Η συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Σπάρτης, την περασμένη Τετάρτη (10/12), μπορεί να χαρακτηριστεί δικαίως ιστορική, που θα μείνει χαραγμένη στη δημόσια ζωή του τόπου. Με ομοφωνία, το σώμα αποφάσισε να αιτηθεί την ένταξη της Σπάρτης στις «Μαρτυρικές Πόλεις» της Ελλάδας, λόγω της μαζικής, μαρτυρικής εκτέλεσης δεκάδων συμπατριωτών μας στο Μονοδένδρι, τον Νοέμβριο του 1943.

Το θέμα εισήγαγε προς συζήτηση η αντιπολίτευση και συγκεκριμένα οι παρατάξεις των Ντίας Τζανετέα, Βαγγέλη Βαλιώτη, Τασίας Κανελλοπούλου και Δημήτρη Αρφάνη. Μια στιγμή ιστορικής δικαιοσύνης, που έρχεται 8 και πλέον δεκαετίες μετά την τραγωδία, για να θυμίσει ότι η μνήμη δεν σβήνει και η τιμή παραμένει αλώβητη. Οι εισηγητές και όλοι οι ομιλητές τόνισαν ότι χρειάστηκαν 82 χρόνια για να ωριμάσει η κοινωνία και να πει «φθάνει πια» στον διαχωρισμό και στο μίσος που εξυπηρετεί μόνον αλλότρια συμφέροντα.

Οι απώλειες της Σπάρτης από τη «σφαγή του Μονοδενδρίου» ήταν τεράστιες και άκρως οδυνηρές, μια «μαύρη σελίδα» που μέχρι και σήμερα πληγώνει την περιοχή. Νέοι άνθρωποι, επιστήμονες, μορφωμένοι, δημιουργικοί, άνθρωποι με ανοιχτό μυαλό κι εμπειρίες από ξένες χώρες, αλλά και άνθρωποι της παραγωγής και της δημιουργίας, στάθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα ναζιστικής κτηνωδίας και βαρβαρότητας. Με τον ίδιο ηρωισμό, ανδρεία και παρρησία που χαρακτήριζε τους προγόνους τους. Κι έπεσαν ως γνήσιοι Σπαρτιάτες, στέρεοι και ελεύθεροι μέχρι την τελευταία τους πνοή. 

Κοινή στάση Τζανετέα και Κανελλοπούλου
για το οφειλόμενο καθήκον του τόπου
«Με ομόφωνη απόφασή του, σύμφωνα με το ιστορικό και ηθικό του χρέος, το Δημοτικό Συμβούλιο Σπάρτης αποφάσισε να εκκινήσει τη διαδικασία αναγνώρισης της Σπάρτης ως μαρτυρική πόλη», δήλωσε η Ντία Τζανετέα, παρατηρώντας ότι «η μαζική εκτέλεση 118 πατριωτών στο Μονοδένδρι αναδεικνύεται στην κορυφή μιας σειράς τραγικών γεγονότων της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας». Επόμενο βήμα, όπως σημειώνει, «η  αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας και η καταγραφή του αριθμού των νεκρών, την οποία είχε επίσημα ζητήσει με σχετική του εισήγηση και ο συμπολίτης  μας Κωνσταντίνος Τζανετάκος».

«Χαιρόμαστε διότι ως δημοτική παράταξη εκπληρώσαμε ένα χρέος μαζί με όλους τους συναδέλφους που στάθηκαν με γενναιότητα και υπερηφάνεια, ο ένας δίπλα στον άλλο, στην υποστήριξη αυτής της απόφασης», ανέφερε από πλευράς της η Τασία Κανελλοπούλου, που δεν παρέλειψε να επικροτήσει και την ευμενή στάση της συμπολίτευσης έναντι του θέματος: «Αξίζουν συγχαρητήρια και στη Δημοτική Αρχή, γιατί επέδειξε δυναμισμό και γενναιοδωρία υπερψηφίζοντας την πρόταση της αντιπολίτευσης, γιατί όλοι γνωρίζουμε ότι η απόφαση αυτή δεν ήταν εύκολη».

