Ουσιαστικά «νεκρό» από το 2024, αποψιλωμένο από διοίκηση και βυθισμένο σε ένα παρατεταμένο κλίμα αβεβαιότητας και παρασκηνιακών διεργασιών. Το Ινστιτούτο Έρευνας Βυζαντινού Πολιτισμού (ΙΝΕΒΥΠ) Μυστρά βρέθηκε στο επίκεντρο μιας μαραθώνιας συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Σπάρτης (11/11), που, παρά τις προσδοκίες, περισσότερο προκάλεσε σύγχυση παρά έδωσε καθαρές απαντήσεις για το αύριο του ΙΝΕΒΥΠ. Με τις Πρυτανικές Αρχές να «λάμπουν» διά της απουσίας τους, αφήνοντας κενό και ερωτηματικά, στο φως ήρθαν σοβαρές αποκαλύψεις, καταγγελίες και έντονος προβληματισμός γύρω από την τύχη και το μέλλον του φάρου έρευνας και γνώσης του βυζαντινού πολιτισμού. Ενός ακαδημαϊκού κεφαλαίου, που αν και όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν ότι έχει κλείσει άδοξα, υπάρχουν περιθώρια για διεκδίκηση και διάσωση, σύμφωνα με ορισμένους ισχυρισμούς.
Ασφαλώς, το τοπίο που διαμορφώνεται είναι τουλάχιστον θολό και διόλου αισιόδοξο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που κατατέθηκαν, το ΙΝΕΒΥΠ παραμένει πρακτικά ανενεργό εδώ και 2,5 περίπου χρόνια -μετά την απώλεια του αείμνηστου Καθηγητή Νικολάου Ζαχαριά-, χωρίς δυνατότητα οικονομικής διαχείρισης ή έκδοσης διοικητικών πράξεων. Έκτοτε, οι Πανεπιστημιακές Αρχές άφησαν το Ινστιτούτο ακέφαλο, αποφεύγοντας συστηματικά να ορίσουν νέα διοίκηση. Ωστόσο, η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι κι «έδειξε» -έστω- τις προθέσεις ήταν ο αιφνιδιασμός με το Διατμηματικό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα. Ενώ αρχές Σεπτεμβρίου η προκήρυξη όριζε έδρα τον Μυστρά, αργότερα η διατύπωση άλλαξε για τον τόπο διεξαγωγής του Προγράμματος, «λόγω μεταφοράς του Ινστιτούτου στην Καλαμάτα».
«Η Σπάρτη δεν αντέχει άλλες απώλειες»
Ο δήμαρχος Μιχάλης Βακαλόπουλος, ως εισηγητής, υπογράμμισε με έμφαση ότι η Σπάρτη δεν διαθέτει την πολυτέλεια να απωλέσει άλλους κρίσιμους θεσμούς, θυμίζοντας την προγενέστερη απώλεια της Νοσηλευτικής Σχολής. Ο κ. Βακαλόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στον αιφνιδιασμό που βίωσε ο δήμος γύρω από το Διατμηματικό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα, το οποίο ενώ αρχικά προκηρύχθηκε με έδρα τον Μυστρά στις αρχές Σεπτεμβρίου, λίγες εβδομάδες αργότερα εμφανίστηκε τροποποιημένο λόγω μεταφοράς στην Καλαμάτα. Κατά τον δήμαρχο, η υπογραφή της απορρόφησης του Ινστιτούτου από τον ΕΛΚΕ εγκυμονεί τον κίνδυνο απώλειας του εμβληματικού κτιρίου, ξεκαθαρίζοντας ότι η θέση του δήμου είναι απολύτως αδιαπραγμάτευτη ως προς τη διατήρηση του θεσμικού καθεστώτος και της χωροθέτησης στον ιστορικό Μυστρά. Κλείνοντας την τοποθέτησή του, απηύθυνε κάλεσμα συστράτευσης προς τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους, προτείνοντας μια πρώτη επικοινωνία με την Πρύτανη Σοφία Ζυγά και ακολούθως κοινή επίσκεψη στην υπουργό Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη.
