του Απόστολου Δομτζίδη*

Κατοχή δεν είναι μόνο αυτή που γίνεται με στρατιώτες και με τανκς, αλλά κάθε βιασμός από τα διάφορα μονοπώλια που εισάγει νέες συνήθειες και μανίες.
Γιάννης Τσαρούχης

Ως έθνος χαρακτηριζόμαστε από το λεγόμενο «Κατοχικό Σύνδρομο». Αυτό μας έχει αφήσει διάφορα «κουσούρια». Ένα από αυτά, που το θυμάμαι έντονα από τους γονείς μου, έχει να κάνει με το φαγητό.

Σε κάθε έξοδο για φαγητό, σε κάθε οικογενειακή μάζωξη, το τραπέζι έπρεπε να είναι πλούσιο. Πάντα τα πιάτα ήταν ξέχειλα, τα φαγητά θα μπορούσαν να ταΐσουν πολλαπλάσιους συνδαιτημόνες και πάντα έπρεπε να φάμε περισσότερο από αυτό που μπορούσαμε. Αυτά γινόντουσαν όχι για να γεμίζει το στομάχι αλλά το μάτι, αυτό που χρόνια πριν είχε μαυρίσει από την πείνα της Κατοχής.

Αυτή η πείνα υπάρχει και στον πρωταγωνιστή του θεάτρου σκιών. Ο Καραγκιόζης μονίμως πεινά και δε χορταίνει. Το δικό του μαύρο μάτι κι αν έχει γνωρίσει μεγάλες πείνες! Αυτή η ακόρεστη λαιμαργία του ήρωά μας παρουσιάζεται όχι μόνο στις παραστάσεις που αναφέρονται στην περίοδο της Κατοχής, μα και σε όλες τις άλλες.

Η πλειοψηφία των παραστάσεων του Καραγκιόζη έχει μια σταθερή σύμβαση. Από τη μια μεριά είναι η παράγκα του καμπούρη και από την άλλη το σεράι του Πασά. Έτσι αποτυπώνεται στο πανί η Οθωμανική περίοδος. Και τότε υπήρχε Κατοχή. Ο λαός τελούσε υπό την εξουσία και τις διαθέσεις του Τούρκου ηγεμόνα. Η ζωή εξαρτιόταν από τις αποφάσεις του.

Πώς είναι δυνατόν αυτή η περίοδος, που παρουσιάζεται στο πανί του Καραγκιόζη, να εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον σήμερα; Γιατί ο σύγχρονος Έλληνας ταυτίζεται με το θέατρο σκιών, μια τέχνη λιτή και παλαιά, που παρουσιάζει μια άλλη εποχή; Μα δεν έχουν αλλάξει οι συνθήκες μετά από τόσους αιώνες; Δεν υπάρχει δημοκρατία, ελευθερία πια;

Σε αυτόν τον τόπο, τίποτα δε φαίνεται ν’ αλλάζει. Μετά από διακόσια χρόνια απελευθέρωσης από τον τουρκικό ζυγό οι πολίτες δε νιώθουν πραγματικά ελεύθεροι. Αισθάνονται πως ζούνε υπό τον ζυγό ενός άλλου Πασά. Πληρώνουν βαρύτατους φόρους που τους χαρακτηρίζουν «χαράτσια», πιστεύουν πως ζούνε από τύχη, νιώθουν πως η δικαιοσύνη δε λειτουργεί για τους αδύναμους. 

Οι Έλληνες βιώνουμε ως λαός μια ομαδική κατάθλιψη. Δεν μας αντιπροσωπεύουν αυτοί που νιώθουμε πως μας αξίζουν. Δεν αντιδρούμε όμως γι’ αυτό. Αισθανόμαστε αδύναμοι, φοβισμένοι. Σαν να έχουμε πάνω από το κεφάλι μας έναν κατακτητή. Ταυτιζόμαστε με το θέατρο σκιών και τον πρωταγωνιστή του. Νιώθουμε πως συνεχώς εισπράττουμε καρπαζιές από τον Δερβέναγα. Πεινάμε κι εμείς όπως ο καμπούρης. Μα η πείνα αυτή δεν έχει να κάνει μόνο με το φαγητό. Η πείνα του Καραγκιόζη δεν είναι μόνο σωματική μα και συμβολική.

