Πήγε στην Αμερική το 1883 με τη βοήθεια Αμερικανού φιλέλληνα και εγκαταστάθηκε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης. Ήταν γόνος επιφανούς οικογένειας Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως. Ο Ζάχος σπούδασε ιατρική και φιλολογία, έγινε καθηγητής λογοτεχνίας. Δραστηριοποιήθηκε στον Αγώνα εναντίον της σκλαβιάς.
6) Σαλούτος Θεόδωρος
Σύγχρονος μετανάστης και αναγνωρίζεται ως ιστορικής της ελληνικής ομογένειας. Ήταν επιφανής της ιστορίας της αγροτικής, πολιτικής και μεταρρυθμιστής στον τομέα αυτόν. Ήταν μετανάστης από την Πελοπόννησο. Δίδαξε σε Πανεπιστήμια και Κολέγια. Δραστηριοποιήθηκε στην ελληνοαμερικανική κοινότητα.
7) Ο Πέτρος Τσαρούχας, κάτοικος Δαφνίου Λακωνίας στο προσωπικό του αρχείο είχε ένα ιδιόχειρο σημείωμα γραμμένο από τον Κώστα Πουλάκο που ήταν στην Αμερική. Το σημείωμα αυτό αναφέρει μεταξύ των άλλων: Οι πρώτοι Δαφνιώτες που ήρθαν στην Αμερική το 1892 ήταν ο πατέρας μου Γεώργιος Πουλάκος, ο Γεώργιος Παναγιωτουνάκος και ο Σπύρος Ψινάκης.
8) Ο υποφαινόμενος Γεώργιος Μπόνος γνωρίζει και καταθέτει ότι η μητέρα μου είχε τρία αδέλφια στην Αμερική. Μόνο ο τρίτος ο μικρότερος ήρθε στην Ελλάδα το 1957, ύστερα από 50 περίπου χρόνια, οι δύο μεγαλύτεροι: Βασ. Κανελλάκος γεννημένος το 1872 και ο δεύτερος το 1876 έφυγαν στην Αμερική γύρω στα 1890 και δεν ξαναγύρισαν. Με τον μικρότερο Ζαχαρία Κανελλάκο είχαμε κάποιες φορές συναντήσεις περιορισμένες βέβαια γιατί εγώ απουσίαζα λόγω του ότι υπηρετούσα.
***
Μετά το εισαγωγικό αυτό κείμενο για τους τολμηρούς και πρωτοπόρους αυτούς μετανάστες και μερικές ακόμη δικές μας σκέψεις προσωπικές αποδείξεις και περιστατικά ερχόμαστε στο τελευταίο μέρος. Ήταν πράγματι η ερευνητική μας προσπάθεια γύρω από το όλο θέμα της μετανάστευσης επίπονη και επίμονη με τη μακρόχρονη έρευνά μας.
Τα στοιχεία που έχουμε στα χέρια μας από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και από άλλες έγκυρες πηγές οφείλουμε να τα αξιολογήσουμε και να τα ταξινομήσουμε έτσι ώστε να δοθούν προς δημοσίευση.
Περιττό φυσικά θεωρούμε ότι κάθε ιδέα, κάθε στοιχείο γνωστό ή λιγότερο γνωστό πρέπει να είναι καλογραμμένο και με αναλυτικό τρόπο έτσι ώστε να μένει στη συνείδηση των αναγνωστών.
Σημειώνουμε εδώ ότι κάθε αντικείμενο με ξεχωριστό περιεχόμενο θα καταγράφεται τμηματικά, δηλαδή στη συγκεκριμένη περίπτωση 3-4 κοινότητες πριν από κάθε τμήμα-κοινότητα θα καταγράφεται μια σύντομη γεωγραφική ή και κάθε άλλη ιστορική τοποθέτηση κάθε οικισμού και στη συνέχεια τα ονόματα των μεταναστών με το έτος γεννήσεώς τους.
Η όλη αυτή προσπάθεια, ύστερα από διετή περίπου έρευνά μας και με τη δημοσίευση στην τοπική ημερήσια εφημερίδα «Λακωνικός Τύπος» θα μείνει ως φόρος τιμής σ’ αυτούς τους τολμηρούς και πρωτοπόρους επαναλαμβάνω μετανάστες.
Αυτή τη φουρνιά των μεταναστών, επαναλαμβάνομε, άνοιξε το δρόμο στους μεταγενέστερους που έφτασαν την πρώιμη 20ετία του 20ου αιώνα μερικές εκατοντάδες χιλιάδες.
Κλείνουμε με ορισμένες διαπιστώσεις και παρατηρήσεις για τους πρώτους μετανάστες στην Αμερική (Λάκωνες κυρίως).
Κατ’ αρχήν πήγα στον Νέο Κόσμο με το όνειρο της προσωρινής διαμονής και επιστροφής, ύστερα από μερικά χρόνια. Φυσικά ότι θα αποκτούσαν κάμποσα χρήματα. Αλλά ο στόχος της επιστροφής ήταν πράγματι όνειρο απατηλό.
Τα χρόνια περνούσαν και ο στόχος της επιστροφής ήταν πράγματι όνειρο. Η εργασία, η διαβίωση, η απόκτηση κατοικίας, πολυτελές αυτοκίνητο, καλό εξοχικό στην Καραϊβική και προ παντός τα παιδιά που μεγάλωναν σε ένα τέτοιο περιβάλλον. Η επιστροφή ακόμα κρυνόταν ή ματαιωνόταν. Η χώρα που τους φιλοξενεί έδινε δουλειές, χρήματα και καλοπέραση. Οι δε συγγενείς στην πατρίδα συχνά έπαιρναν τα εμβάσματά τους και αυτοί.
Παράλληλα ο πρεσβευτής Λάμπρος Κορομηλάς ίδρυσε την πρώτη μεγάλη οργάνωση με την επωνυμία «Πανελλήνια Ένωση». Οι Έλληνες μετανάστες ενώνοντο συναισθηματικά και πραγματικά.
Συνεχίζεται.