Λόγος-σταθμός, 
παρακαταθήκη μνήμης και μέλλοντος
Εισηγητές ήταν ο Γιώργος  Κουρεμπής από τη «Δημοτική Ενωτική Κίνηση Σπάρτης», τού Ευ. Βαλιώτη και η Μαρία Τσιρώνη από τη «Σπάρτη Μπροστά», τής Αν. Κανελλοπούλου.

Ο Γ. Κουρεμπής που εκφώνησε την ιστορική εισήγηση για τη θεσμική αναγνώριση της θυσίας των Εθνομαρτύρων στο Μονοδένδρι, ήταν πράγματι εξαιρετικός, με τα λόγια του να προκαλούν δέος, συγκίνηση και να συγκλονίζουν το Σώμα, αλλά και το κοινό που παρακολουθούσε δια ζώσης ή διαδικτυακά τη συνεδρίαση. Κατάφερε να ενώσει ιστορική αλήθεια, ηθικό χρέος και συναισθηματική ένταση σε κάθε φράση του. Υπενθύμισε ότι η Σπάρτη δεν λύγισε ούτε το 1943, ούτε στους αιώνες που προηγήθηκαν, συνδέοντας τη θυσία των ηρώων του Μονοδενδρίου με τον ηρωισμό των Λεωνίδα και των Παλαιολόγων. Κάθε λέξη του, κάθε αναφορά ήταν ένας φόρος τιμής στα θύματα κι ένα μήνυμα στις επόμενες γενιές, πως η ελευθερία και η αξιοπρέπεια δεν (πρέπει να) λησμονούνται.

Αναλυτικά η από κοινού εισήγηση των Γ. Κουρεμπή και Μ. Τσιρώνη:

«Το συγκεκριμένο θέμα του δημοτικού συμβουλίου είναι ιστορικής και συναισθηματικής αξίας, τέτοιας, που αποπληρώνει το ηθικό χρέος του τόπου, έναντι της ιστορίας του. Τον Νοέμβριο του 1943, στα μαύρα χρόνια της Κατοχής, η Σπάρτη, βρίσκεται εκ νέου μπροστά σε μια στιγμή που δοκίμασε την ψυχή της, ζώντας την πιο σκοτεινή και συνάμα, την πιο ένδοξη σελίδα της νεότερης της ιστορίας. Ως επίγονοι των ηρωικώς πεσόντων συμπατριωτών μας, καλούμαστε να ξεπεράσουμε τη διοικητική μας ιδιότητα, αγγίζοντας με σεβασμό την ψυχή της πόλης μας.

Νέοι άνθρωποι, μορφωμένοι, ευέλπιδες, ανθοί της κοινωνίας μας, στάθηκαν με το ίδιο σθένος που διακήρυττε η πόλη τους από τα βάθη των αιώνων. Δεν ικέτευσαν, δεν εξευτελίστηκαν, δεν απαρνήθηκαν την ελευθερία τους. Έπεσαν όπως αρμόζει σε τέκνα της Λακεδαίμονος: στέρεοι, θαρραλέοι, ελεύθεροι μέχρι την τελευταία τους ανάσα.

Εκεί, στο Μονοδένδρι, στη νεότερη “Θερμοπύλη” της πόλης μας, ο ήχος των ριπών έγινε το σύγχρονο ανάλογο του “Μολών Λαβέ”. Η Σπάρτη του Λεωνίδα και του Παλαιολόγου, συναντήθηκαν και έγιναν ένα με τη Σπάρτη του 1943. Στη θυσία τους τιμούμε κάθε ήρωα συμπατριώτη μας που ως γνήσιος Σπαρτιάτης, βρέθηκε σε κάθε πατριωτικό προσκλητήριο και έπεσε για τις αξίες και τα ιδανικά του Έθνους.