Αποκαλυπτικός ο Ν. Κρητικός:
Πώς το ΙΝΕΒΥΠ οδηγήθηκε
προ «σιωπηλής» κατάργησης
Στη συνεδρίαση παρέστη και ο βουλευτής Λακωνίας, Νεοκλής Κρητικός, ο οποίος έχει καταβάλλει επισταμένες και στοχευμένες ενέργειες όλο το προηγούμενο διάστημα για το επίμαχο ζήτημα. Ο βουλευτής, λαμβάνοντας τον λόγο, προχώρησε σε μια εξονυχιστική, τεκμηριωμένη και αποκαλυπτική «ακτινογραφία» της υπόθεσης, βασισμένη σε πολύμηνη έρευνα και κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις.
Ο κ. Κρητικός αποκάλυψε ότι, κατόπιν ερευνών του γραφείου του, διαπιστώθηκε πως το ΙΝΕΒΥΠ παραμένει πρακτικά «νεκρό» και ακέφαλο από τον Μάρτιο του 2024. Στην πράξη, το Ινστιτούτο δεν διαθέτει τη δυνατότητα άσκησης καμίας νομικής πράξης, ούτε καν την ικανότητα πληρωμής των βασικών του λογαριασμών, όπως της ΔΕΗ. Παρ’ όλα αυτά, όπως είπε, το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου εξακολουθεί να διατηρεί αναρτημένους στο διαδίκτυο διθυράμβους για το «μεγαλύτερο έργο» του, το Ινστιτούτο, ενώ «το ίδιο το Πανεπιστήμιο το έχει εξαϋλώσει, το έχει νεκρώσει, κυρίες και κύριοι, από το 2024».
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του στο ιστορικό της παραχώρησης. Υπενθύμισε την ομόφωνη απόφαση του πρώην Δήμου Μυστρά, το 2005, κατόπιν παράκλησης των Πανεπιστημιακών Αρχών, για την παραχώρηση του εμβληματικού κτιρίου του παλαιού Δημοτικού Σχολείου αποκλειστικά και μόνο για τη στέγαση του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Βυζαντινών Σπουδών. Ωστόσο, από τα τέλη του 2022 και, κυρίως μετά το 2024, το Πανεπιστήμιο απομακρύνθηκε σταδιακά από το νομικό πρόσωπο, με μοναδικό μέλημα τη χρήση του κτιρίου και όχι τη στήριξη του θεσμού.
Ακόμα πιο κρίσιμη ήταν η αποκάλυψη του βουλευτή για τις κινήσεις της πανεπιστημιακής διοίκησης. Όπως ανέφερε ο κ. Κρητικός, στις 31 Μαρτίου 2026, σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο γραφείο της υπουργού Παιδείας, παρουσία της ηγεσίας του υπουργείου και του τ. Πρύτανη Αθ. Κατσή, ο τελευταίος είχε δεσμευτεί προσωπικά ότι θα κατέβαλε κάθε προσπάθεια τοποθέτησης νέας διοίκησης ώστε να διασωθεί το νομικό πρόσωπο. Αντί όμως να τηρήσει τη δέσμευσή του ή να ενημερώσει την τοπική κοινωνία, όπως είπε ο βουλευτής, η Σύγκλητος και η Επιτροπή Ερευνών του Ειδικού Λογαριασμού Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) αποφάσισαν την απορρόφηση του ΙΝΕΒΥΠ, αποστέλλοντας τον φάκελο στην υπουργό για την υπογραφή της κατάργησής του, «με την αιτιολογία πως δεν υπάρχει δυνατότητα υποβολής αίτησης αξιολόγησης στην ΕΘΑΕ». Όπως είπε ο κ. Κρητικός, «το Πανεπιστήμιο έχει ολοκληρώσει τις δικές του ενέργειες κατάργησης και εκκαθάρισης του ΙΝΕΒΥΠ και έχει στείλει το φάκελο στην υπουργό Παιδείας, ώστε εάν συμφωνήσει να υπογράψει την κατάργηση του ΙΝΕΒΥΠ», σημείωσε. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι ελλοχεύει πιθανός κίνδυνος ακόμα και απώλειας του ιστορικού κτιρίου, καθώς η αρχική παραχώρηση συνδέεται αποκλειστικά με το συγκεκριμένο νομικό πρόσωπο που τώρα επιχειρείται να εξαφανιστεί. Κάλεσε δε τη Δημοτική Αρχή να αξιοποιήσει το 6σέλιδο νομικό υπόμνημα που κατέθεσε, διεκδικώντας δυναμικά την κατοχύρωση της περιουσίας και τον σεβασμό στον Μυστρά. Κλείνοντας, απευθυνόμενος στο σώμα είπε: «Οι αποφάσεις σας είναι δικές σας. Από εμένα να θεωρείτε ότι είναι δεδομένη η ανταπόκρισή μου σε οτιδήποτε συμβεί».
