Αναστάτωση και εκνευρισμός επικρατεί στην αγροτική κοινότητα της χώρας, η οποία βρίσκεται προ νέας τροχιάς σύγκρουσης με τον κρατικό μηχανισμό. Αιτία αποτελεί η μαζική αποστολή ειδοποιητηρίων από την ΑΑΔΕ και τις αρμόδιες υπηρεσίες προς αγρότες και κτηνοτρόφους, με τα οποία ζητείται η επιστροφή ποσών που αφορούν αγροτικές ενισχύσεις του έτους 2023 που χορηγήθηκαν μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ. Σύμφωνα με τις σχετικές ειδοποιήσεις, τα ποσά που χαρακτηρίζονται ως αχρεωστήτως καταβληθέντα προέκυψαν κατόπιν διοικητικών, επιτόπιων και διασταυρωτικών ελέγχων που αφορούν την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης (ΕΑΕ) 2023. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα ποσά που ζητούνται να επιστραφούν φτάνουν ακόμη και τα 2.500 ευρώ, επιβαρύνοντας σημαντικά ήδη πιεσμένους οικονομικά παραγωγούς. Η ΑΑΔΕ δίνει μεν τη δυνατότητα στους αγρότες να μπουν σε συγκεκριμένη εφαρμογή και να υποβάλουν ενστάσεις σχετικά με τους καταλογισμούς αυτούς, ωστόσο η διαδικασία εξελίσσεται σε εξίσωση για δυνατούς λύτες.
Το κύριο σώμα των παραπόνων επικεντρώνεται στην πλήρη απουσία σαφούς, εξατομικευμένης και αναλυτικής τεκμηρίωσης εκ μέρους των αρμόδιων υπηρεσιών.
Πλήθος αγροτών καταγγέλλει ότι τα ειδοποιητήρια στερούνται σαφούς και αναλυτικής αιτιολόγησης, καθώς δεν προσδιορίζεται επαρκώς ποιο αγροτεμάχιο θεωρείται μη επιλέξιμο, ποιο ακριβώς κριτήριο παραβιάζεται, ποια διαδικασία ελέγχου ακολουθήθηκε, καθώς και ποια συγκεκριμένα στοιχεία οδήγησαν στην απαίτηση επιστροφής των ποσών.
Στα δικαιολογητικά έγγραφα, η ΑΑΔΕ επικαλείται τρεις λόγους για την επιστροφή: «Διαπιστώθηκε μείωση της αξίας των δικαιωμάτων», «εντοπίστηκαν αγροτεμάχια μη επιλέξιμα» και «εντοπίστηκε έκταση μικρότερη από τη δηλωθείσα». Οι αγρότες από την πλευρά τους απαντούν ότι πρόκειται για εντελώς γενικόλογη αιτιολογία και ότι, σε κάθε περίπτωση, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να μετακυλίσει τις οικονομικές συνέπειες του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ στις πλάτες τους. Παράλληλα, εκφράζουν την αγανάκτησή τους και αναρωτιούνται, επίσης, αφενός για ποιο λόγο δεν έγιναν σωστά οι διασταυρώσεις εξαρχής, αφετέρου, για ποιο λόγο πέρασαν 3 χρόνια για να απαιτηθούν επιστροφές και μάλιστα με ασφυκτικούς όρους.
Το λακωνικό παράδοξο στα Νόμια
Το αποτύπωμα αυτής της διαδικασίας είναι εξαιρετικά έντονο και στην περιφέρειά μας, με τα πρώτα «ραβασάκια» να έχουν ήδη φτάσει (και) στους παραγωγούς της Λακωνίας. Όπως αποκαλύπτεται, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση καλλιεργήτριας ελιάς στα Νόμια Δ. Μονεμβασίας, στην οποία ζητείται η επιστροφή επιδότησης για δύο αγροτεμάχια συνολικής έκτασης 18 στρεμμάτων, τα οποία, τρία χρόνια μετά τη χορήγηση της ενίσχυσης, κρίνονται εκ των υστέρων ως μη επιλέξιμα. Το περίεργο και συνάμα οξύμωρο της υπόθεσης είναι ότι στις δύο επόμενες του 2023 καλλιεργητικές περιόδους, δηλαδή το 2024 και το 2025, τα ίδια ακριβώς χωράφια ήταν επιλέξιμα για επιδότηση και η εν λόγω παραγωγός εμφανίζεται να έλαβε τις επιδοτήσεις κανονικά.
