Ένα σύγχρονο, όσο και προσαρμοσμένο ρυθμιστικό εργαλείο για την ενεργειακή της στρατηγική αποκτά η χώρα, με τη δημοσίευση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ). Αποτελεί τον κεντρικό σχεδιασμό της Πολιτείας που ορίζει τους κανόνες, τις ζώνες καταλληλότητας και τις απαγορεύσεις για την τοποθέτηση ενεργειακών υποδομών. Στόχος είναι να εξισορροπήσει την ανάγκη για παραγωγή καθαρής ενέργειας με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των κοινοτήτων. Το νέο πλαίσιο, που διαμορφώθηκε από την ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος & Ενέργειας (ΥΠΕΝ), θεσπίστηκε στη βάση του αντίστοιχου του 2008. Ενσωματώνει αυστηρότερα κριτήρια αποκλεισμού και ευθυγραμμίζοντας την ανάπτυξη των ΑΠΕ με τους εθνικούς στόχους για κλιματική ουδετερότητα ως το 2050. Για πρώτη φορά η χώρα αποκτά συνεκτικό μοντέλο χωρικού σχεδιασμού, καθώς το πλαίσιο εκπονείται παράλληλα με τα Ειδικά Χωροταξικά για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, ενώ διαμορφώθηκε μετά από δημόσια διαβούλευση και τις σχετικές γνωμοδοτήσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του ΚΕΣΥΧΩΘΑ.

Ωστόσο, στην Πελοπόννησο, μια περιοχή με υψηλή συγκέντρωση ενεργειακών έργων, η εφαρμογή εγείρει ήδη προβληματισμούς κι επιφυλάξεις σε κοινωνίες που βρίσκονται ήδη στα «κάγκελα». Η παράταξη «Πρώτα η Πελοπόννησος», του Μανώλη Μάκαρη υποστηρίζει ότι πίσω από τις εξαγγελίες για αυστηροποίηση των όρων κρύβονται διατάξεις που επιτρέπουν την εξέλιξη παλαιών αδειοδοτήσεων κι επέκταση εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις.

Εκσυγχρονισμός, κανόνες, ενεργειακή αυτονομία
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών. Για τους νέους σταθμούς θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές. Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η εγκατάστασή τους, μεταξύ άλλων, σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες, σε Περιοχές Άνευ Δρόμων (Απάτητα Βουνά), -όπως έχουν χαρακτηριστεί ο Πάρνωνας – Χιονοβούνι- και σε ακτές κολύμβησης. Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.

Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστίθενται νέες περιοχές αποκλεισμού, όπως ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία (χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα), χαρακτηρισμένα μνημεία μεταγενέστερα του 1830 και περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Ειδικά για τα πλωτά φωτοβολταϊκά εξαιρούνται τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα. Παράλληλα, θεσπίζονται πρόσθετα κριτήρια χωροθέτησης για την εγκατάσταση στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών λαμβάνοντας υπόψη τα αλιευτικά πεδία, ενώ τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας και προβλέπονται μέτρα σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, ώστε η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να προχωρήσει με τάξη και ισορροπία, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ουσιαστική προστασία για το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες. Πιο συγκεκριμένα, δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση αιολικών σταθμών στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, στους πυρήνες εθνικών δρυμών, καθώς και σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης. Περιορισμοί εισάγονται επίσης για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. (με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος), για εκτός σχεδίου περιοχές με τουριστική ανάπτυξη, για τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών, για Περιοχές Άνευ Δρόμων και για ακτές κολύμβησης.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000 για την ορνιθοπανίδα, η εγκατάσταση αιολικών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s. Μετά τη διαβούλευση απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών στις περιοχές κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού, ενώ επεκτείνονται οι ζώνες αποκλεισμού με την προσθήκη ιστορικών τόπων, μνημείων, πηγών υδροληψίας και απάτητων παραλιών.

Για τα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, με ανώτατο όριο κάλυψης εδάφους 4% ανά Δημοτική Ενότητα. Παράλληλα, παρέχεται η δυνατότητα αξιοποίησης σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού σε Δημοτικές Ενότητες με χαμηλό μέσο όρο (κάτω από 4 m/s), υπό προϋποθέσεις.

