του Παναγιώτη Τζουνάκου
Πρόκειται για τη συμφωνία μεταξύ των νικητριών δυνάμεων που επικράτησαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι διαπραγματεύσεις που κατέληξαν στην υπογραφή της, στις 10 Αυγούστου 1920, διεξήχθησαν στο μικρό Παρισινό προάστιο των Σεβρών (Sevres). Από την ελληνική πλευρά την υπέγραψε ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος.
Οι όροι της συνθήκης αφορούσαν την Κοινωνία των Εθνών, τα σύνορα της Τουρκίας, τα καθεστώτα ορισμένων περιοχών και χωρών και την προστασία των μειονοτήτων. Περιείχαν ακόμα στρατιωτικούς, ναυτικούς, αεροπορικούς, δημοσιονομικούς και οικονομικούς όρους, οι οποίοι αφορούσαν τις συνθήκες εργασίας, τις συγκοινωνιακές οδούς και πολλά άλλα ζητήματα, όπως το πρόβλημα των αιχμαλώτων και των νεκρών του πολέμου.
Με τη συνθήκη των Σεβρών τα σύνορα της Ελλάδας επεκτείνονταν ως την Τσατάλτζα, λίγο έξω από την Κωνσταντινούπολη. Επικυρωνόταν η κυριαρχία της στα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου και στα νησιά Ίμβρο και Τένεδο. Η περιοχή της Σμύρνης παρέμενε υπό την οθωμανική κυριαρχία αλλά κυβερνητικά καθήκοντα θα ασκούσε η Ελλάδα. Προβλεπόταν να διενεργηθεί δημοψήφισμα ύστερα από πέντε χρόνια, ώστε να αποφασίσει ο τοπικός πληθυσμός αν επιθυμεί την ένωσή του με την Ελλάδα. Η Ιταλία αποκτούσε επίσημα τα Δωδεκάνησα, τα οποία με ειδική ελληνοϊταλική συνθήκη, πλην της Ρόδου, θα παραχωρούνταν από τους Ιταλούς στην Ελλάδα. Με άλλη ειδική διεθνή πράξη, τη συνθήκη «περί Θράκης», επιβεβαιωνόταν η προσάρτηση της δυτικής Θράκης στην Ελλάδα, αφού οι Βούλγαροι είχαν ήδη παραχωρήσει τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στους Συμμάχους με τη συνθήκη του Νεϊγύ. Στην Κύπρο κατοχυρωνόταν το καθεστώς της αγγλικής κυριαρχίας. Παράλληλα η Ιταλία δεσμευόταν να υποστηρίξει την ενσωμάτωση της Βόρειας Ηπείρου στην Ελλάδα, με το μυστικό Σύμφωνο Βενιζέλου – Τιττόνι, που υπογράφηκε στο Παρίσι.
Το άρθρο 26 της Συνθήκης όριζε ακόμα ότι αν οι οθωμανικές αρχές δεν συναινούσαν στην εφαρμογή της, θα εξέπιπταν από την κυριαρχία τους στην Κωνσταντινούπολη, την οποία θα μπορούσε να καταλάβει η Ελλάδα, κάτι το οποίο έντεχνα είχε προωθήσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος.
Σημειώνεται ότι ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος είχε θέσει τον ελληνικό στρατό στο πλευρό των συμμαχικών δυνάμεων της Αντάντ, ενώ ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ είχε εξοριστεί από τους Συμμάχους το 1917, λόγω των φιλογερμανικών του τάσεων και τη στάση ουδετερότητας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η Συνθήκη των Σεβρών ήταν η μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία της Ελλάδας, μετατρέποντάς την στη χώρα «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών». Το όραμα του Ελευθέριου Βενιζέλου για ενσωμάτωση των ελληνικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πραγματοποιήθηκε, εδραιώνοντας μια ισχυρή παρουσία στην Ανατολή.
Όμως, τα μετέπειτα γεγονότα εξελίχθηκαν με αρνητικές συνέπειες για την Ελλάδα, με ευθύνη του Κωνσταντίνου και των αυλικών του.
Ο Βενιζέλος μετά την υπογραφή της συνθήκης έτυχε θριαμβευτικής υποδοχής στην Ελλάδα. Θέλοντας να κεφαλαιοποιήσει το θετικό κλίμα προς το πρόσωπό του προκήρυξε εκλογές για τον Νοέμβριο του 1920. Οι ανά την Ελλάδα φιλομοναρχικοί οργανώθηκαν και παρά την απουσία του βασιλιά κέρδισαν τις εκλογές. Ο Βενιζέλος ηττημένος εγκαταλείπει την Ελλάδα. Ο Κωνσταντίνος επανέρχεται στο θρόνο μετά από δημοψήφισμα. Το αποτέλεσμα αυτό προκάλεσε την οργή των συμμάχων (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία). Μάλιστα η Αγγλία είχε διαβεβαιώσει την Ελλάδα ότι η ενδεχόμενη επιστροφή του Κωνσταντίνου δεν θα συνδυαστεί με ευνοϊκές γι’ αυτήν εξελίξεις. Έκοψαν κάθε οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα, αφήνοντας τον ελληνικό στρατό μόνο του απέναντι στις αναδιοργανωμένες δυνάμεις του Κεμάλ Ατατούρκ. Η επιμονή του Κωνσταντίνου και της φιλοβασιλικής παράταξης να συνεχίσουν τη Μικρασιατική εκστρατεία οδήγησε στο απόλυτο στρατιωτικό αδιέξοδο στο μικρασιατικό μέτωπο. Η κατάρρευση του μετώπου τον Αύγουστο του 1922 έφερε τη Μικρασιατική Καταστροφή, με συνέπεια ο Κωνσταντίνος να υποχρεωθεί σε οριστική παραίτηση. Το βαθύ ρήγμα του Εθνικού Διχασμού ήταν πλέον πραγματικότητα.
Έγραφε η εφημερίδα «Καθημερινή» στις 28/7/2024:
«Με την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών εκπληρώθηκε το “Όραμα της Ιωνίας” του Βενιζέλου και των συνεργατών του. Η Ελλάδα από “μικρή και έντιμος” προ των Βαλκανικών Πολέμων έγινε με τη Συνθήκη των Σεβρών η “Ελλάς των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών”, αποκαθιστώντας τα ιστορικά δίκαια των Ελλήνων στη Μικρά Ασία και τη Θράκη. Η εξέλιξη των γεγονότων, βέβαια, δεν επιβεβαίωσε τις ελπίδες των Ελλήνων για διατήρηση του καθεστώτος της ελληνικής κυριαρχίας σε αυτές τις περιοχές του αλύτρωτου ελληνισμού. Μετά την Καταστροφή του 1922, πλέον του ενός εκατομμυρίου Έλληνες της Μικράς Ασίας και της Θράκης εκδιώχθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες, αναζητώντας καταφύγιο στο ελληνικό κράτος».
Η συνθήκη των Σεβρών τελικά δεν εφαρμόστηκε ποτέ και αντικαταστάθηκε από τη Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία υπογράφηκε στην ομώνυμη πόλη της Ελβετίας στις 24 Ιουλίου 1923 και ισχύει μέχρι σήμερα.
