Στο Νοσοκομείο της Σπάρτης, στο πλάι του δρόμου, ένα λιτό απέριττο μνημείο θυμίζει τους 24 πατριώτες, αντιστασιακούς (άνδρες και γυναίκες), που εκτελέστηκαν στον κοντινό Λόφο της Ανάληψης, στις 3 Αυγούστου 1944, από τους συνεργάτες των κατακτητών.
Αμβλύνοντας τις αιχμηρές γωνίες της Ιστορίας, αυτοί που ανήγειραν το μνημείο, έγραψαν πάνω λευκή μαρμάρινη πλάκα:
«Τιμή και δόξα στους 25 Λάκωνες πατριώτες του ΕΑΜ που παλεύοντας για τη λευτεριά εκτελέστηκαν ομαδικά εδώ από τους εχθρούς της πατρίδας στις 3 Αυγούστου 1944»
1.Σταυροπουλου Βασιλική Νικολάου - Βασαράς
(Η Μάνα του Αντάρτη)
2.Λατση Παναγιώτα Νικολάου - Αστέρι
3.Βλαχακη Κανέλλα Ηλία - Α. Ειρήνη
4.Γελη Ευαγγελία Ηλία - Τρύπη
5.Κοντου Λουκρητία Πέτρου - Πλατάνα
6.Χατζης Χρηστος Γεωργίου - Βασαράς
7.Καραλης Ανάργυρος Αναστάσιου - Βασαράς
8.Ψαλιδας Γεώργιος Ιωάννου - Βασαράς
9.Μουρικης Παναγιώτης Κων/Νου - Βασαράς
10.Καζης Δημήτριος Ηλία - Βασαράς
11.Θεριος Αριστομένη Παναγ. - Βασαράς
12.Θεοφιλογιαννακος Ιωαννης Γεωργίου - Λογκάστρα
13.Βαρβιτσιωτης Ευστράτιος Γεωργίου - Λογκάστρα
14.Ανδριοπουλος Παναγιώτης Σπύρου - Σουστιάνοι
15.Δουνιας Παναγιώτης Ηλία - Σουστιάνοι
16.Θεοφιλογιαννακος Παναγ. Δημητ. - Σουστιάνοι
17.Ματαλας Κυριάκος Παναγ. - Αφισού
18.Ξυνης Γεώργιος Γεωργ. - Γκοριτσά
19.Παπαδοπουλος Παναγ. Δημητ. - Ξηροκάμπι
20.Φλωρος Αδαμάντιος Νικολ. - Αγριάνοι
21.Αθανασουλιας Ιωαν. Γεωργ. - Αγριάνοι
22.Παπανικολαου Ιωαν. Αριστ. - Βουτιάνοι
23.Τουμπλης Παντελής Παντ. - Καλλονή
Κανέλλιος Νικόλαος Αθαν. - Βαρβίτσα
Για τους 24 Μάρτυρες της Λευτεριάς του Νοσοκομείου Σπάρτης η Ιστορία έχει γράψει τα παρακάτω:
Ενώ οι Γερμανοί κατακτητές έχαναν τον πόλεμο στην Ευρώπη κι ετοιμάζονταν να αποχωρήσουν από την Ελλάδα, πράγμα που συνέβη τον Οκτώβριο του 1944, σπαρτιάτες συνεργάτες των, λειτουργώντας ως οπισθοφυλακή και εκτελώντας επίσημη έγγραφη διαταγή του διοικητή του Τάγματος Ασφαλείας Σπάρτης, παίρνουν δεμένους 24 Πατριώτες (5 γυναίκες και 19 άντρες) από τις φυλακές της Σπάρτης και τους μεταφέρουν στον λόφο της Ανάληψης, κοντά στο Νοσοκομείο, τους στήνουν στην αράδα του θανάτου και τους εκτελούν ως αντίποινα για τη δράση της Αντίστασης κατά των κατακτητών και των συνεργατών τους.
Στο μνημείο είναι γραμμένα 24 ονόματα Πατριωτών ενώ η διαταγή ανέφερε 25. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι συνεργάτες των Γερμανών ξέχασαν (!) έναν τραυματία κρατούμενο, τον Νικήτα Ασπιώτη από την Τρύπη, τον οποίο από τις φυλακές το βράδυ της ίδιας ημέρας, 7 Ταγματασφαλίτες, μετέφεραν κάπου στην Αρχαία Σπάρτη, και τον τουφέκισαν «Πήρε» 2 βολές στο στήθος, επέζησε (!), και κατάφερε στη συνέχεια να διαφύγει. Με τη βοήθεια της Αντίστασης κατέληξε στο Γεωργίτσι, όπου τον περιέθαλψε και τον αποθεράπευσε ο τότε φοιτητής της Ιατρικής, και μετέπειτα Γιατρός Παθολόγος της Σπάρτης, Αριστείδης Σκρουμπέλος, ο οποίος κόσμησε όχι μόνο την Ιατρική Επιστήμη αλλά και την Σπάρτη και τη Λακωνία με το ήθος του, τον αδαμάντινο χαρακτήρα του και το δημοκρατικό του φρόνημα. (Μαρτυρία Σταύρου Μιχαλακάκου)
Πρώτη-πρώτη, ανάμεσα στα ονόματα των 24 εκτελεσμένων Πατριωτών, είναι, τιμής ένεκεν, η Βασιλική Σταυροπούλου του Νικολάου, από τον Βασαρά Λακωνίας, η επονομαζόμενη «Μάνα του Αντάρτη». Το 1944 τα Τάγματα Ασφαλείας στη μεγάλη επιδρομή στα χωριά της περιοχής έπιασαν μαζί με άλλες γυναίκες, και τη Βασιλική Σταυροπούλου.