Και σήμερα οφείλουμε να σταθούμε στο ύψος όλων αυτών των ιστορικών στιγμών. Γιατί τότε, όπως και στην αρχαιότητα, οι Σπαρτιάτες δεν λύγισαν. Καλούμαστε, ώριμα πλέον, να αποδώσουμε θεσμικά την τιμή που οφείλουμε στους Εθνομάρτυρες του Μονοδενδρίου και να διεκδικήσουμε την αναγνώριση της Σπάρτης ως Μαρτυρικού Δήμου. Η αναγνώριση του Δήμου Σπάρτης ως Μαρτυρικού, αποτελεί πράξη ιστορικής δικαιοσύνης και εθνικής αξιοπρέπειας, τιμώντας τη θυσία των 118 Εθνομαρτύρων του Μονοδενδρίου και όλων όσοι υπέστησαν θηριωδίες κατά την Κατοχή. Παράλληλα, κατοχυρώνει θεσμικά προνόμια για την πόλη, όπως πρόσβαση σε ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία, δυνατότητα διοργάνωσης ετήσιων εκδηλώσεων και επιστημονικών συνεδρίων, ενίσχυση της ιστορικής έρευνας που θα φωτίσουν σημεία της τραγωδίας, και αναβάθμιση του Μονοδενδρίου ως τόπου μνήμης. Η απόφαση αυτή παράλληλα, ενισχύει το κύρος του Δήμου, στηρίζει τις μελλοντικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων και συμβάλλει σε μια ολοκληρωμένη πολιτική ιστορικής τεκμηρίωσης και μνήμης.

Ηθικοί και ιστορικοί λόγοι:
1. Η επίσημη θεσμική αναγνώριση της θυσίας των 118 Εθνομαρτύρων αποτελεί χρέος της πόλης απέναντι στην ιστορική αλήθεια.
2. Η Σπάρτη υπήρξε τόπος εκτέλεσης και καταστολής κατά την Κατοχή, και οφείλει να καταγραφεί στο Εθνικό Μητρώο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών.
3. Η αναγνώριση προστατεύει ιστορικούς τόπους, μνημεία και αρχεία, δημιουργώντας μόνιμο θεσμικό πλαίσιο μνήμης.

Πολιτιστικά και εκπαιδευτικά οφέλη:
1. Δίνεται δυνατότητα διοργάνωσης ετήσιων εκδηλώσεων μνήμης, επίσημων τελετών, μαθητικών δράσεων και συνεδρίων.
2. Ο Δήμος αποκτά την προϋπόθεση για ίδρυση Μουσείου Κατοχής ή Κέντρου Ιστορικής Τεκμηρίωσης.
3. Ενισχύεται η συνεργασία με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα για μελέτη ιστορικών πηγών και τοπικής ιστορίας.

Αναπτυξιακά και οικονομικά οφέλη:
1. Οι Μαρτυρικοί Δήμοι έχουν προτεραιότητα σε εξειδικευμένα χρηματοδοτικά προγράμματα, αναπλάσεις και πολιτιστικά έργα.

Νομικά και διεκδικητικά οφέλη:
1. Η ιδιότητα του Μαρτυρικού Δήμου ενισχύει το ιστορικό και νομικό έρεισμα του Δήμου και των οικογενειών των θυμάτων για μελλοντικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων.
2. Παρέχει τεκμηρίωση για συμμετοχή σε διεθνείς συναντήσεις μνήμης, δικαιωμάτων και ιστορικής δικαίωσης.

Κοινωνικά οφέλη:
1. Η πόλη ενώνεται γύρω από την ιστορική της μνήμη, μεταλαμπαδεύοντας στις νέες γενιές το ίδιο αθάνατο πνεύμα
2. Αποκαθίσταται η τιμή των θυμάτων και των οικογενειών τους.
3. Ενισχύεται η σύγχρονη ταυτότητα της Σπάρτης ως πόλης που υπέστη πολεμικά εγκλήματα και αντιστάθηκε.