Βελόπουλος: «Καταγγελίες για ασαφείς ελέγχους
και έλλειψη επαρκούς αιτιολόγησης»
Το ζήτημα έλαβε και πολιτικές διαστάσεις, με τον πρόεδρο της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκο Βελόπουλο, να παρεμβαίνει μέσω της κοινοβουλευτικής οδού, καταθέτοντας σχετική ερώτηση προς τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη και τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά. Επικαλούμενος και παραθέτοντας την ως άνω περίπτωση από τη Λακωνία, ο κ. Βελόπουλος υπογραμμίζει στην ερώτησή του: «Η κατάσταση αυτή προκαλεί εύλογη ανησυχία και αβεβαιότητα στον Πρωτογενή Τομέα, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί δραματικά, οι αγροτικές ενισχύσεις καταβάλλονται με σημαντικές καθυστερήσεις, η ρευστότητα των παραγωγών είναι περιορισμένη, ενώ η οικονομική ασφυξία που δημιουργείται, απειλεί ευθέως τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και κατ’ επέκταση την κοινωνική και οικονομική συνοχή πολλών τοπικών κοινωνιών που στηρίζονται στον Πρωτογενή Τομέα. Παράλληλα, παραγωγοί και αγροτικοί φορείς επισημαίνουν ότι η έλλειψη σαφούς τεκμηρίωσης δυσχεραίνει ουσιαστικά την άσκηση του δικαιώματος ένστασης ή υποβολής παρατηρήσεων μέσω της σχετικής ψηφιακής εφαρμογής, καθώς οι ενδιαφερόμενοι αδυνατούν να γνωρίζουν επακριβώς τους λόγους για τους οποίους καλούνται να επιστρέψουν τα ποσά».
Στο πλαίσιο αυτό, θέτει προς τους αρμόδιους υπουργούς τα εξής ερωτήματα: «1) Για ποιο λόγο τα ειδοποιητήρια επιστροφής αγροτικών ενισχύσεων του 2023 δε συνοδεύονται από αναλυτική και εξατομικευμένη αιτιολόγηση σχετικά με τα αγροτεμάχια και τα κριτήρια που κρίθηκαν μη επιλέξιμα;, 2) Προτίθεται το υπουργείο να επανεξετάσει τις περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώνονται ασάφειες, πιθανά λάθη ή ελλιπή στοιχεία στους διοικητικούς και διασταυρωτικούς ελέγχους, προκειμένου να διασφαλιστεί η δίκαιη μεταχείριση των παραγωγών;, 3) υπάρχει πρόθεση αναστολής ή παράτασης των διαδικασιών επιστροφής και υποβολής ενστάσεων έως ότου οι παραγωγοί λάβουν πλήρη, σαφή και τεκμηριωμένη ενημέρωση για τις οφειλές που τους καταλογίζονται;»
Επιστολή της ΕΘΕΑΣ προς την ΑΑΔΕ
για το μπάχαλο των ελέγχων
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ), η οποία τον Μάιο απέστειλε έγγραφο προς την ΑΑΔΕ εκφράζοντας την έντονη ανησυχία της για τις σημαντικές ασάφειες που έχουν προκύψει μετά τη μαζική αποστολή των επίμαχων ειδοποιητηρίων. Όπως επισημαίνεται από την οργάνωση, ύστερα από επικοινωνία με αγροτικούς συνεταιρισμούς-μέλη της, σε πολλές περιπτώσεις δεν παρέχεται σαφής και επαρκής αιτιολόγηση για την