Σε μια συγκυρία όπου ο Πρωτογενής Τομέας της χώρας βάλλεται πανταχόθεν από τις συμπληγάδες του ασταθούς διεθνούς ανταγωνισμού και της κλιματικής απειλής, η συζήτηση για το νέο Ελαιοκομικό Μητρώο και την Ψηφιακή Διακίνηση Ελαιοκάρπου-Ελαιολάδου αποκτά χαρακτήρα εθνικής αναγκαιότητας. Ο Σύνδεσμος Αγροτικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων Ελλάδος (ΣΑΣΟΕ), που συσπειρώνει τη δυναμική 93 συνεταιριστικών οργανώσεων από άκρη σε άκρη της επικράτειας -με ισχυρή παρουσία και στην Πελοπόννησο-, παρενέβη με ένα συμπαγές και άκρως διεκδικητικό υπόμνημα προς τις ηγεσίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων και της ΑΑΔΕ.
«Η δημιουργία ενός σύγχρονου Ελαιοκομικού Μητρώου και ενός αποτελεσματικού συστήματος ψηφιακής διακίνησης του ελαιοκάρπου και του ελαιολάδου μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διαφάνεια, την ιχνηλασιμότητα, τη χάραξη τεκμηριωμένων πολιτικών και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής ελαιοκομίας», παραδέχεται ο Σύνδεσμος. Ωστόσο, η ψηφιοποίηση, κατά τον ΣΑΣΟΕ, οφείλει να είναι όπλο για κατάργηση διαδικασιών και όχι άλλοθι για μετακύλιση βαρών στις πλάτες των ξωμάχων. «Η επιτυχία αυτών των μεταρρυθμίσεων προϋποθέτει ότι η ψηφιοποίηση θα λειτουργήσει ως εργαλείο απλούστευσης των διαδικασιών και όχι ως μηχανισμός επιβολής νέων γραφειοκρατικών υποχρεώσεων στους παραγωγούς, τους συνεταιρισμούς και τις επιχειρήσεις», τονίζεται.
Η στάση αυτή συμπυκνώνει την αγωνία του κόσμου της υπαίθρου, αίσθημα αβεβαιότητας που βιώνουν και οι Λάκωνες παραγωγοί, βλέποντας το μέλλον του πλούτου τους να κρέμεται από τεχνοκρατικές επιλογές, όπως λένε αφοπλιστικά άνθρωποι του κλάδου στον «ΛΤ».
Οι θεμελιώδεις αρχές
Ο ΣΑΣΟΕ θέτει τους φορείς προ των ευθυνών τους, ξεκαθαρίζοντας ότι η επιτυχία των νέων πληροφοριακών συστημάτων κρίνεται αποκλειστικά από την καθημερινότητα του παραγωγού στο λιοστάσι. Για τον σκοπό αυτό, προτάσσει έξι απαράβατες αρχές: Μηδενική πρόσθετη γραφειοκρατία, καθιέρωση της αρχής της «Μίας Δήλωσης» (Once Only Principle), πλήρη διαλειτουργικότητα των ψηφιακών συστημάτων, ενιαία καταχώριση δεδομένων, ψηφιακές υπηρεσίες προσανατολισμένες στη διευκόλυνση του αγρότη και, πάνω απ’ όλα, σεβασμό στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής υπαίθρου, όπου κυριαρχούν ο μικρός κλήρος και οι παραγωγοί με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες.
Το ΟΣΔΕ ως η «ψηφιακή ταυτότητα»
της αγροτικής εκμετάλλευσης
Η πλέον δομική πρόταση του Συνδέσμου αφορά τη ριζική αλλαγή φιλοσοφίας για τη Δήλωση ΟΣΔΕ. Αντί να αντιμετωπίζεται στενά ως ένα γραφειοκρατικό όχημα για την είσπραξη των κοινοτικών ενισχύσεων της ΚΑΠ, ο ΣΑΣΟΕ ζητεί να μετατραπεί στον κεντρικό επιχειρησιακό πυλώνα της αγροτικής περιουσίας. Με τον κατάλληλο τεχνικό σχεδιασμό, ο Σύνδεσμος εκτιμά ότι η δήλωση ΟΣΔΕ πρέπει να τροφοδοτεί αυτόματα το Μητρώο Αγροτών (ΜΑΑΕ), το Ελαιοκομικό, το Αμπελουργικό και το Μελισσοκομικό Μητρώο, απαλλάσσοντας τους υπόχρεους από επαναλαμβανόμενες καταχωρίσεις, ενώ σε δεύτερο χρόνο προτείνεται μια απλουστευμένη επέκταση του συστήματος και για τους παραγωγούς που δεν λαμβάνουν επιδοτήσεις.