Πρόκειται για: 1) Αναγνώριση της θυσίας, 2) Ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας, 3) Αναβάθμιση της πόλης μας στο εθνικό πλαίσιο μνήμης, 4) Δημιουργία συνθηκών για συνέδρια, ερευνητικά προγράμματα, εκδηλώσεις, 5) Θωράκιση για μελλοντικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων, 6) Καθιέρωση μόνιμης πολιτικής ιστορικής μνήμης, 7) Ανάδειξη του Μονοδενδρίου ως τόπου διεθνούς ιστορικού ενδιαφέροντος.
συνεχίζεται στο επόμενο φύλλο

Τα γεγονότα και τα ιστορικά δεδομένα:
- 29 Οκτωβρίου 1943: Συλλήψεις 100 Σπαρτιατών από τις Γερμανικές δυνάμεις κατοχής με τη συνεργασία Ελλήνων συνεργατών τους.
- 25 Νοεμβρίου 1943: Ομάδα του ΕΛΑΣ επιτίθεται σε Γερμανική φάλαγγα – 25χλμ βόρεια της Σπάρτης - στη θέση Μονοδένδρι, όπου φονεύονται 2 έως 4 Γερμανοί στρατιώτες, ενώ αιχμαλωτίζεται άγνωστος αριθμός –πιθανόν 9.
- 26 Νοεμβρίου 1943: Σε αντίποινα, οι Γερμανοί μεταφέρουν ομήρους από τις φυλακές της Τρίπολης στον τόπο της επίθεσης και τους εκτελούν.
- 29 Νοεμβρίου 1943: Οι σοροί των εκτελεσθέντων μεταφέρονται με φορτηγά στο κοιμητήριο της Σπάρτης, όπου ενταφιάζονται, πλην ελαχίστων σε ομαδικό τάφο.
- 13 Νοεμβρίου 1964: Το Δημοτικό Συμβούλιο, επί Δημαρχίας Γ. Σαϊνόπουλου, αποφασίζει ομοφώνως, όπως ο τότε Δήμος Σπαρτιατών, οργανώσει την τέλεση μνημοσύνου την 22η Νοεμβρίου 1964, εις μνήμην των υπό των Γερμανικών Στρατευμάτων κατοχής εκτελεσθέντων 118 Σπαρτιατών και λοιπών.
- 18 Νοεμβρίου 1964: Το Δημοτικό Συμβούλιο “...αποφασίζει κατά πλειοψηφία την αναβολή του”.
- 21 Νοεμβρίου 1964: Έκδοση απόφασης του Διοικητή Χωροφυλακής Σπάρτης με την οποία απαγορεύει “....Την εν Μονοδενδρίω συνάθροιση πολιτών της 22αν Νοεμβρίου 1964 προς τέλεση μνημόσυνου υπέρ των εκτελεσθέντων της 26ην Νοεμβρίου 1943 υπό των στρατευμάτων κατοχής 118 πολιτών της Σπάρτης, ως και πάσαν τυχόν ομαδικήν εκδήλωσιν επί του αντικειμένου τούτου”.
- 30 Νοεμβρίου 1964: Η Νομαρχία Λακωνίας ακυρώνει την υπ’ αριθ. 125/13.11.1964 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
- 19 Αυγούστου 1976: Το Δημοτικό Συμβούλιο Σπαρτιατών, επί Δημαρχίας και πάλι του Γεωργίου Σαϊνόπουλου, αποφασίζει, με μία αρνητική ψήφο, την τέλεση μνημοσύνου “....υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των εκτελεσθέντων υπό των στρατευμάτων κατοχής εις θέσιν “Μονοδένδρι” 118 επιλέκτων Σπαρτιατών...”, το οποίο θα τελείται “....μερίμνη και φροντίδι του Δήμου Σπαρτιατών εν Σπάρτη την 26ην Νοεμβρίου, Εορτήν του Πολιούχου “Οσίου Νίκωνος” και με μόνον ομιλητήν τον εκάστοτε Δήμαρχον και μακράν πάσης πολιτικής...”.
  Αποφασίζεται επίσης και η μετονομασία της οδού Καίσαρος σε “...οδό των εκτελεσθέντων επί κατοχής 118 Σπαρτιατών...”. Η μετονομασία αυτή δεν τελεσφόρησε.