επιστροφή των ποσών, γεγονός που προκαλεί αναστάτωση και αβεβαιότητα. Στην επιστολή της, η ΕΘΕΑΣ αναφέρει: «Σε συνέχεια των τελευταίων εξελίξεων, σχετικά με τις μαζικές αποστολές ειδοποιητηρίων από την ΑΑΔΕ προς παραγωγούς, για επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθέντων ενισχύσεων έτους 2023, η ΕΘΕΑΣ θα ήθελε να θέσει υπόψη σας ορισμένες παρατηρήσεις και ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διευκρίνισης. Κατόπιν επικοινωνίας μας με αγροτικούς συνεταιρισμούς–μέλη μας, παρατηρούμε έντονη αναστάτωση, καθώς και αμφισβήτηση αφού από την εξέταση ορισμένων ειδοποιήσεων προκύπτει ότι η διατύπωσή τους είναι γενική και αόριστη, χωρίς να παρέχεται σαφής αιτιολόγηση για την επιστροφή των ποσών. Ειδικότερα, στα ειδοποιητήρια αναφέρεται ότι: “μετά την ολοκλήρωση των διοικητικών, επιτόπιων και διασταυρωτικών μηχανογραφικών ελέγχων για τις αγροτικές ενισχύσεις έτους Ενιαίας Ενίσχυσης 2023 διαπιστώθηκε η μη συμμόρφωση με τα κριτήρια επιλεξιμότητας, τις δεσμεύσεις ή άλλες υποχρεώσεις που αφορούν τους όρους χορήγησης της ενίσχυσης ή της στήριξης”. Ωστόσο, δεν εξειδικεύεται επαρκώς ποιο είναι το συγκεκριμένο εύρημα, ποιο αγροτεμάχιο ή δικαίωμα αφορά, ούτε ποια ακριβώς παράβαση διαπιστώθηκε».
Τα αγκάθια της επιλεξιμότητας,
το monitoring και τα λάθη στις μεταβιβάσεις
Η ΕΘΕΑΣ εστιάζει την κριτική της σε συγκεκριμένα προβληματικά πεδία της διαδικασίας, αναδεικνύοντας τις εξής παραμέτρους: Αναφορικά με τις μη επιλέξιμες εκτάσεις, υποστηρίζει ότι οι παραγωγοί δεν ενημερώθηκαν ποτέ για την απόρριψη ή έγκριση των αγροτεμαχίων τους έπειτα από τις ενστάσεις επιλεξιμότητας που είχαν γίνει στις ΕΑΕ 2023. Ως εκ τούτου, λέει ότι, τη δεδομένη στιγμή καλούνται να επιστρέψουν ποσά χωρίς να έχουν προηγουμένως λάβει ενημέρωση για το αποτέλεσμα των σχετικών ελέγχων, ή ενδεχόμενα της πιθανής αλλαγής του χαρτογραφικού υπόβάθρου που ήταν διαφορετικό ανάμεσα σε αυτό που υπέβαλαν τις αιτήσεις και αυτό με το οποίο έγιναν οι διασταυρωτικοί έλεγχοι.
Σχετικά με το Monitoring 2023, όπως αναφέρει η ΕΘΕΑΣ, πολλοί παραγωγοί έστειλαν φωτογραφίες μέσω της εφαρμογής Agrisnap. Ωστόσο, κατά τους ισχυρισμούς, τα αποτελέσματα των ελέγχων δεν κοινοποιήθηκαν στους παραγωγούς, ούτε τους δόθηκε η δυνατότητα για τυχόν διορθώσεις στα αγροτεμάχια, με αποτέλεσμα τρία χρόνια μετά να είναι υποχρεωμένοι να επιστρέψουν τα χρήματα. Η Ένωση διατείνεται δε, ότι η εν λόγω η εφαρμογή, εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να παρουσιάζει σημαντικές δυσλειτουργίες και να μην ανταποκρίνεται λειτουργικά στις προθεσμίες που θέτει κάθε φορά η υπηρεσία.
