Αντί να κλείσει οριστικά μια εκκρεμότητα κι ένα σίριαλ τριών ετών, η κατά πλειοψηφία έγκριση εισήγησης της Επιτροπής Καλλιτεχνικής-Αισθητικής Αρτιότητας, από το Δημοτικό Συμβούλιο Σπάρτης, άνοιξε μέτωπο αντιπαράθεσης γύρω από την τοποθέτηση της προτομής του Σπαρτιάτη δασκάλου και μουσουργού, Μιχάλη Μαχαίρα, στο Πάρκο ΟΤΕ. Ενώ η Δημοτική Αρχή προκρίνει τη νοτιοδυτική πλευρά του πάρκου -πίσω από το Τουριστικό Περίπτερο-, η αντιπολίτευση διαπιστώνει οπτικό «εγκλωβισμό» και υποβάθμιση του έργου που έχει φιλοτεχνήσει ο Σπαρτιάτης γλύπτης, Δημοσθένης Τζανάκος. Την ίδια στιγμή, ο δωρητής Σύλλογος Φίλων Μουσικής «Η Ταϋγέτη» απορρίπτει τη μετατόπιση της θέσης και αφήνει ανοιχτή ακόμα και την απόσυρση της δωρεάς προς τον δήμο, αποφασίζοντας εν συνεχεία αυτοτελώς για την αξιοποίηση του γλυπτού, εξετάζοντας ήδη εναλλακτικές λύσεις.
Σημείο τριβής στο ΔΣ Σπάρτης αποτέλεσε η αλλαγή χωροθέτησης της προτομής. Από τη μία, η τεχνική έκθεση του αρχιτέκτονα μηχανικού Γιώργου Κ. Γιαξόγλου, εκ μέρους του δωρητή συλλόγου, προέβλεπε τη νοτιοανατολική πλευρά του πάρκου (γωνία Αγίου Νίκωνος και Λυκούργου). Από την άλλη, η Δημοτική Επιτροπή Αρτιότητας εισηγήθηκε τη νοτιοδυτική πλευρά, πίσω από το Τουριστικό Περίπτερο, πλησίον του κτιρίου του ΟΤΕ και με όψη προς βορρά.
«Τον υποτιμάτε και τον κρύβετε»:
Η αντιπρόταση Κανελλοπούλου για τα σχολεία
Ιδιαίτερα εκτενής και αιχμηρή ήταν η τοποθέτηση της Τασίας Κανελλοπούλου, η οποία αμφισβήτησε ευθέως την επιλογή της Επιτροπής (που απαρτίζεται από δύο υπαλλήλους του Δ. Σπάρτης και μία αιρετή), καθώς όπως υποστήριξε η Επιτροπή Αρτιότητας δεν είναι αρμόδια για τον καθορισμό συγκεκριμένου χώρου, παρακάμπτοντας το ολοκληρωμένο σκεπτικό της μελέτης του συλλόγου. Υποστήριξε ότι πίσω από το Τουριστικό Περίπτερο, το έργο «κρύβεται» και υποτιμάται: «Το θέμα είναι ότι αν τοποθετείτο στη νοτιοανατολική πλευρά, όπως πρότεινε ο φορέας με το δικό του μηχανικό, θα είχαμε μία προτομή που θα φαινόταν από όλους τους δρόμους. Τώρα πάμε και την κρύβουμε πίσω από το Τουριστικό Περίπτερο, στη νοτιοδυτική πλευρά», σημείωσε χαρακτηριστικά. Η κ. Κανελλοπούλου υπενθύμισε πως ο Μαχαίρας υπήρξε εμβληματική, καλλιεργημένη μορφή της πόλης, ιδρυτής της Φιλαρμονικής της Σπάρτης και, πρωτίστως, δάσκαλος που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στους μαθητές του. Γι’ αυτό και ζήτησε είτε να τηρηθεί η πρόταση της «Ταϋγέτης» είτε, εναλλακτικά, να τοποθετηθεί η προτομή στη νησίδα ανάμεσα στα δύο σχολικά συγκροτήματα στην Κ. Παλαιολόγου, ώστε να τον βλέπουν οι μαθητές και να λειτουργήσει ως θετικό πρότυπο.