Ο Καραγκιόζης, ο Έλληνας, δε ζητά μόνο το φαγητό. Πεινά για την ελευθερία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη. Οι βασικές αρχές που οδήγησαν στη γαλλική επανάσταση, δυόμιση αιώνες πριν και επηρέασαν και τη δική μας, σήμερα δεν ικανοποιούνται. Ο λαός μας είναι θυμωμένος με αυτούς που κυβερνούν εδώ και χρόνια. Δεν τους πιστεύει. Τον εκμεταλλεύονται. Τον φτωχοποιούν. Δεν τον σέβονται. 

Στο πανί του Καραγκιόζη βλέπουμε αυτήν την αδικία να εξισορροπείται. Ο Καραγκιόζης, ο αδύναμος, καταφέρνει και ξεγελά αυτούς που κυβερνούν. Τους κοροϊδεύει, τους ειρωνεύεται. Καταφέρνει απέναντί τους μια πνευματική νίκη. Για αυτό και ο Έλληνας ταυτίζεται με τον Καραγκιόζη. Γιατί κι αυτός επιζητεί μια νίκη απέναντι στους ισχυρούς. Για να δείξει πως είναι πιο έξυπνος από αυτούς που κανονίζουν τη ζωή του.

Δεν είναι και ψέματα. Όπως στο πανί του Καραγκιόζη, ο Πασάς και οι υποτακτικοί του παρουσιάζονται ως κουτοί, έτσι και στη σημερινή πραγματικότητα κάποιοι πολιτικοί μοιάζουν με καρικατούρες. Είναι δυνατόν υπουργός της χώρας να βγαίνει στην τηλεόραση και να ρωτά δημοσιογράφο αν «πίνει μπάφους»; Βέβαια, έχει την άνεση να το κάνει μιας και δε θα λάβει την κατάλληλη απάντηση, αυτή που θα έδινε ο Καραγκιόζης στο πανί! Αυτοί που παίρνουν τις συνεντεύξεις από τους κυβερνώντες δεν είναι πραγματικοί δημοσιογράφοι, που ως τέταρτη εξουσία θα πρέπει να αφυπνίσουν και να ενημερώσουν τον λαό, αλλά υπάλληλοί των κυβερνώντων.

Η χώρα έχει μεταβληθεί σε ένα μεγάλο πανί του Καραγκιόζη. Όλοι μας σήμερα δεν τρέχουμε σαν τον Καραγκιόζη, κάνοντας δυο και τρεις δουλειές για να τα φέρουμε βόλτα; Σαν κάποιος μονίμως να μας κυνηγά, για να μας πάρει ό,τι έχουμε και δεν έχουμε. Κι εμείς να μην μπορούμε να αντιδράσουμε και να παρακολουθούμε τη ζωή μας σαν θεατές στον μπερντέ.

Τη χώρα, εδώ και χρόνια κυβερνούν άνθρωποι που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι το πώς θα γεμίσουν τις τσέπες τους. Ξεπουλάνε τη δημόσια περιουσία, απομυζούν τον τόπο, δεν τους «καίγεται καρφί» για τους πολίτες και δεν έχουν ηθικούς φραγμούς. Λειτουργούν όπως οι μαυραγορίτες στην Κατοχή. Εδώ και δεκαετίες μας κυβερνούν οι απόγονοι των δωσίλογων, σύμφωνα και με τον Μενέλαο Χαραλαμπίδη και την πολυετή έρευνά του. 

Η χρεωκοπημένη Ελλάδα έχει παραχωρήσει την κυριαρχία της μέσω των μνημονίων που έχουν υπογραφεί. Σε αυτήν την εύφορη χώρα όλα εισάγονται, τίποτα δεν παράγεται. Τα χρήματα που λαμβάνονται μέσω δανείων ξοδεύονται αφειδώς για εξοπλισμούς. Οι οικογένειες δε στηρίζονται και παιδιά πια δε γεννιούνται. Η επαρχία έχει ερημώσει. Οι νέοι φεύγουν στο εξωτερικό. Αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις, για όσους ζούνε εδώ, περιμένουν εντολές από τους ξένους, αυτούς που αποφασίζουν για εμάς χωρίς εμάς. Η πατρίδα μας λειτουργεί εδώ και χρόνια ως προτεκτοράτο. Η Ελλάδα σβήνει. Η χώρα τελεί «υπό Κατοχή».

*Ο Απόστολος Δομτζίδης είναι καραγκιοζοπαίχτης (talesofkaragiozis.gr).