Μια τομή στον τομέα των υποδομών, της πολιτικής προστασίας και του πολεοδομικού σχεδιασμού πραγματοποιείται στη χώρα, καθώς τα υδατορέματα της ελληνικής επικράτειας αποκτούν για πρώτη φορά στην ιστορία μια ενιαία, προσβάσιμη και αξιόπιστη ψηφιακή ταυτότητα. Το «Πληροφοριακό Σύστημα για την Οριοθέτηση των Υδατορεμάτων», ένα έργο-σταθμός που βάζει οριστικό τέλος στην πολυδιάσπαση των πληροφοριών και την αβεβαιότητα δεκαετιών, παρουσιάστηκε αναλυτικά σε ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στην Αίγλη Ζαππείου.
Το έργο υλοποιείται από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), με φορέα ευθύνης το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), και χρηματοδοτείται από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με συνολικό προϋπολογισμό που ανέρχεται στα 100,8 εκατομμύρια ευρώ, το σύστημα αυτό εντάσσεται οργανικά στον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη και φιλοδοξεί να αποτελέσει τον θεμέλιο λίθο για την αποτελεσματική αντιπλημμυρική θωράκιση, την ασφάλεια δικαίου στις μεταβιβάσεις και την επιτάχυνση των δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων.
Η αναγκαιότητα του έργου
και τα προβλήματα του παρελθόντος
Μέχρι σήμερα, ένα τεράστιο τμήμα του υδρογραφικού δικτύου της χώρας θεωρείται αχαρτογράφητο και ασαφές. Ακόμη όμως και στις περιπτώσεις όπου υπήρχαν εγκεκριμένες οριοθετήσεις, η σχετική πληροφορία παρέμενε εγκλωβισμένη σε αναλογική μορφή (χαρτί) και διασπαρμένη σε δεκάδες διαφορετικές υπηρεσίες, χωρίς να υπάρχει καμία ενιαία, κεντρική και αξιόπιστη πηγή δεδομένων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και η Λακωνία, όπου δεκάδες μικρά και μεγάλα υδατορέματα, διάσπαρτα σε ολόκληρο τον νομό, παραμένουν για χρόνια χωρίς σαφή οριοθέτηση ή με φακέλους διασκορπισμένους μεταξύ υπηρεσιών. Από τον λεκάνη απορροής του Ευρώτα και παραποτάμιους χειμάρρους, έως τα επικίνδυνα ρέματα στον Δήμο Ευρώτα, η απουσία ενιαίου ψηφιακού υποβάθρου δυσκόλευε διαχρονικά τον σχεδιασμό κρίσιμων αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων.
Αυτή η διαχρονική παθογένεια είχε βαρύτατο τίμημα σε πολλαπλά επίπεδα. Στον τομέα της αντιπλημμυρικής προστασίας, οι καταστροφές των τελευταίων ετών απέδειξαν ότι χωρίς σαφή και αποτυπωμένα όρια ρεμάτων, ο έγκαιρος σχεδιασμός των αναγκαίων τεχνικών έργων καθίσταται αδύνατος. Στον πολεοδομικό σχεδιασμό, η έλλειψη οριοθετήσεων αποτελούσε τη βασική αιτία για την εμπλοκή και την καθυστέρηση των μελετών. Παράλληλα, στην αγορά ακινήτων επικρατούσε πλήρης αβεβαιότητα, καθώς ιδιοκτήτες και επενδυτές αδυνατούσαν να γνωρίζουν αν ένα ακίνητο βρίσκεται σε ζώνη κινδύνου. Τέλος, η επίπονη αναζήτηση στοιχείων για κάθε τεχνική μελέτη ή άδεια επιβάρυνε διαρκώς πολίτες, μηχανικούς και δημόσιες υπηρεσίες.
Οι τέσσερις πυλώνες
και τα τεχνικά χαρακτηριστικά
Το πληροφοριακό σύστημα συγκεντρώνει, ψηφιοποιεί και επικαιροποιεί διαρκώς τα δεδομένα τόσο για τα οριοθετημένα όσο και για τα μη οριοθετημένα υδατορέματα. Η ανάπτυξή του εδράζεται σε τέσσερις κρίσιμους άξονες:
Αρχικά, στο σκέλος της συλλογής και ψηφιοποίησης της πληροφορίας, πραγματοποιείται η πλήρης καταγραφή όλων των υφιστάμενων οριοθετήσεων πανελλαδικά (περίπου 800 φάκελοι), η αποτύπωση των έργων διευθέτησης και η δημιουργία ψηφιακού μοντέλου εδάφους. Παράλληλα, συλλέχθηκαν γεωχωρικά στοιχεία για περισσότερα από 8.200 χιλιόμετρα μη οριοθετημένων ρεμάτων σε Ζώνες Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας (βάσει της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2007/60/ΕΚ), επιτρέποντας την ορθολογική ιεράρχηση των μελλοντικών παρεμβάσεων.