Το ΕΧΠ διαμορφώνει ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο και για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, όπως το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα, επικαιροποιώντας τους όρους και τις κατευθύνσεις για ανάπτυξή τους.

Οι ενστάσεις: «Τα δάση της Πελοποννήσου
στο στόχαστρο των ενεργειακών ομίλων»
Στον αντίποδα, ενώ η κυβερνητική γραμμή αναφέρει ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο θέτει αυστηρότερα κριτήρια, η κριτική που ασκείται επικεντρώνεται στο περιεχόμενο των επιμέρους άρθρων του σχετικού ΦΕΚ, ιδίως σε ό,τι αφορά δασώδεις περιοχές. Ο επικεφαλής της περιφερειακής παράταξης «Πρώτα η Πελοπόννησος», Μανώλης Μάκαρης, αναφέρει σχετικά με τις διατάξεις του νέου πλαισίου: «Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ βάζει τάξη και θεσπίζει αυστηρότερους κανόνες, όπως η απαγόρευση νέων αιολικών εγκαταστάσεων πάνω από τα 1.200 μέτρα. Το ίδιο το ΦΕΚ, όμως, αποκαλύπτει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα: Το άρθρο 5 επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων μέσα σε δάση, δασικές και ακόμη και αναδασωτέες εκτάσεις. Το άρθρο 25 επιτρέπει τη χωροθέτηση σταθμών αποθήκευσης ενέργειας, δηλαδή συστοιχιών μπαταριών, μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η παράταξη στις επιπτώσεις που συνεπάγεται η εφαρμογή των μεταβατικών διατάξεων σε ευαίσθητα οικοσυστήματα. Όπως διατείνεται ο κ. Μάκαρης, «oι μεταβατικές διατάξεις παρέχουν ουσιαστικά “συγχωροχάρτι” σε πολλά έργα που είχαν ήδη προχωρήσει στην αδειοδοτική διαδικασία. Έργα με ΑΕΠΟ, ΠΠΔ, βεβαίωση απαλλαγής ή ακόμη και φάκελο ΜΠΕ που είχε λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 19 Αυγούστου 2026 μπορούν να συνεχίσουν με το προηγούμενο καθεστώς - ακόμη και όταν οι νέοι περιορισμοί θα τα απαγόρευαν». Χαρακτηριστικό παράδειγμα ευνοϊκής ρύθμισης των μεταβατικών διατάξεων, κατά τη θεωρία Μάκαρη, «αποτελεί η σχεδιαζόμενη εγκατάσταση συνολικά 128 ανεμογεννητριών ύψους έως 205 μέτρων στα Γεράνεια, από τις οποίες 29 σε καμένες εκτάσεις και 95 εντός Natura 2000 παρόλο που δεν περιλαμβάνονται στις νέες ζώνες αιολικής καταλληλότητας. Για τις 57 από αυτές προβλέπονται 60 χλμ. νέων δρόμων, 881.000 κυβικά εκσκαφών, 43.000 κυβικά σκυροδέματος και σταθμός μπαταριών. Γιατί όταν μιλάμε για ανεμογεννήτριες και συστοιχίες μπαταριών μιλάμε και για εκχερσώσεις, νέους δρόμους, εκσκαφές, βάσεις από σκυρόδεμα, υποσταθμούς, καλώδια και γραμμές μεταφοράς».

Ο χάρτης των «Περιοχών Αιολικής Καταλληλότητας»
Η Πελοπόννησος συγκεντρώνει το μεγαλύτερο πλήθος περιοχών που χαρακτηρίζονται ως «Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας» (ΠΑΚ) σε πανελλαδικό επίπεδο, σύμφωνα με όσα επικαλείται η παράταξη Μάκαρη: «Με βάση τις νέες ρυθμίσεις του χωροταξικού η Πελοπόννησος καλείται να πληρώσει ξανά το βαρύτερο τίμημα αφού συνολικά 75 Δημοτικές Ενότητες (ΔΕ) χαρακτηρίζονται ως Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας –περισσότερες από κάθε άλλη Περιφέρεια της χώρας. Και αυτό σε έναν τόπο που έχει ήδη σηκώσει για δεκαετίες το βάρος της λιγνιτικής παραγωγής στη Μεγαλόπολη και έχει ήδη εγκατεστημένη αιολική ισχύ 819 MW “κατακτώντας” τη δεύτερη θέση πανελλαδικά», επισημαίνει.

