Σε καθημερινή σχεδόν βάση, οι διερχόμενοι πολίτες από τις οδούς Αγίου Νίκωνος και Λυκούργου αντικρίζουν τις εικόνες των βαρέων μηχανημάτων και την έντονη κινητικότητα των τεχνικών συνεργείων στον χώρο πέριξ του παλαιού Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης. Το πολυαναμενόμενο έργο του εκσυγχρονισμού και της επέκτασης του μουσείου εισέρχεται πλέον σε οριστική τροχιά υλοποίησης με εντατικοποίηση των ρυθμών, μετά και την ομόφωνη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), αλλά και την επίσημη ένταξή του στο Πρόγραμμα «ΔΙΑΤΗΡΩ κτιρίων Δημοσίου Τομέα» του ΕΣΠΑ 2021-27. Ήδη, οι πρόδρομες εργασίες της προσωρινής αντιστήριξης των εκσκαφών, οι οποίες κρίνονται απαραίτητες για την υπόγεια επέκταση του εμβληματικού κτιρίου, βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης, προετοιμάζοντας το έδαφος για τη μεγάλη αρχιτεκτονική παρέμβαση.
και η θεαματική επέκταση
Ο προϋπολογισμός για την αναγέννηση του μουσειακού συγκροτήματος ανέρχεται στο διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των 10.413.000 ευρώ, εκ των οποίων τα 5.863.000 ευρώ προέρχονται από πόρους του Δημοσίου. Αναλυτικότερα, το έργο εκτελείται από το ΥΠΠΟ με χρηματοδότηση ύψους 5.150.000 ευρώ από το ΕΣΠΑ, ενώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ καλύπτονται οι εργασίες αντιστήριξης των εκσκαφών με το ποσό των 713.000 ευρώ. Καταλυτική είναι η συμβολή του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, καθώς στο πλαίσιο σχετικής σύμβασης δωρεάς ύψους 4.550.000 ευρώ, χρηματοδοτείται το σύνολο των απαιτούμενων μελετών, αλλά και το ίδιο το έργο της επέκτασης.
Η προσθήκη θα επιτρέψει τον υπερτριπλασιασμό των διαθέσιμων χώρων του μουσείου, οι οποίοι από τα 360 τμ που είναι σήμερα, θα αγγίξουν τελικά τα 1.081 τμ, αλλάζοντας ριζικά τα δεδομένα της έκθεσης των λακωνικών θησαυρών.
Μενδώνη: «Βασικός πυλώνας για αναβάθμιση
των πολιτιστικών υποδομών της Σπάρτης»
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το παλαιό Μουσείο, στο κέντρο της πόλης και σε άμεση σχέση με τον ιστορικό πολεοδομικό της ιστό, αποτελεί ένα εμβληματικό μνημείο, που συνδέεται με το όραμα της νεότερης Ελλάδας για την ανάδειξη της κληρονομιάς της Αρχαίας Σπάρτης. Ήταν το πρώτο μουσείο εκτός Αθηνών που οικοδομήθηκε το 1874, σε σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα, Θεόφιλου Χάνσεν, φιλοξενώντας τα σπουδαία ευρήματα της Λακεδαίμονος. Τη σπουδαιότερη θέση ανάμεσά τους κατέχουν τα ευρήματα των μεγάλων ιερών της Σπάρτης. Οι εργασίες της αποκατάστασης και της υπόγειας επέκτασής του προχωρούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, υπό την εποπτεία των αρμόδιων υπηρεσιών του ΥΠΠΟ, όπως διαπιστώσαμε και στην πρόσφατη αυτοψία μας. Η νέα αρχιτεκτονική προσέγγιση τριπλασιάζει σχεδόν τους ωφέλιμους χώρους. Προβλέπει τη δημιουργία δύο νέων υπόγειων αιθουσών, με τεχνητό φωτισμό, τη χωροθέτηση σύγχρονων υποστηρικτικών υποδομών και τη λειτουργική αναζωογόνηση του διατηρητέου περιβάλλοντος κήπου-γλυπτοθήκης. Με αυτόν τον τρόπο, απομακρύνονται όλες οι μεταγενέστερες αυθαίρετες επεμβάσεις, αναδεικνύοντας τον αυθεντικό μνημειακό χαρακτήρα του νεοκλασικού οικοδομήματος. Η νέα μόνιμη έκθεση ενισχύεται με διαδραστικά ψηφιακά μέσα, καθιστώντας το παλαιό μουσείο ένα σύγχρονο μουσείο, διεθνή πόλο έλξης, ανοικτό στην κοινωνία. Το έργο αποτελεί βασικό πυλώνα του σχεδιασμού μας για την αναβάθμιση των πολιτιστικών υποδομών της Σπάρτης, παράλληλα με τη δημιουργία του νέου Μουσείου στο ΧΥΜΟΦΙΞ, έργο με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση 34 εκατ. ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ».