Διχασμένες απόψεις
για τον ρόλο του ΕΛΚΕ και τη διάσωση
Η Ντία Τζανετέα τοποθετήθηκε στηριζόμενη στη μακρόχρονη εμπειρία της στήριξης του Ινστιτούτου. Σημείωσε ότι το ΙΝΕΒΥΠ στηρίχθηκε επί χρόνια σε δωρεές ελλείψει σταθερών εσόδων και χαρακτήρισε την απορρόφησή του από τον ΕΛΚΕ -η οποία έχει ήδη δρομολογηθεί από τη Σύγκλητο- ως τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο σωτηρίας, δεδομένης και της λήξης της λειτουργίας του ΙΝΕΒΥΠ το 2027 και της αδυναμίας υποβολής αξιολόγησης. Ζήτησε παράλληλα δυναμική διεκδίκηση με κοινή συνάντηση στο γραφείο της υπουργού Σ. Ζαχαράκη.
Ο Βαγγέλης Βαλιώτης άσκησε κριτική στη Δημοτική Αρχή για καθυστέρηση στην ενημέρωση του σώματος από τον Μάρτιο, ωστόσο τάχθηκε υπέρ μιας δυναμικής και αποφασιστικής διεκδίκησης σε συνεργασία με τους βουλευτές, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι νομικές υπηρεσίες του δήμου να θωρακίσουν το ιδιοκτησιακό καθεστώς του κτιρίου έναντι των κινδύνων μιας μακροχρόνιας παραχώρησης.
Η Τασία Κανελλοπούλου διαφοροποιήθηκε, υποστηρίζοντας ότι το ΙΝΕΒΥΠ δεν έχει παύσει να υφίσταται ούτε έχουν σταματήσει οι εκδηλώσεις, ενώ υπενθύμισε την παρουσία αποσπασμένου προσωπικού έως πρόσφατα. Κατά την άποψή της, η ένταξη στον ΕΛΚΕ διασφαλίζει χρηματοδότηση και ερευνητικό προσωπικό, ενώ απέρριψε τα ψηφίσματα ως αναποτελεσματικά, προτείνοντας ουσιαστικό διάλογο απευθείας με την Πρύτανη.
Ο Πέτρος Δούκας εξαπέλυσε σφοδρή κριτική κατά των πανεπιστημιακών παραγόντων, αποδίδοντας τη μεταφορά του μεταπτυχιακού στην Καλαμάτα στη δυσθυμία των καθηγητών να μετακινούνται στον Μυστρά. Πρότεινε μια σειρά τεσσάρων ενεργειών που αφορούν αδελφοποίηση με τη γαλλική Τρουά, επίσκεψη στο Πανεπιστήμιο, ψήφισμα και αυστηρή παρέμβαση στο υπουργείο, προσθέτοντας μάλιστα την εναλλακτική πρόταση ίδρυσης νέου ινστιτούτου από τον δήμο σε συνεργασία με κορυφαία διεθνή πανεπιστήμια σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων.
Ο Δημήτρης Αρφάνης τόνισε ότι, εφόσον η επιλογή του Πανεπιστημίου είναι η κατάργηση και η απορρόφηση, παραμένει ασαφές το πεδίο παρέμβασης του δήμου, ζητώντας επίσημη και θεσμική ενημέρωση από την ίδια την ακαδημαϊκή ηγεσία προκειμένου να υπάρξουν τεκμηριωμένα δεδομένα μακριά από πολιτικές σκοπιμότητες.
Από τους συμβούλους, η Μαρία Τσιρώνη εξήγησε ότι η μεταφορά του μεταπτυχιακού προγράμματος αποφασίστηκε με γνώμονα την εντοπιότητα των φοιτητών που κατάγονταν κυρίως από τη Μεσσηνία, διαβεβαιώνοντας ότι η απορρόφηση από τον ΕΛΚΕ δεν αλλοιώνει τον σκοπό του ΙΝΕΒΥΠ, αλλά του παρέχει τα απαραίτητα ερείσματα χρηματοδότησης και νομιμότητας υπό την έγκριση της υπουργού.