Στη συνέχεια, δημιουργείται ένα σύγχρονο δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης πλημμυρών με την εγκατάσταση 150 τηλεμετρικών σταθμών μέτρησης στάθμης σε υδατορέματα και 250 μετεωρολογικών σταθμών με βροχογράφους. Το σύστημα προσφέρει υδρομετεωρολογικά δεδομένα σε πραγματικό χρόνο για τα κρίσιμα σημεία του δικτύου, διασυνδεδεμένο άμεσα με τις αρμόδιες αρχές και την Πολιτική Προστασία.
Παράλληλα, ο μηχανισμός τεχνικής υποστήριξης καθορίζει τις προδιαγραφές των δεδομένων για την ενσωμάτωσή τους στον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη, υποστηρίζοντας τους μελετητές στην εκπόνηση των μελετών οριοθέτησης και τις υπηρεσίες στην έγκριση των φακέλων. Τέλος, το σκέλος υποστήριξης χρηστών περιλαμβάνει εκπαίδευση, γραφείο υποστήριξης (help desk), τεχνική και επιτόπια συνδρομή, καθώς και τη διαρκή συντήρηση του λογισμικού.
Τι σημαίνει το έργο στην πράξη
για την κοινωνία και την αυτοδιοίκηση
Το έργο καλύπτει ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και οργανώνεται ανά υδατικό διαμέρισμα (με βάση τις λεκάνες απορροής ποταμών και όχι τα διοικητικά όρια), προσφέροντας ουσιαστικά οφέλη σε κάθε κατηγορία:
- Για τους πολίτες, εξασφαλίζεται η συμβολή σε περισσότερο ασφαλή σπίτια και γειτονιές, με λιγότερες δυσάρεστες εκπλήξεις και δυνατότητα συμμετοχής στη διαβούλευση.
- Για τους ιδιοκτήτες και επενδυτές, παρέχεται η δυνατότητα να γνωρίζουν εκ των προτέρων αν ένα ακίνητο βρίσκεται σε ζώνη κινδύνου πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση.
- Για τους μηχανικούς και μελετητές, προσφέρεται πρόσβαση σε αξιόπιστη γεωχωρική πληροφορία που μειώνει την αβεβαιότητα στις μελέτες.
- Για τους δήμους και τις περιφέρειες, διαμορφώνεται σαφής εικόνα για το πού μπορεί να γίνει ασφαλής δόμηση και ποιες μελέτες απαιτούνται.
- Για την Πολιτική Προστασία, παραδίδεται ένα ισχυρό εργαλείο πρόληψης και όχι μόνο διαχείρισης μετά από ένα φαινόμενο.
- Για τους περιβαλλοντικούς φορείς, διασφαλίζεται ότι τα αντιπλημμυρικά μέτρα θα αξιολογούνται πλέον και ως προς το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, προστατεύοντας τα ρέματα ως φυσικά οικοσυστήματα.
Στασινός: «Το ΤΕΕ εκτελεστικός βραχίονας
της ανθεκτικότητας»
Ιδιαίτερα δυναμική ήταν η τοποθέτηση του προέδρου του ΤΕΕ, Γιώργου Στασινού, ο οποίος έκανε λόγο για ένα ιστορικό ορόσημο που μεταβαίνει τη χώρα από την εκ των υστέρων διαχείριση καταστροφών στην ενεργητική ψηφιακή πρόληψη. «Για εμάς στο ΤΕΕ, η Ανθεκτικότητα σημαίνει τεχνική ευθύνη, εθνικός σχεδιασμός, κοινωνική αλληλεγγύη και πατριωτισμός της πράξης. Κάθε ένα ευρώ που επενδύουμε σήμερα στην ψηφιακή πρόληψη, στην αποτύπωση και στη θωράκιση, γλιτώνει δέκα ευρώ αύριο από αποζημιώσεις, καταστροφές υποδομών και κοινωνικό πόνο», υπογράμμισε χαρακτηριστικά ο κ. Στασινός.
