Μια νέα, πιο απαιτητική πραγματικότητα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση φαίνεται να διαμορφώνει η «Εθνική Στρατηγική για την Προστασία των Ευάλωτων Προσώπων», η οποία τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από τη Γενική Γραμματεία Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.
Αν και η στρατηγική αφορά πρωτίστως την προστασία προσφύγων, μεταναστών και άλλων ευάλωτων ομάδων πολιτών τρίτων χωρών, στην πράξη επεκτείνει σημαντικά και τον ρόλο των δήμων, μετατρέποντας τις κοινωνικές υπηρεσίες της Αυτοδιοίκησης σε βασικό επιχειρησιακό πυλώνα εφαρμογής του νέου πλαισίου.
Η διαβούλευση, που θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 14 Μαΐου μέσω του opengov.gr, εισάγει ένα πολυεπίπεδο σύστημα προστασίας, βασισμένο σε τρεις κύριους άξονες:
- την ενίσχυση του πλαισίου προστασίας ευάλωτων προσώπων,
- τη βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες και δικαιώματα και
- την ανάπτυξη μηχανισμού ανταπόκρισης μέσω συντονισμού, εκπαίδευσης και διαχείρισης δεδομένων.
Πίσω όμως από τη γενική θεσμική διατύπωση, για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης διαμορφώνεται μια πολύ πιο ουσιαστική μεταβολή. Οι δήμοι καλούνται πλέον να αναλάβουν αυξημένες ευθύνες στον εντοπισμό, την αξιολόγηση, την παραπομπή και τη διαρκή υποστήριξη ευάλωτων πολιτών.
Στο επίκεντρο Κέντρα Κοινότητας και ΚΕΜ
Κομβικό ρόλο στη νέα στρατηγική αναμένεται να διαδραματίσουν τα Κέντρα Κοινότητας και ιδιαίτερα τα Κέντρα Ένταξης Μεταναστών (ΚΕΜ), τα οποία αναγνωρίζονται ως βασικές δομές πρώτης γραμμής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Μέσα από αυτές, οι δήμοι δεν θα περιορίζονται πλέον σε μια τυπική κοινωνική εξυπηρέτηση, αλλά θα λειτουργούν ως τοπικά σημεία αναφοράς για ενημέρωση και συμβουλευτική, διασύνδεση με κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες, υποστήριξη πρόσβασης σε βασικά αγαθά, αλλά και καθοδήγηση σε διοικητικές διαδικασίες.
Ουσιαστικά, η στρατηγική οδηγεί σε μια πιο συγκροτημένη μορφή τοπικής κοινωνικής διακυβέρνησης, με σαφώς αυξημένο διοικητικό και επιχειρησιακό βάρος για τις δημοτικές υπηρεσίες.
Στενότερος συντονισμός με υπουργεία και φορείς
Το σχέδιο προβλέπει επίσης την ανάπτυξη μηχανισμών διασύνδεσης ανάμεσα στη Γενική Γραμματεία και τις δομές των δήμων, δημιουργώντας ένα πιο οργανωμένο σύστημα παραπομπής και διαχείρισης περιστατικών.
Αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων, τα Κέντρα Κοινότητας, οι δομές αστέγων και συναφείς δημοτικές υπηρεσίες θα κληθούν να λειτουργούν σε στενότερο συντονισμό με το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, την Αστυνομία, τα νοσοκομεία, αλλά και άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
Για πολλούς δήμους, ιδιαίτερα αστικούς ή δήμους που ήδη αντιμετωπίζουν αυξημένες κοινωνικές πιέσεις, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερες ανάγκες στελέχωσης, επιμόρφωσης προσωπικού, ψηφιακής καταγραφής και διοικητικής επάρκειας.
Νέες απαιτήσεις για τις κοινωνικές υπηρεσίες
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην εκπαίδευση των δημοτικών στελεχών, μέσω ημερίδων, επιμορφωτικών δράσεων και ανάπτυξης τοπικών μηχανισμών ανταπόκρισης.
Οι Διευθύνσεις Κοινωνικών Υπηρεσιών αναμένεται να ενταχθούν σε ένα πιο δομημένο πλαίσιο διαχείρισης σύνθετων περιστατικών, που μπορεί να αφορούν ασυνόδευτους ανηλίκους, θύματα βίας, περιπτώσεις εμπορίας ανθρώπων, καθώς και ευρύτερες μορφές κοινωνικής ευαλωτότητας. Η εξέλιξη αυτή αναβαθμίζει θεσμικά τον ρόλο της Αυτοδιοίκησης, ταυτόχρονα όμως ανοίγει και μια κρίσιμη συζήτηση γύρω από τα όρια αντοχής των δημοτικών υπηρεσιών.
Η μεγάλη πρόκληση για την Αυτοδιοίκηση
Για πολλούς αυτοδιοικητικούς παράγοντες, η νέα στρατηγική έχει διπλή ανάγνωση. Από τη μία πλευρά, μπορεί να αποτελέσει ένα πιο συνεκτικό θεσμικό εργαλείο κοινωνικής προστασίας, βελτιώνοντας τον συντονισμό και τη λειτουργία των υπηρεσιών σε τοπικό επίπεδο. Από την άλλη, όμως, ενισχύονται οι ανησυχίες ότι οι δήμοι καλούνται να αναλάβουν ακόμη περισσότερες σύνθετες κοινωνικές αρμοδιότητες χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση σε χρηματοδότηση, ανθρώπινο δυναμικό και εξειδικευμένη υποστήριξη.
Σε μια περίοδο όπου οι ΟΤΑ ήδη σηκώνουν σημαντικό βάρος σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής, παιδικής προστασίας, αστεγίας και προνοιακών δομών, η «Εθνική Στρατηγική για την Προστασία των Ευάλωτων Προσώπων» ενδέχεται να αποτελέσει είτε εργαλείο ουσιαστικής θεσμικής ενδυνάμωσης είτε ακόμη ένα παράδειγμα μεταφοράς ευθυνών προς την Αυτοδιοίκηση χωρίς την αναγκαία θωράκιση.
Γι’ αυτό και η συμμετοχή δήμων, ΠΕΔ, ΚΕΔΕ και κοινωνικών υπηρεσιών στη δημόσια διαβούλευση θεωρείται κρίσιμη, καθώς από αυτήν θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό ο νέος χάρτης κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα των επόμενων ετών.