Οι 75 ΔΕ κατανέμονται ανά νομό ως εξής:
- Αργολίδα (14): Αλέας, Άργους, Αχλαδοκάμπου, Κουτσοποδίου, Λέρνας, Λυρκείας, Μυκηναίων, Νέας Κίου, Ασκληπιείου, Επιδαύρου, Ερμιόνης, Κρανιδίου, Μιδέας, Νέας Τίρυνθας.

- Αρκαδία (14): Βόρειας Κυνουρίας, Τρικολώνων, Φαλαισίας, Κοσμά, Λεωνιδίου, Τυρού, Βαλτετσίου, Κορυθίου, Λεβιδίου, Μαντινείας, Σκιρίτιδας, Τεγέας, Τρίπολης, Φαλάνθου.

- Κορινθία (10): Βέλου, Βόχας, Σαρωνικού, Σολυγείας, Τενέας, Νεμέας, Ξυλοκάστρου, Σικυωνίων, Στυμφαλίας, Φενεού.

- Μεσσηνία (16): Αβίας, Λεύκτρου, Άριος, Αρφαρών, Θουρίας, Καλαμάτας, Αιπείας, Βουφράδων, Πεταλιδίου, Κορώνης, Μεθώνης, Νέστορος, Παπαφλέσσα, Πύλου, Χιλιοχωρίων, Γαργαλιάνων.

Η πρωτιά της Λακωνίας:
«Φυσάει» νέο Χωροταξικό σε 21 περιοχές
Ο νομός Λακωνίας, σύμφωνα με τα στοιχεία της πλευράς Μάκαρη, αναδεικνύεται σε πρωταθλητής ΠΑΚ σε όλη την Πελοπόννησο, με συνολικά 21 Δημοτικές Ενότητες που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο του χερσαίου τμήματος του νομού: Ανατολικής Μάνης, Γυθείου, Οιτύλου, Σμύνους, Γερονθρών, Έλους, Κροκεών, Νιάτων, Σκάλας, Ασωπού, Βοιών, Ζάρακα, Μολάων, Μονεμβασίας, Θεραπνών, Καρυών, Μυστρά, Οινούντος, Πελλάνας, Σπαρτιατών και Φάριδος.

Στο πρόσφατο παρελθόν έχουν καταγραφεί έντονες και παρατεταμένες διαμαρτυρίες από κατοίκους, φορείς και περιβαλλοντικούς συλλόγους σε περιοχές του νομού, όπως η Μάνη, η χερσόνησος του Μαλέα, το Κυπαρίσσι κ.α.. Μερίδα των τοπικών κοινωνιών έχει επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή της στην οπτική αλλοίωση του ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού και φυσικού τοπίου, εστιάζοντας στον κίνδυνο υποβάθμισης του τοπικού τουριστικού προϊόντος και των ευαίσθητων οικοσυστημάτων.

Τα αιτήματα
Συνοψίζοντας, η παράταξη «Πρώτα η Πελοπόννησος» υπογραμμίζει: «Δεν δεχόμαστε η “πράσινη ανάπτυξη” να μετατραπεί σε άλλοθι για τη βιομηχανοποίηση των δασών και των βουνών μας». Και διεκδικεί: «Πλήρη δημοσιοποίηση όλων των αιολικών έργων και των σταθμών μπαταριών που σχεδιάζονται στην Πελοπόννησο, 2) αναλυτική καταγραφή των έργων που υπάγονται στις μεταβατικές διατάξεις και συνεχίζουν με το προηγούμενο καθεστώς, 3) ουσιαστική προστασία δασών, αναδασωτέων εκτάσεων, περιοχών Natura και Καταφυγίων Άγριας Ζωής, 4) συνολική αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο - όχι αποσπασματική εξέταση κάθε έργου, 5) η τοπική κοινωνία να έχει αποφασιστικό ρόλο στην χωροθέτηση και την εγκατάσταση των ΑΠΕ».