Η Σπάρτη βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με την τοπική κοινωνία να παρακολουθεί εδώ και χρόνια με αδημονία και υψηλές προσδοκίες τα μεγάλα στοιχήματα της επιζητούμενης πολιτιστικής της αναγέννησης. Η απόδοση των εμβληματικών έργων προστασίας και των νέων εκθέσεων στο Παλάτι των Δεσποτών στον Μυστρά, προ ημερών, απέδειξε τι μπορεί να επιτευχθεί, ωστόσο την ίδια στιγμή ανέσυρε ένα επιτακτικό ερώτημα που πλανάται εδώ και χρόνια και βρίσκεται στα χείλη της κοινότητας. Πότε θα έρθει η σειρά της ίδιας της πόλης, που εδώ και χρόνια έχει πολλαπλά μέτωπα σε εκκρεμότητα.
Με τα εργοτάξια σε μνημεία να παραμένουν ανοιχτά και τις πιέσεις για άμεση αξιοποίηση της αρχαιολογικής κληρονομιάς να εντείνονται, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, πραγματοποίησε μια σειρά από αυτοψίες, προκειμένου να ελέγξει από κοντά τους ρυθμούς υλοποίησης των έργων. Συνοδευόμενη από αυτοδιοικητικούς και υπηρεσιακούς παράγοντες, η υπουργός επιθεώρησε το Αρχαίο Θέατρο, τον αρχαιολογικό χώρο του Ιερού Αμυκλαίου Απόλλωνος, το παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος, σε μια προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι τα χρονικά χρονοδιαγράμματα θα τηρηθούν και ο μνημειακός πλούτος της Σπάρτης δεν θα παραμείνει εγκλωβισμένος στις καθυστερήσεις.
Τελείωσε η πρώτη φάση στο Αρχαίο Θέατρο
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρέθηκε το Αρχαίο Θέατρο Σπάρτης, το οποίο δεσπόζει στη νότια πλευρά του λόφου της αρχαίας ακρόπολης με θέα την κοιλάδα του Ευρώτα. Όπως πιστοποιήθηκε, η πρώτη φάση των εργασιών ολοκληρώθηκε μόλις πρόσφατα με προϋπολογισμό 1,6 εκατ. ευρώ από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Πελοπόννησος»-ΕΣΠΑ 2014-2020. Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στην προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη του κατώτερου τμήματος του κοίλου και της ορχήστρας, περιλαμβάνοντας δομικές και μορφολογικές αναστηλώσεις στις τρεις πρώτες σειρές των εδωλίων σε όλες τις κερκίδες. Παράλληλα, οι αποχωματώσεις και οι ανασκαφικοί καθαρισμοί έφεραν στο φως κρίσιμα στοιχεία του μνημείου αλλά και των βυζαντινών κατασκευών που το κατείχαν μεταγενέστερα. Ιδιαίτερα πετυχημένο αποδείχθηκε το νέο, πλήρως λειτουργικό αποστραγγιστικό σύστημα ομβρίων υδάτων με δύο ανοικτές τάφρους ανάσχεσης, το οποίο αξιοποίησε τον αποκατεστημένο αρχαίο εύριπο και δοκιμάστηκε με απόλυτη επιτυχία στις έντονες καταιγίδες του περασμένου χειμώνα.
Για τη συνέχεια, η Λ. Μενδώνη έδωσε σαφείς κατευθύνσεις στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας (ΕΦΑΛΑΚ) να συνεργαστεί στενά με τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ). Στόχος η άμεση δρομολόγηση της επόμενης φάσης, που, λόγω πολυπλοκότητας του χώρου και της βυζαντινής του φάσης, απαιτεί ένα στιβαρό ερευνητικό πρόγραμμα που θα καλυφθεί από πόρους του ΥΠΠΟ.
Το «άβατο» του Αμυκλαίου μεταμορφώθηκε
σε πρότυπο αρχαιολογικό χώρο
Επόμενος σταθμός της υπουργού ήταν ο λόφος της Αγίας Κυριακής στις Αμύκλες, όπου βρίσκεται το Ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνος, ένα από τα πιο εμβληματικά λατρευτικά κέντρα του σπαρτιατικού κόσμου. Το έργο ανάδειξης, προϋπολογισμού 530.000 ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το ΠΕΠ «Πελοπόννησος» και υλοποιήθηκε από την ΕΦΑΛΑΚ, μετατρέποντας την περιοχή σε ένα απόλυτα αναγνώσιμο και οργανωμένο αρχαιολογικό σύνολο. Στον χώρο πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες αποχωματώσεις, επιχωματώσεις και καθαρισμοί, ενώ εφαρμόστηκαν εξειδικευμένες εργασίες προστασίας, όπως μικροστερεώσεις και αντιστηρίξεις. Παράλληλα, αποκαταστάθηκε αισθητικά η νεότερη εκκλησία της Αγίας Κυριακής που βρίσκεται στο σημείο. Οι επισκέπτες έχουν πλέον στη διάθεσή τους διαμορφωμένες διαδρομές περιήγησης, πλατώματα θέασης με σύγχρονες ενημερωτικές πινακίδες, υπαίθριες εκθέσεις αρχιτεκτονικών μελών, καθώς και πλήρεις υποδομές εξυπηρέτησης στην είσοδο, με τον χώρο να είναι καθολικά προσβάσιμος σε εμποδιζόμενα άτομα και ΑμεΑ.