- 20 Νοεμβρίου 1982: Μετά την καθιέρωση της επετείου της μάχης του Γοργοποτάμου ως Ημέρας πανελλήνιου εορτασμού της Εθνικής Αντίστασης (αρ.10, Ν1285/1982) η Νομαρχία Λακωνίας κοινοποιεί πρόσκληση για τις εκδηλώσεις τοπικού Εορτασμού Εθνικής Αντίστασης, σύμφωνα με την οποία: “...Στις 25 Νοεμβρίου 1982 θα γίνει ο εορτασμός της Εθνικής Αντίστασης και επιμνημόσυνη δέηση για τους 118 εκτελεσθέντες στο Μονοδένδρι από τα στρατεύματα κατοχής...” στο πρόγραμμα των οποίων περιλαμβάνεται: Μετάβαση στο Ηρώο των 118 στο Μονοδένδρι, Επιμνημόσυνη Δέηση, προσκλητήριο εκτελεσθέντων και κατάθεση στεφάνων. Ο εορτασμός αυτός εξακολουθεί να γίνεται μέχρι σήμερα.
- 22 Ιουνίου 1983: Το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίζει ομόφωνα να τιμήσει όλους τους πεσόντες στη Σπάρτη ή καταγόμενους από αυτή, από τα στρατεύματα κατοχής. Αποδέχεται τη δωρεά του αρχιτεκτονικού σχεδίου διαμορφώσεως του πάρκου Οσίου Νίκωνος, σε χώρο όπου θα τιμηθούν όλοι οι πεσόντες και καθορίζει το χώρο σύμφωνα με το αρχιτεκτονικό σχέδιο το οποίο θα θεωρηθεί όπως ο Νόμος ορίζει.
- 4 Νοεμβρίου 1985: Το Δημοτικό Συμβούλιο Σπαρτιατών, αποφασίζει κατά πλειοψηφία τη μετονομασία της οδού Βασιλίσσης Φρειδερίκης σε οδό των 118.
- 25 Ιουνίου 2003: Επί Δημαρχίας Σαρ. Αντωνάκου, το Δημοτικό Συμβούλιο Σπαρτιατών ομόφωνα “...εγκρίνει την ανέγερση μνημείου των 118 στη Σπάρτη με τη διαδικασία του πανελλήνιου καλλιτεχνικού διαγωνισμού και καθορίζει ως χώρο ανεγέρσεώς του το πάρκο του Οσίου Νίκωνος...”.
- 17 Μαρτίου 2004: Το Δημοτικό Συμβούλιο ομόφωνα εγκρίνει “...εις μνήμη των 118 εκτελεσθέντων Σπαρτιατών, από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής, στη θέση “Μονοδένδρι” στις 26 Νοεμβρίου 1943...”, την ανέγερση ενός γλυπτού ύστερα από Πανελλήνιο καλλιτεχνικό διαγωνισμού. Εγκρίνει επίσης τη διάθεση πίστωσης, καθορίζει τους όρους διακήρυξης του διαγωνισμού και ορίζει ως τόπο ανέγερσης του γλυπτού την πλατεία ΟΤΕ, έναντι του Ιερού Ναού Οσίου Νίκωνος.
- 29 Αυγούστου 2005: Το Δημοτικό Συμβούλιο Σπαρτιατών, κατόπιν αιτήσεων, με ομόφωνη απόφασή του καθορίζει την σειρά αναγραφής των ονομάτων των εκτελεσθέντων στο υπό κατασκευή μνημείο καθώς και άλλες λεπτομέρειες.
- 20 Νοεμβρίου 2005: Πραγματοποιούνται τα αποκαλυπτήρια του νέου μνημείου.
2015-2018: Επί Δημαρχίας Ευάγγελου Βαλιώτη, ο Δήμος Σπάρτης – ΝΠ Πολιτισμού σε συνεργασία με συλλογικούς φορείς κυρίως την Πνευματική Εστία Σπάρτης, αναβαθμίζουν τις εκδηλώσεις τιμής και μνήμης της θυσίας των 118 με ομιλίες, έκδοση εντύπων και μουσικά αφιερώματα.
- 26 Ιουλίου 2023: Επί Δημαρχίας Πέτρου Δούκα, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Σπάρτης, γίνεται αποδεκτό το αίτημα του συμπατριώτη μας γλύπτη κ. Δημοσθένη Τζανάκου, που αφορά τη δωρεά της προτομής του εκτελεσθέντα στο Μονοδένδρι, ιατρού Χρίστου Καρβούνη με σκοπό να τοποθετηθεί έναντι της πρ. κλινικής του, στην διασταύρωση των οδών Κων. Παλαιολόγου και Όθωνος Αμαλίας.