«Ηρωίδα στάθηκε σ’ όλο τον τετράχρονο αγώνα κατά των κατακτητών, ηρωίδα αναδείχτηκε και με τον θάνατό της, κι ας ήταν εξήντα πέντε χρόνων. Αντιμετώπισε τον θάνατο κατάματα και στα γεροντικά της μάτια έλαμπε άσβηστη φλόγα, η αγάπη της για την πατρίδα. Η προσφορά της στον Απελευθερωτικό Αγώνα υμνήθηκε με το γνωστό αντάρτικο τραγούδι “Η Μάνα του Αντάρτη"»
«Η Εθνική Αντίσταση στη Λακωνία 1941-1945», Γιάννης Ρουμελιώτης, Σπάρτη (1984)
Η μάνα του αντάρτη
Μέσα στην καταιγίδα του πολέμου,
στου φασισμού τη μαύρη σκοτεινιά,
πήρες ντουφέκι και θέλεις, γιε μου,
να πας αντάρτης, επάνω στα βουνά.
Σκλάβος δε θέλεις εσύ να ζήσεις,
σκλαβιάς δε στέργεις σίδερα βαριά.
Πήρες ντουφέκι, θες να πολεμήσεις
για της Ελλάδας μας τη λευτεριά. (…)
Ευάγγελος Μαχαίρας (1918-2015)
Την κατάπτυστη διαταγή εκτέλεσης των 25 Πατριωτών στο Νοσοκομείο της Σπάρτης έξέδωσε και υπέγραψε, στις 2 Αυγούστου 1944, ο Διοικητής του 1ου Εθελοντικού Τάγματος Χωροφυλακής Σπάρτης Ταγματάρχης Παντελής Ζαρουχλιώτης.
«Αρ. Εμπ. Πρωτ. 150
Προς
Τον Διοικητήν του 13ου Λόχου κ. Αλ. Δριβάκον
Ενταύθα
Την 4:30΄ το πολύ πρωινήν ώραν δέον να έχει συντελεσθή η εκτέλεσις 25 κρατουμένων κομμουνιστών, συμφώνως τη υπ’ αριθμ, Α.Π. 480 διαταγή Β’ Αρχηγείου. Τους αναγραφομένους εν τω εσωκλείστω καταλόγω, θ’ αναζητήσετε βάσει του εγκλείστου σημειώματος, παρά του ενταύθα Αστυνομικού Κρατητηρίου. Τούτους θα οδηγήσετε εις τον τόπον της εκτελέσεως δεμένους. Τόπος εκτελέσεως ωρίσθη χώρος παρά το Σανατόριον (βορείως της πόλεως), ον έχει αναγνωρίσει ο υπό τας διαταγάς σας τιθέμενος δόκιμος ανθυπολοχαγός κ. Μενούτης Γεώργιος ως και ο ανθυπασπιστής Ράλλης. Δύναμις 30 ανδρών του 11ου Λόχου υπό τον ανθυπασπιστήν Νικολακάκον θα ευρίσκεται από της 3:30΄ πρωινής ώρας προ των γραφείων του Τάγματος, ίνα τεθή υπό τας διαταγάς σας. Παραλάβατε ωσαύτως ετέρους 30 άνδρας εκ του υφ’ υμάς Λόχου μετά του Ανθυπασπιστού Ράλλη. Το εκτελεστικόν απόσπασμα θα καταρτίσετε εις τον τόπον της εκτελέσεως εκ της συνολικής ταύτης δυνάμεως.
Μεριμνήσατε δια τον έγκαιρον εφοδιασμόν, εκ των σταύλων του Λόχου σας και του Λόχου Διοικήσεως, σχοινίων προς δέσιν των κρατουμένων, ως και πτύων εκ των Γραφείων του Τάγματος δια την ταφήν των εκτελεστέων. Άπαντα τα ως άνω είδη, μετά την εκτέλεσιν, θα παραδοθώσι τη μερίμνη σας, αφ’ υπηρεσιών παρελήφθησαν.
Εν Σπάρτη τη 2-8-44
Ο Διοικητής του Τάγματος
Ζαρουχλιώτης Παντελής
Ταγματάρχης
Ιστορία Εθνικής Αντίστασης, έκδοση «Αναγέννηση», σελ. 900-901, Αθήνα (1962)
*Τον Νοέμβριο του 1958, ο Παντελής Ζαρουχλιώτης, όντας υποστράτηγος, έγινε Διευθυντής της Διεύθυνσης Πεζικού του Γενικού Επιτελείου Στρατού (ΓΕΣ).
«Κανένας δεν έχει δικαίωμα να εξουσιάζει τα μάτια μου, το στόμα μου, τα χέρια μου, τούτα τα πόδια μου που πατάνε τη γης».
«Εδώ είναι η Αντίσταση, εδώ είναι η ζωή, εδώ η ελπίδα ολάνοιχτη, σαν την πόρτα του ήλιου».
Γιάννης Ρίτσος: Οι γειτονιές του κόσμου
Τιμή, Δόξα κι Αιώνια Μνήμη στους 24 Πατριώτες-Μάρτυρες της Ανάληψης Σπάρτης