Ριζική αναγέννηση και επέκταση
για το παλαιό Μουσείο
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε κατά την αυτοψία στο παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης. Αυτή την περίοδο ολοκληρώνονται οι εργασίες προσωρινής αντιστήριξης των εκσκαφών που απαιτούνται για την υπόγεια επέκταση του κτηρίου, ένα έργο που χρηματοδοτείται με 713.000 ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ και εκτελείται από τη Διεύθυνση Μελετών & Έργων Μουσείων. Η συνολική επέκταση, η οποία θα υπερτριπλασιάσει τους χώρους από τα 360 τμ στα 1.090 τμ, υποστηρίζεται από το ΙΣΝ με σύμβαση δωρεάς 4.550.000 ευρώ. Επιπλέον, η αποκατάσταση του υφιστάμενου νεοκλασικού κτηρίου εντάχθηκε στο πρόγραμμα «ΔΙΑΤΗΡΩ κτιρίων Δημοσίου Τομέα» του ΕΣΠΑ 2021-27, με προϋπολογισμό 5.150.000 ευρώ και φορέα υλοποίησης το ΥΠΠΟ.
Η αρχιτεκτονική μελέτη προβλέπει τη δημιουργία δύο σύγχρονων υπόγειων εκθεσιακών αιθουσών με τεχνητό φωτισμό και την απομάκρυνση όλων των μεταγενέστερων αυθαίρετων επεμβάσεων, ώστε να αποκατασταθεί ο αυθεντικός μνημειακός χαρακτήρας του οικοδομήματος. Ο περιβάλλων κήπος-γλυπτοθήκη θα αναζωογονηθεί πλήρως, ενώ η μόνιμη έκθεση θα εμπλουτιστεί με διαδραστικά ψηφιακά μέσα. Η υπουργός είπε πως η υποδομή θα λειτουργήσει σε οργανική και ενοποιητική σύνδεση με τα υπόλοιπα μεγάλα έργα της Λακωνίας, εδραιώνοντας ένα πρότυπο μοντέλο για όλη την Περιφέρεια.
Υπουργική εντολή για άμεσες παρεμβάσεις
στο Ιερό Ορθίας Αρτέμιδος
Η περιοδεία της υπουργού ολοκληρώθηκε στο Ιερό Ορθίας Αρτέμιδος, τον ιστορικό πυρήνα της περίφημης σπαρτιατικής αγωγής των νέων και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Αναγνωρίζοντας την τεράστια ιστορική αξία του χώρου, η Λ. Μενδώνη έδωσε ρητές και σαφείς οδηγίες στην ΕΦΑΛΑΚ για τον άμεσο καθαρισμό και τον πλήρη ευπρεπισμό του αρχαιολογικού χώρου, θέτοντας ως αυστηρό χρονικό ορίζοντα την αρχή του καλοκαιριού. Ζήτησε δε, τάχιστη σύνταξη και τοποθέτηση σύγχρονων ενημερωτικών πινακίδων και πληροφοριακών συστημάτων, ώστε το μνημείο να ενταχθεί ομαλά και με αυξημένη αναγνωσιμότητα στις ευρύτερες επισκέψιμες διαδρομές της πόλης.
34 εκατ. ευρώ στην αφετηρία για νέο Μουσείο
εν αναμονή απόφασης ΣτΕ
Το απόλυτο αναπτυξιακό ορόσημο και η κορυφαία διεκδίκηση της πόλης είναι, κατά κοινή ομολογία, ο φάκελος του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου, που επανήλθε στον δημόσιο διάλογο κατά την πρωθυπουργική επίσκεψη. Στο πλαίσιο της παραμονής του στη Σπάρτη για τα εγκαίνια στον Μυστρά, και κατά τη διάρκεια συγκέντρωσης φίλων και στελεχών της ΝΔ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το θέμα στην πρώτη γραμμή, επαναλαμβάνοντας με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο την αδιαπραγμάτευτη δέσμευσή του για την κατασκευή του μουσείου, που έχει εξελιχθεί σε ένα διαρκές, ανεκπλήρωτο τάμα δεκαετιών. Η πρωθυπουργική αυτή εγγύηση μεταφράζεται ήδη σε συγκεκριμένα δεδομένα και εξασφαλισμένους πόρους από το ΥΠΠΟ, με το έργο να ευελπιστείται ότι μπαίνει πλέον στην τελική ευθεία. Στο έργο εστίασε και η Λ. Μενδώνη, η οποία σημείωσε ότι για την έναρξη των εργασιών αναμένεται η έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Το οικονομικό σκέλος θεωρείται απόλυτα θωρακισμένο, καθώς για το νέο Μουσείο έχουν ήδη δεσμευθεί 34.000.000 ευρώ στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ.