Με την πάροδο των ετών και έως σήμερα, υπάρχουν εκατοντάδες δημοσιεύσεις, αρθρογραφίες και αφιερώματα σε βιβλία, περιοδικά και ΜΜΕ, διαφόρων συλλογικοτήτων, σωματείων και φορέων, ιστορικών, πολλών συμπατριωτών μας και μη, σχετικά με την εκτέλεση των 118 στο Μονοδένδρι, στοιχεία τα οποία θα συμπεριληφθούν στην σύνταξη πλήρους ιστορικού φακέλου τεκμηρίωσης.

Με όλα τα παραπάνω:
Το Δημοτικό Συμβούλιο Σπάρτης έχοντας λάβει υπόψη:
α) Το άρθρο 18 παρ.5 του Ν. 2503/1997 - «Διοίκηση, οργάνωση, στελέχωση της Περιφέρειας, ρύθμιση θεμάτων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις». Το άρθρο αυτό καθιερώνει επίσημα τον θεσμό των Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών.

Κυριότερα του σημεία:
- Η Πολιτεία μπορεί να αναγνωρίζει πόλεις/χωριά ως «μαρτυρικά» λόγω θυσιών, εκτελέσεων, ολοκαυτωμάτων, καταστροφών κατά την Κατοχή ή σε άλλες περιόδους πολέμου.
- Ο χαρακτηρισμός γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα.
- Προηγείται εισήγηση ειδικής επιτροπής του Υπουργείου Εσωτερικών.
- Προβλέπεται επίσημος κατάλογος μαρτυρικών τόπων, που δημοσιεύεται σε ΦΕΚ, όπως τα Π.Δ 49/2017 και 71/2025, αντιστοίχως.
β) Την ιστορική τεκμηρίωση των εγκλημάτων Κατοχής στον Δήμο Σπάρτης, ιδίως τη μαζική εκτέλεση πολιτών στη θέση Μονοδένδρι στις 26/11/1943 από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής.

Αποφασίζει:
α) Τη σύσταση Επιτροπής με σκοπό την σύνταξη πλήρους ιστορικού φακέλου τεκμηρίωσης, που θα περιλαμβάνει αρχειακά στοιχεία, μαρτυρίες και ακαδημαϊκή βιβλιογραφία σχετικά με την μαζική εκτέλεση πολιτών στη θέση Μονοδένδρι στις 26/11/1943, σε συνεργασία με την υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους, ειδικούς επιστήμονες, συλλογικότητες της πόλης και ιστορικούς. 

Ο φάκελος πρέπει να περιλαμβάνει: 1. Απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου, 2. Ιστορική τεκμηρίωση (εκτενής φάκελος για τους εκτελεσθέντες στο Μονοδένδρι, εκθέσεις ιστορικών, αρχεία ΓΑΚ, Εκκλησίας, Στρατιωτικών Αρχών και συλλογικοτήτων, φωτογραφικό υλικό), 3. Μαρτυρίες (όσες είναι διαθέσιμες από συγγενείς ή καταγεγραμμένες προφορικές ιστορίες), 4. Αποφάσεις προηγούμενων οργάνων (πχ καθιέρωση ετήσιου μνημοσύνου κλπ), 5. Απόδειξη ότι το γεγονός αποτελεί κατοχικό έγκλημα.