Στην ίδια κατεύθυνση, η Ντία Τζανετέα εξέφρασε προβληματισμό για παρεμπόδιση ορατότητας της προτομής από το Τουριστικό Περίπτερο, ζητώντας επιτόπιο έλεγχο από τις υπηρεσίες και συνεννόηση με την «Ταϋγέτη», ενώ υπογράμμισε πως είναι σημαντικό ότι -έστω και μετά από τρία χρόνια- η προτομή θα τοποθετηθεί και θα αποδώσει την προσήκουσα τιμή σε έναν άνθρωπο που προσέφερε πολλά στην πόλη.
Ο Γιώργος Κουρεμπής, από το σχήμα Βαλιώτη, παρατήρησε με τη σειρά του ότι δεν θα υπάρχει καλή οπτική από τη Λεωφ. Λυκούργου και στηλίτευσε τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, ενώ ο Δημήτρης Αρφάνης ζήτησε τακτική συντήρηση και καθαρισμό όλων των μνημείων της πόλης.
Ανταπαντώντας, ο αντιδήμαρχος Δημοσθένης Κακούρος υποστήριξε ότι στη νοτιοανατολική γωνία το γλυπτό θα απέκρυπτε το παραπλήσιο Μνημείο των 118, τονίζοντας ότι το σημείο αξιολογήθηκε από επιστήμονες (αρχιτέκτονα και πολιτικό μηχανικό), ενώ ως μέλος της Επιτροπής, η Ευγενία Σοφού-Παπαστάθη σημείωσε πως επιδιώχθηκε επαφή με το κτίριο της Φιλαρμονικής. Κλείνοντας, ο δήμαρχος Μιχάλης Βακαλόπουλος υπεραμύνθηκε της γνωμοδότησης της Επιτροπής, ισχυριζόμενος ότι η θέση που επελέγη, «εξασφαλίζει ανεμπόδιστη θέα».
Τελικά, το σώμα ενέκρινε τη χωροθέτηση στη νοτιοδυτική πλευρά του πάρκου, υιοθετώντας την πρόταση της Επιτροπής, κατά πλειοψηφία.
«Βράζουν» στην «Ταϋγέτη»,
εξετάζεται ανάκληση δωρεάς
Την επιλεγείσα θέση της προτομής Μαχαίρα απορρίπτει, πάντως, κατηγορηματικά ο δωρητής Σύλλογος Φίλων Μουσικής «Η Ταϋγέτη», καυτηριάζοντας παράλληλα ότι το θέμα συζητήθηκε τελευταίο στο μαραθώνιο συμβούλιο της 11ης Νοεμβρίου, έπειτα από οκτώ και πλέον ώρες συνεδρίασης. Μέσω του «ΛΤ», η διοίκηση του συλλόγου υπενθυμίζει ότι η απόφαση του σώματος ελήφθη κατά πλειοψηφία, με την προϋπόθεση της ενημέρωσής του ως φορέα της δωρεάς και με συνεκτίμηση της τοποθέτησης και της εναλλακτικής πρότασης της Τ. Κανελλοπούλου για εγκατάσταση έναντι των σχολείων. Όπως επισημαίνεται μάλιστα με νόημα, ως δωρητής, ο σύλλογος διατηρεί το δικαίωμα να αποσύρει τη δωρεά και να την τοποθετήσει σε άλλο σημείο. Μάλιστα, πληροφορίες αναφέρουν ότι, εφόσον παραμείνει η επίμαχη χωροθέτηση στο Πάρκο ΟΤΕ, μεταξύ άλλων, εξετάζεται ως εναλλακτικός προορισμός του γλυπτού, το Διοικητήριο Λακωνίας.