Απαντώντας σε όσους επικρίνουν το ΤΕΕ για την ενεργή ανάληψη μεγάλων έργων, ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου σημείωσε: «Όταν η γραφειοκρατία σηκώνει τα χέρια ψηλά, το ΤΕΕ βγαίνει μπροστά. Αναλαμβάνει, σχεδιάζει, δημοπρατεί, υλοποιεί και παραδίδει. Γινόμαστε ο κεντρικός εκτελεστικός βραχίονας – όχι κάποιου υπουργείου, όχι κάποιας παράταξης, όχι κάποιας σκοπιμότητας, όχι της κυβέρνησης όπως κάποιοι λένε, αλλά της ίδιας της ανθεκτικότητας της πατρίδας μας. Το αποδείξαμε με τον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη, με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, με τις Έξυπνες Γέφυρες, με τον προσεισμικό έλεγχο χιλιάδων δημοσίων κτιρίων, το αποδεικνύουμε σήμερα με τα υδατορέματα».
Ο κ. Στασινός ανέλυσε πώς το νέο σύστημα σπάει τον φαύλο κύκλο καθυστερήσεων στα δημόσια αντιπλημμυρικά έργα, οι μελέτες των οποίων συχνά κατέρρεαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας ή λίμναζαν επί χρόνια λόγω έλλειψης οριοθετήσεων. Παράλληλα, επισήμανε ότι το σύστημα αποτελεί το «κουμπί» που ξεκλειδώνει τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια σε όλη τη χώρα και βάζει τέλος στην ταλαιπωρία ιδιοκτητών και μηχανικών. Αναφερόμενος στην τεχνολογική υπεροχή του έργου, τόνισε ότι με τη συνδρομή αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), τα δεδομένα θα αναλύονται σε πραγματικό χρόνο για την προσομοίωση της πλημμυρικής παροχής και την αυτόματη έκδοση συναγερμών προς την Πολιτική Προστασία. Κλείνοντας, απηύθυνε ευθύ κάλεσμα προς τα υπουργεία, τις περιφέρειες και τους δήμους: «Σας παραδίδουμε τα δεδομένα. Σας παραδίδουμε τα τεχνολογικά εργαλεία. Δεν υπάρχει πια καμία δικαιολογία για αδράνεια. Δεν υπάρχει κανένα άλλοθι για καθυστερήσεις. Αξιοποιήστε το Πληροφοριακό Σύστημα, προχωρήστε άμεσα τις μελέτες οριοθέτησης και δημοπρατήστε τα αναγκαία έργα αντιπλημμυρικής προστασίας. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλες καθυστερήσεις. Χρειάζεται έργα. Και οι μηχανικοί τα κάνουμε πράξη! Μαζί, χτίζουμε μια Ελλάδα πιο ασφαλή, πιο δίκαιη, πιο σύγχρονη και -πάνω απ’ όλα- πραγματικά ανθεκτική».
Παναγιωτόπουλος: «Η μισή δουλειά έχει γίνει,
τα δεδομένα ανήκουν στη φύση»
Στη δική του παρέμβαση, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, προϊστάμενος Γενικής Διεύθυνσης και Ανάπτυξης Έργων του ΤΕΕ, αναφέρθηκε στη συμβολή του Ενιαίου Ψηφιακού Χάρτη, ο οποίος επιχειρεί να συγκεντρώσει το «Δίκαιο επί της γης» σε ένα σημείο. «Τα δεδομένα για το ρέμα ανήκουν στη φύση και δεν μπορούν να αγνοηθούν, αν αγνοηθούν η φύση δεν θα στη χαρίσει», σημείωσε χαρακτηριστικά. Ο κ. Παναγιωτόπουλος ανέφερε ότι το έργο έχει ψηφιακά 800 υπάρχουσες οριοθετήσεις που μπορεί πλέον ο καθένας να συμβουλευθεί, ενώ κάλεσε την Πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στις οριοθετήσεις των 8.200 χλμ. μη οριοθετημένων ρεμάτων, καθότι «η μισή δουλειά έχει γίνει ήδη». Τόνισε δε πως το ψηφιακό αποτύπωμα της φύσης πρέπει πλέον να ενσωματωθεί στη λήψη αποφάσεων είτε προληπτικά είτε κατασταλτικά.
