Τέσσερις δεκαετίες ιδιωτικής συλλογικής προσπάθειας συναντούν την πολυαιώνια θαλασσινή ιστορία του Ελληνισμού. Το αποτέλεσμα ξεπερνά τα όρια μιας προσωπικής συλλογής -συνιστά μια ουσιαστική κιβωτό εθνικής μνήμης.
Σκεπτόμενοι τον Δήμο Μονεμβασίας, το ενδιαφέρον στρέφεται συνήθως στον βράχο και την καστροπολιτεία. Κι όμως, η πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής δεν εξαντλείται εκεί: αναπνέει εξίσου στη Νεάπολη και τα ιστορικά Βάτικα.
Φτάνοντας τη Νεάπολη το 1976 ως αγροτικός γιατρός στα Δερματιάνικα (Κάμπος Βοιών), ο Αντώνης Τάντουλος αντίκρισε μια περιοχή οδικά απομονωμένη, με 15 χιλιόμετρα χωματόδρομου προς τη Σπάρτη. Για τους ανθρώπους των Βατίκων, η θάλασσα αποτελούσε τον φυσικό δρόμο και τη διέξοδο, διαμορφώνοντας μια βαθιά ναυτική παράδοση -μια σχέση που υπογραμμίζεται στις μέρες μας και με την ίδρυση της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού.
Σε έναν χώρο 200 τ.μ. εντός του ξενοδοχείου LIMIRA MARE, είχα την τύχη να περιηγηθώ στα εκθέματα δίπλα στον ίδιο τον δημιουργό, τον Αντώνη Τάντουλο. Η έκθεση αυτή αποτυπώνει 5.000 χρόνια ελληνικής ναυτοσύνης. Ο τίτλος της, δανεισμένος από τα χρονικά του Βυζαντινού ιστορικού Γεωργίου Φραντζή, χαρακτηρίζει τους ναυτικούς της περιοχής ως «Ἱκανόπλοιοί τε καί θαλαττουργοί» -ανθρώπους άξιους στην πλεύση και τις τέχνες της θάλασσας.
Όπως διαπίστωσα κατά την περιήγηση, ο χώρος αυτός φιλοξενεί μόλις ένα μέρος μιας πολύ ευρύτερης ναυτικής συλλογής. Στις προθήκες καταγράφεται η εξέλιξη της ξυλοναυπηγικής από την Προϊστορία μέχρι τον 20ό αιώνα, μέσα από πιστές μακέτες σκαφών στην ίδια ακριβώς κλίμακα (1:50). Δίπλα τους βρίσκονται αυθεντικά εργαλεία ναυπηγοξυλουργών, σπάνιοι ναυτικοί χάρτες, αλλά και τεκμήρια από κομβικές ναυμαχίες της ιστορίας μας, όπως της Σαλαμίνας, της Ναυπάκτου και του Ναυαρίνου.
Βλέποντας από κοντά αυτό το έργο ζωής, συνειδητοποιείς πως η πολιτιστική μας κληρονομιά συχνά διασώζεται χάρη στο πείσμα και την αφοσίωση μεμονωμένων ανθρώπων που επιλέγουν να γίνουν φύλακες της μνήμης μας. Πρόκειται για ένα έργο που τοποθετεί δικαιωματικά τη Νεάπολη στο επίκεντρο της ναυτικής παρακαταθήκης της πατρίδας μας.
Συμεών Τσαλίκογλου
φωτογραφία: Χρήστου Παναγιωτόπουλου