Τι γνωμοδότησε η Επιτροπή:
«Ανεμπόδιστη θέα» και βλέμμα στη Φιλαρμονική
Στο 2ο Πρακτικό της Επιτροπής Αισθητικής Αρτιότητας με ημερομηνία 14/10/2026 -που υπογράφουν η πρόεδρος Μαρία Βαρζακάκου (αρχιτέκτων μηχανικός) και τα μέλη Λεωνίδας Κουτσέλλης (μηχανικός περιβάλλοντος) και Ευγενία Σοφού-Παπαστάθη (δημοτική σύμβουλος)- η Επιτροπή γνωμοδότησε θετικά για την αρτιότητα του γλυπτού, κρίνοντας ότι αποδίδει αναγνωρίσιμα τη φυσιογνωμία του τιμώμενου προσώπου και πληροί τα κριτήρια καλλιτεχνικής και αισθητικής αρτιότητας. Ως προς τη χωροθέτηση, εισηγείται ως καταλληλότερη θέση χωροθέτησης τη νοτιοδυτική πλευρά του Πάρκου -έπειτα από εξέταση των ελεύθερων χώρων κοντά στο κτίριο της Φιλαρμονικής- επικαλούμενη την αισθητική αξία του σημείου, τη διαθεσιμότητα χώρου, την ανάδειξη της κοινωνικής προσφοράς του Μαχαίρα και τη διασφάλιση ελεύθερης, ανεμπόδιστης θέας προς τη γύρω περιοχή. Παράλληλα, προτείνει, η κύρια όψη της προτομής να είναι στραμμένη προς τα βορειοανατολικά ώστε να είναι ευδιάκριτη στους επισκέπτες, ενώ η εισήγηση είναι να φέρει την επιγραφή «Μιχαήλ Μαχαίρας / 1911-1999 / Μουσουργός».

Η προτεινόμενη θέση από την Επιτροπή
Ιστορική συνέχεια προβλέπει
η μελέτη Γιαξόγλου που παρακάμφθηκε
Η υπόθεση μετρά ήδη τρία χρόνια από την αίτηση της «Ταϋγέτης», τον Μάιο του 2023 -και τη συμπληρωματική τον Αύγουστο του ιδίου έτους- για εξεύρεση χώρου. Ακολούθησαν, επίσης, τον Αύγουστο του ‘23, η απόφαση του ΔΣ Σπάρτης και τα αποκαλυπτήρια της προτομής τον Νοέμβριο εκείνου του έτους στην αίθουσα του Διοικητηρίου Λακωνίας.
Στην τεχνική έκθεση που συνέταξε ο αρχιτέκτων μηχανικός ΕΜΠ Γιώργος Κ. Γιαξόγλου για λογαριασμό του Συλλόγου «Φίλοι της Μουσικής Ταϋγέτη», αναφέρεται ότι το γλυπτό φιλοτεχνήθηκε από τον Δημοσθένη Τζανάκο σε διάστημα τεσσάρων μηνών.
Η έκθεση σκιαγραφεί και τη διαδρομή του Μιχ. Μαχαίρα (1911-1999), ο οποίος σπούδασε στην Αθήνα κοντά στον Μάριο Βάρβογλη και μετεκπαιδεύτηκε σε Βιέννη και Μιλάνο. Υπηρέτησε στη Μέση Εκπαίδευση φτάνοντας έως τον βαθμό του γενικού επιθεωρητή, οργάνωσε χορωδίες, διετέλεσε Αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής Δ. Σπάρτης, υπήρξε μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών και της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και άφησε πλούσιο συγγραφικό και μουσικό έργο, μέρος του οποίου εκτίθεται στη Βιβλιοθήκη «Λίλ. Βουδούρη» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. «Ο Μιχαήλ Μαχαίρας με την παρουσία και την δράση του σφράγισε τα πολιτιστικά δρώμενα της μεταπολεμικής ζωής στην πόλη μας», διαπιστώνει εν γένει ο Γ. Γιαξόγλου.

Η προτομή του Μιχ. Μαχαίρα και ο δημιουργός της Δημ. Τζανάκος
Ως προς τη χωροθέτηση της προτομής, η μελέτη Γιαξόγλου προτείνει το ανατολικό τμήμα του Πάρκου ΟΤΕ και ειδικότερα το νοτιοανατολικό παρτέρι, συμμετρικά ως προς τον κεντρικό άξονα με τον υφιστάμενο στύλο του αγωνίσματος «αναρρίχηση επί κάλω». Τονίζει ότι η θέση συνδέεται άμεσα τόσο με τη μακρόχρονη θητεία του Μαχαίρα ως Αρχιμουσικού της Φιλαρμονικής, όσο και με την ιστορία του χώρου, καθώς από τις αρχές του 20ού αιώνα έως τα μέσα της δεκαετίας του 1950 λειτουργούσε εκεί το Γυμναστήριο του Σπαρτιατικού ΓΣ, ενώ από το 1902 στεγαζόταν στον χώρο η πρώτη Φιλαρμονική της νέας πόλης υπό τον μουσικοδιδάσκαλο Δημ. Τρύφωνα.

Η προτεινόμενη θέση από τον Γ. Γιαξόγλου