«Μετατρέπουμε τον μνημειακό πλούτο της Σπάρτης
σε ισχυρό μοχλό ανάπτυξης για το μέλλον»
«Από το 2019 ως σήμερα, το ΥΠΠΟ πραγματοποιεί, επί του μνημειακού αποθέματος της Λακωνίας, έργα προστασίας, ανάδειξης, αποκατάστασης και προβολής που συνολικά ξεπερνούν τα 60.000.000 ευρώ. Οι επενδύσεις αυτές δημιουργούν θέσεις εργασίας, ενισχύουν την τοπική επιχειρηματικότητα, αναβαθμίζουν το αστικό και φυσικό περιβάλλον και διαμορφώνουν νέες προοπτικές ανάπτυξης για τις τοπικές κοινωνίες», δήλωσε η Λ. Μενδώνη, για να προσθέσει: «Στο πλαίσιο αυτό προχωρούμε μια σειρά παρεμβάσεων στη Σπάρτη που, όταν ολοκληρωθούν θα αλλάξουν τον πολιτιστικό χάρτη της πόλης και της ευρύτερης περιοχής», τόνισε παρουσιάζοντας αδρομερώς τα προαναφερθέντα έργα, μέσω των οποίων όπως είπε, «το ΥΠΠΟ ενισχύει την πολιτιστική φυσιογνωμία της Σπάρτης και μετατρέπει τον μνημειακό της πλούτο σε ισχυρό μοχλό ανάπτυξης».
Την υπουργό συνόδευαν ο αντιπεριφερειάρχης Λακωνίας, Θεόδωρος Βερούτης, ο αντιπεριφερειάρχης Χωρικού Σχεδιασμού & Διαχείρισης Ακίνητης Περιουσίας, Σπύρος Τζινιέρης, ο δήμαρχος Σπάρτης, Μιχάλης Βακαλόπουλος, ο πρόεδρος του ΔΣ, Στέφανος Βρεττάκος, η γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων & Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Ολυμπία Βικάτου, η προϊσταμένη ΕΦΑΛΑΚ, Ευαγγελία Πάντου και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ.
Αρωγός η Περιφέρεια Πελοποννήσου
Η στενή συνεργασία μεταξύ ΥΠΠΟ-Αυτοδιοίκησης επιβεβαιώθηκε και από τις δηλώσεις των τοπικών αρχόντων. Ο αντιπεριφερειάρχης Σπύρος Τζινιέρης, αναφερόμενος στην κοινή επιθεώρηση, υπογράμμισε την καθοριστική σφραγίδα και χρηματοδοτική συμβολή της Περιφέρειας Πελοποννήσου σε δύο κορυφαία μνημεία της πόλης.
Σχετικά με το Αρχαίο Θέατρο Σπάρτης, ο κ. Τζινιέρης επεσήμανε ότι η απαιτητική πρώτη φάση αποκατάστασης ολοκληρώθηκε με απόλυτη επιτυχία, χάρη στην αποκλειστική χρηματοδότηση ύψους 1,6 εκατομμυρίων ευρώ από την Περιφέρεια μέσω ΠΕΠ, επιτρέποντας την αναστήλωση των πρώτων μαρμάρινων εδωλίων και τη θωράκιση του χώρου με νέο αποστραγγιστικό σύστημα. Παράλληλα, αναφορικά με το Αμυκλαίο, έκανε λόγο για ένα σπουδαίο αναπτυξιακό νέο, καθώς το έργο προστασίας και ανάδειξης, προϋπολογισμού 530 χιλ. ευρώ μέσω των Προγραμμάτων «Πελοπόννησος», ολοκληρώθηκε με την πλήρη υποστήριξη της Περιφέρειας και ο χώρος παραδίδεται πλέον επίσημα οργανωμένος και επισκέψιμος στο κοινό.
Κλείνοντας, διαβεβαίωσε ότι η συμπόρευση με το ΥΠΠΟ συνεχίζεται δυναμικά, με στόχο την άμεση μετάβαση στις επόμενες φάσεις ανάδειξης της λακωνικής κληρονομιάς.