Ο Γιάννης Καρμοίρης αναφέρθηκε στις διαχρονικές παραλείψεις και στην καθυστέρηση επαναφοράς του θέματος στο δημοτικό συμβούλιο, εκφράζοντας την αγωνία του ως ένας εκ των υπογραφόντων της αρχικής παραχώρησης επί τ. Δήμου Μυστρά.
Ο Γιώργος Κουρεμπής στηλίτευσε τη διαδικαστική εισαγωγή του θέματος χωρίς σαφή εισηγητή, ενώ καυτηρίασε την άρνηση της υπουργού να δεχθεί τον δήμαρχο σε προηγούμενη συνάντηση, γεγονός που ερμήνευσε ως περιφρόνηση προς τον θεσμό της τοπικής αυτοδιοίκησης, ζητώντας ομόφωνο ψήφισμα ενότητας.
Ο Πάνος Κουρτσούνης υπογράμμισε ότι, εφόσον εξέλιπαν οι αρχικοί λόγοι της παραχώρησης, ο δήμος όφειλε να κινηθεί άμεσα για την ανάκτηση του κτιρίου, χρησιμοποιώντας την κίνηση αυτή ως μοχλό πίεσης για την επαναδιαπραγμάτευση του πλαισίου λειτουργίας του Ινστιτούτου.
Κάθετη στάση και από τους αντιδημάρχους
Ο αντιδήμαρχος Δημοσθένης Κακούρος συντάχθηκε με την ανάγκη αυστηρής στάσης απέναντι στο Πανεπιστήμιο, επισημαίνοντας την απουσία διοικητικού συμβουλίου από το 2024 και χαρακτηρίζοντας παράτυπη τη σημερινή χρήση του κτιρίου. Υποστήριξε ότι ο δήμος πρέπει να ζητήσει την άμεση επιστροφή του ακινήτου στη δικαιοδοσία του και να εξετάσει νέα παραχώρηση αποκλειστικά εφόσον υπάρξουν γραπτές δεσμεύσεις για μόνιμη δομή.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο αντιδήμαρχος Στράτης Κοκκορός, τονίζοντας ότι ο τόπος δεν αντέχει άλλες απώλειες και ότι η ανάλυση του προβλήματος επιβάλλει ομόφωνες αποφάσεις.
«Το ΙΝΕΒΥΠ ανήκει στον Μυστρά
και πρέπει να παραμείνει εκεί»
Στη συνεδρίαση παρενέβη μέσω τηλεδιάσκεψης και ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και βουλευτής, Θανάσης Δαβάκης, ο οποίος τόνισε ότι το ΙΝΕΒΥΠ ανήκει στον Μυστρά και στη Λακωνία και πρέπει να παραμείνει εκεί. Ο κ. Δαβάκης χαρακτήρισε τη στάση του Πανεπιστημίου προβληματική, καθώς όπως είπε «παίζουμε κρυφτό», επισημαίνοντας ότι το Ινστιτούτο αφέθηκε να μαραζώσει. Προέκρινε ως μοναδική βιώσιμη οδό την ένταξη στον ΕΛΚΕ, υπό την αυστηρή προϋπόθεση της θέσπισης ισχυρών ασφαλιστικών δικλείδων ώστε να μην εξαφανιστεί η ταυτότητα του ΙΝΕΒΥΠ, και πρότεινε την αποστολή πρόσκλησης προς τη διοίκηση του ΠΑΠΕΛ για να παραστεί σε συνεδρίαση του ΔΣ και να δώσει εξηγήσεις για το «τι σημαίνει απορρόφηση στο ΕΛΚΕ», «τι προγραμματισμό έχει το Πανεπιστήμιο και τι σχεδιάζει για την πορεία του Ινστιτούτου».
Η συνεδρίαση ολοκληρώθηκε με την κοινή διαπίστωση ότι δήμος, κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι και κοινωνία οφείλουν να κινηθούν συντονισμένα, θέτοντας ως αδιαπραγμάτευτο όρο τη διατήρηση της φυσιογνωμίας και της έδρας του Ινστιτούτου στον Μυστρά. Το κρίσιμο ερώτημα, βέβαια, είναι εάν υπάρχει ακόμα χρόνος, χώρος και διάθεση -εκ του κέντρου- για κάτι τέτοιο…