Επιπλέον, εντοπίζεται λάθος υπολογισμός δικαιωμάτων σε περιπτώσεις μεταβιβάσεων. Σε αρκετές περιπτώσεις μεταβιβάσεων δικαιωμάτων, κατά την ΕΘΕΑΣ, οι παραγωγοί καλούνται να επιστρέψουν, και μάλιστα εντός ιδιαίτερα περιορισμένου χρονικού διαστήματος, ποσά που προκύπτουν από λανθασμένο υπολογισμό της αξίας των δικαιωμάτων για το 2023, χωρίς να εξηγείται πιο είναι το λάθος και αν αυτό προέκυψε από αλλαγή στάσης της ίδιας της υπηρεσίας ή οφείλεται σε λάθος του αιτούντα.
Η εξέλιξη αυτή, υπογραμμίζει η Ένωση, έρχεται σε μία εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για τον Πρωτογενή Τομέα, και ιδιαίτερα για την κτηνοτροφία, με τις συνέπειες των ζωονόσων να έχουν οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες ζωικού κεφαλαίου. Ακόμη, η ΕΘΕΑΣ επισημαίνει ότι η διαδικασία έκδοσης και διαχείρισης των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα και σύνθετη. Η Ένωση θεωρεί «βέβαιο», ότι αρκετοί παραγωγοί δεν θα ενημερωθούν εγκαίρως, με αποτέλεσμα είτε να μην καταβάλουν εμπρόθεσμα τα ποσά, είτε να στερηθούν τη δυνατότητα υποβολής ενστάσεων, εντός των προβλεπόμενων ημερομηνιών.
Παράλληλα, αναφέρεται ότι δεν υπάρχει δυνατότητα ενημέρωσης των οργανώσεων των αγροτών, μέσω των οποίων υπέβαλαν τις αιτήσεις. «Ως εκ τούτου, δεν έχει υπάρξει πληροφόρηση των φορέων για ομαδοποίησή των προβλημάτων και κατάλληλη υποστήριξη τέτοιων ζητημάτων, έτσι ώστε να μην υπάρξουν λάθη, παραλείψεις ή αδυναμία έγκαιρης ανταπόκρισης, στις ενέργειες των αγροτών, προς αποφυγήν της δικής τους οικονομικής ζημιάς», σημειώνεται.
Οι 5 θέσεις της ΕΘΕΑΣ
Οι θέσεις της ΕΘΕΑΣ επί του θέματος είναι συγκεκριμένες και αφορούν την ομαλή ολοκλήρωση της διαδικασίας με διαφάνεια. Πρώτον, ζητά την αποστολή ειδοποιητηρίων για την απόρριψη ή έγκριση των αγροτεμαχίων τους, έπειτα από τις ενστάσεις επιλεξιμότητας της ΕΑΕ 2023. Δεύτερον, απαιτεί έγκυρη και σαφής αιτιολόγηση από την ΑΑΔΕ, με ολοκληρωμένη πληροφόρηση σχετικά με τα ακριβή ευρήματα κάθε ειδοποιητηρίου. Τρίτον, προτάσσει την παροχή εύλογου χρονικού διαστήματος για την ενημέρωση των παραγωγών, την εξέταση των ειδοποιητηρίων και την υποβολή τυχόν ενστάσεων ή διορθωτικών ενεργειών. Τέταρτον, διεκδικεί τη δυνατότητα πρόσβασης και των οργανώσεων των αγροτών, μέσω των οποίων υπέβαλαν τις αιτήσεις, στα σχετικά ειδοποιητήρια και στα αναλυτικά στοιχεία των ευρημάτων, προκειμένου να διασφαλιστεί η ουσιαστική υποστήριξη των παραγωγών. Πέμπτον και τελευταίο, αιτείται την επανεξέταση των περιπτώσεων που αφορούν το monitoring 2023 και τις μεταβιβάσεις δικαιωμάτων, ώστε να αποτραπεί το πλήρες οικονομικό πλήγμα του αγροτικού κόσμου.