Η ακτινογραφία: Η επέκταση, η γυάλινη πύλη
και ένα «αιωρούμενος» κήπος γλυπτών
Το μουσείο, σε ρομαντικό νεοκλασικό ύφος, έχει κεντρικό ιωνικό πρόπυλο και αρχικά δύο αίθουσες. Τα πρώτα χρόνια το προκήπιο παρέμεινε αδιαμόρφωτο, ενώ ο κήπος οργανώθηκε αργότερα. Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, το κτίριο γνώρισε διαδοχικές επεκτάσεις, ενώ το 1995 χαρακτηρίστηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο μαζί με τον περιβάλλοντα δημοτικό κήπο.
Το παρόν έργο στοχεύει στην αντιμετώπιση των εκτεταμένων φθορών και των λειτουργικών προβλημάτων, καθώς και στην αναβάθμιση των υποδομών και στη βελτίωση της συνολικής εμπειρίας των επισκεπτών. Βασικοί στόχοι είναι η ανάδειξη του ιστορικού χαρακτήρα του κτιρίου, η αποκατάσταση της αρχικής μορφής και της λειτουργικής του διάταξης, η εξασφάλιση πλήρους προσβασιμότητας, η βελτίωση των συνθηκών φύλαξης και παρουσίασης των εκθεμάτων, η ενεργειακή αναβάθμιση του κελύφους και ο εκσυγχρονισμός.
Κεντρική σχεδιαστική αρχή αποτελεί η επέκταση με τον μικρότερο δυνατό αντίκτυπο στο ιστορικό κτίριο. Για τον λόγο αυτό, οι νέοι χώροι αναπτύσσονται υπόγεια, περιμετρικά του υφιστάμενου κελύφους. Η επέκταση οργανώνεται μέσω ορθογώνιων αιθουσών, ίδιων με εκείνες του κτιρίου, εξασφαλίζοντας μορφολογική και λειτουργική συνέχεια. Η σύνδεση παλαιού και νέου τμήματος επιτυγχάνεται μέσω μιας διακριτικής γυάλινης εισόδου στην ανατολική όψη, η οποία λειτουργεί ως κόμβος υποδοχής και κυκλοφορίας, χωρίς να επηρεάζει την ανάγνωση του μνημείου. Παράλληλα, η απομάκρυνση μεταγενέστερων προσθηκών και αποθηκών συμβάλλει στην ανάδειξη της αρχικής μορφής του κτιρίου.
Η διαμόρφωση και η ανάδειξη της οδού Αγίου Νίκωνος θα ενισχύσει τη σύνδεση του μουσείου με τον δημόσιο χώρο και την πόλη, ενώ η οροφή της επέκτασης θα διαμορφωθεί σε «κήπο γλυπτών», προσφέροντας τη δυνατότητα οργάνωσης υπαίθριας έκθεσης. Οι νέοι εκθεσιακοί χώροι αρχιτεκτονικά είναι λιτοί, αξιοποιώντας σύγχρονα υλικά, ενώ εξοπλίζονται με προηγμένα συστήματα φωτισμού, κλιματισμού και διαχείρισης περιβαλλοντικών συνθηκών για την προστασία και ανάδειξη των εκθεμάτων. Η λειτουργική οργάνωση περιλαμβάνει νέες εισόδους, πωλητήριο, χώρους προσωπικού και γραφείων, διαμορφώνοντας ένα σύγχρονο, προσβάσιμο και λειτουργικά αναβαθμισμένο μουσειακό συγκρότημα. Στον ημιώροφο αναπτύσσονται χώροι υγιεινής και εξυπηρέτησης κοινού, καθώς και σημείο θέασης προς την αίθουσα των μόνιμων εκθέσεων. Στο υπόγειο οργανώνονται δύο κύριες αίθουσες, μία για τις μόνιμες και μία για τις περιοδικές εκθέσεις και τα εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ στα άκρα του κτιρίου χωροθετούνται αποθήκες, χώροι ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και έξοδοι διαφυγής, εξασφαλίζοντας την εύρυθμη λειτουργία και την ασφαλή εξυπηρέτηση του μουσείου.
Η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου περιλαμβάνει αποκατάσταση και ενίσχυση του ιστορικού κήπου, που θα συνεχίσει να λειτουργεί ως υπαίθρια γλυπτοθήκη, τη διατήρηση και συμπλήρωση του πρασίνου, αλλά και την αναβάθμιση του αστικού εξοπλισμού. Προβλέπονται η δημιουργία προσβάσιμης εισόδου για άτομα με αναπηρία, αλλά και εγκατάσταση μικρής κλίμακας ανεξάρτητου περιπτέρου–καφέ εντός του κήπου για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.