β) Την επίσημη υποβολή αιτήματος στο Υπουργείο Εσωτερικών για την αναγνώριση του Δήμου Σπάρτης ως Μαρτυρικού Δήμου, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και την εξουσιοδότηση του για τον σκοπό αυτό προς τον δήμαρχο Σπάρτης κ. Βακαλόπουλο.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Με όλα τα παραπάνω έχουμε χρέος να διασφαλίσουμε ότι το Μονοδένδρι θα λάβει την ιστορική του θέση, να δώσουμε στην πόλη τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τα αναπτυξιακά και χρηματοδοτικά εργαλεία που απορρέουν από τον χαρακτηρισμό, να θέσουμε τις βάσεις για τυχόν διεκδίκηση σε ό,τι δικαιούται η Σπάρτη από το Γερμανικό Κράτος και κυρίως να μεταλαμπαδεύσουμε στις νέες γενιές το ίδιο αθάνατο πνεύμα.

Σας καλούμε να υπερψηφίσουμε την ως άνω εισήγηση, όχι μόνο ως δημοτικοί σύμβουλοι, αλλά ως θεματοφύλακες μιας ιστορίας που δεν ανήκει μόνο σε εμάς, αλλά σε ολόκληρο το Έθνος. Για τους Εθνομάρτυρες του Μονοδενδρίου. Για την αλήθεια της Ιστορίας. Για τη Σπάρτη που πάντα στάθηκε όρθια. 

Το χρωστάμε σε αυτούς, στους συγγενείς τους, στην ιστορία και στις επόμενες γενεές.

Οι δημοτικοί σύμβουλοι:
Γιώργος Κουρεμπής
Μαρία Τσιρώνη»

Άλυτος γρίφος ο ακριβής αριθμός 
θυμάτων που πρέπει να ξεδιαλύνει
Όπως προαναφέρθηκε το σώμα ενέκρινε παμψηφεί την εισήγηση και δρομολογούνται άμεσα οι σχετικές ενέργειες. Ωστόσο, με αφορμή την τοποθέτηση του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου, Στέφανου Βρεττάκου, που τόνισε την ανάγκη για ιστορική τεκμηρίωση του αριθμού των θυμάτων -κρίσιμου για κάθε επίσημο αίτημα προς το Υπουργείο Εσωτερικών- επανήλθε στη δημόσια σφαίρα η μακροχρόνια, διαχρονική διχογνωμία για τον αριθμό των εκτελεσθέντων στο Μονοδένδρι. Αναφορές που έχουν επικρατήσει κάνουν λόγο για 118 θύματα, κάποιες περιορίζουν τον αριθμό σε 100 νεκρούς, ενώ υπάρχουν και άλλες απόψεις. Τα επιχειρήματα και τα τεκμήρια που υποστηρίζουν κάθε εκδοχή, προέρχονται από διαφορετικές προσεγγίσεις, μεθοδολογίες καταγραφής, ή αλληλεπικαλυπτόμενες μαρτυρίες. Εξακολουθούν να συζητούνται και να αποτελούν πεδίο ήπιας έστω διαφωνίας, καταδεικνύοντας την ανάγκη για συστηματική έρευνα, διεξοδική εξέταση κι ανάλυση πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, κι επαλήθευση στοιχείων, με στόχο την ακριβή αποτύπωση. Έτσι, η Επιτροπή που πρόκειται να συγκροτηθεί για τη συλλογή στοιχείων και τη σύνταξη του αιτήματος, έχει ρόλο κι ευθύνη να διερευνήσει με επιστημονικότητα, ακρίβεια και αντικειμενικότητα τα διαθέσιμα δεδομένα, προκειμένου να προσδιοριστεί με σαφήνεια ο πραγματικός αριθμός των πεσόντων. Για να διορθωθεί -ακόμη και μετά από δεκαετίες- οποιαδήποτε παρανόηση ή ανακριβής αναφορά. Είναι μια καλή συγκυρία κι ευκαιρία να φωτιστεί η αλήθεια.