Το σχέδιο 6 σημείων για επανεκκίνηση
Η υφιστάμενη κατάσταση στο Μητρώο χαρακτηρίζεται από τον Σύνδεσμο ως άκρως δυσλειτουργική, φορτώνοντας με δυσανάλογο βάρος τόσο τους παραγωγούς, όσο και τις δραματικά υποστελεχωμένες τοπικές Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ). Η πρόταση του ΣΑΣΟΕ για ένα σύγχρονο, ψηφιακό μοντέλο διαρθρώνεται σε 6 σημεία:
«1. Η Δήλωση ΟΣΔΕ να αποτελεί την κύρια πηγή ενημέρωσης του Ελαιοκομικού Μητρώου, αξιοποιώντας τα στοιχεία που ήδη δηλώνονται για τα ελαιοτεμάχια, τις καλλιέργειες και τους κατόχους τους.
2. Τα στοιχεία να αντλούνται αυτόματα μέσω διαλειτουργικότητας από το ΟΣΔΕ, το Ελληνικό Κτηματολόγιο, την ΑΑΔΕ και κάθε άλλο διαθέσιμο δημόσιο πληροφοριακό σύστημα.
3. Να δημιουργηθεί Ψηφιακός Φάκελος Ελαιοπαραγωγού, στον οποίο θα συγκεντρώνονται με διαλειτουργικότητα τα στοιχεία του Ελαιοκομικού Μητρώου, οι δηλώσεις καλλιέργειας, οι δηλώσεις συγκομιδής, οι παραδόσεις, οι ζημιές, οι αποζημιώσεις και κάθε συναφής πληροφορία.
4. Οι μεταβολές να ενημερώνουν αυτόματα τα διασυνδεδεμένα μητρώα χωρίς επανυποβολή στοιχείων από τον παραγωγό.
5. Όλες οι βεβαιώσεις και τα πιστοποιητικά να εκδίδονται ηλεκτρονικά.
6. Οι έλεγχοι να πραγματοποιούνται κατά προτεραιότητα βάσει ανάλυσης κινδύνου και δειγματοληπτικών διαδικασιών».
Το ελαιοτριβείο ως ανάχωμα
στην ψηφιακή ταλαιπωρία του αγρότη
Στο φλέγον ζήτημα της ψηφιακής παρακολούθησης του ελαιοκάρπου και του ελαιολάδου, ο ΣΑΣΟΕ «προσγειώνει» την πολιτική ηγεσία στην πραγματικότητα της υπαίθρου, ξεκαθαρίζει ότι η «εποπτεία» μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο διαφάνειας και ελέγχου, υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι θα προσαρμοστεί στις πραγματικές συνθήκες της ελληνικής παραγωγής. Προκειμένου να μην υποχρεωθεί ο αγρότης να επωμιστεί σύνθετες ψηφιακές διαδικασίες την ώρα της συγκομιδής, ο Σύνδεσμος καταθέτει τις εξής συγκεκριμένες θέσεις:
«- Η έκδοση ή η τεχνική δημιουργία του ψηφιακού δελτίου διακίνησης ελαιοκάρπου να πραγματοποιείται, κατά κανόνα, στο οργανωμένο σημείο παραλαβής, δηλαδή στο ελαιοτριβείο, στον αγροτικό συνεταιρισμό ή σε άλλο πιστοποιημένο φορέα παραλαβής, για λογαριασμό του παραγωγού, ώστε να διασφαλίζεται η ορθή καταχώριση των στοιχείων χωρίς να επιβαρύνεται ο παραγωγός με σύνθετες ψηφιακές διαδικασίες.
- Οι δηλώσεις συγκομιδής να δημιουργούνται αυτοματοποιημένα από τα στοιχεία παραλαβής του ελαιοκάρπου.
- Με μία μόνο καταχώριση να ενημερώνονται ταυτόχρονα το Ελαιοκομικό Μητρώο, η δήλωση συγκομιδής και κάθε άλλη συναφής διοικητική ή φορολογική υποχρέωση.
- Η διακίνηση του ελαιολάδου να βασίζεται στα ήδη υφιστάμενα ψηφιακά φορολογικά παραστατικά και στις καταχωρίσεις των ελαιοτριβείων, με τις απολύτως αναγκαίες πρόσθετες πληροφορίες για σκοπούς ελέγχου και ιχνηλασιμότητας.
- Τα πληροφοριακά συστήματα να είναι πλήρως διαλειτουργικά, ώστε να αποφεύγονται οι πολλαπλές καταχωρίσεις των ίδιων δεδομένων».
Υποδομές, offline λειτουργία
και μεταβατική περίοδος χωρίς πέναλτι
Η ηγεσία του ΣΑΣΟΕ υπενθυμίζει με νόημα ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν γίνονται επί χάρτου. Από τη στιγμή που, όπως παρατηρεί, σημαντικό μέρος των αγροτών διαθέτει περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες, πολλές ορεινές και απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές υποφέρουν από ελλιπή ή και ανύπαρκτη πρόσβαση σε αξιόπιστα δίκτυα επικοινωνιών, και οι ΔΑΟΚ αδυνατούν να υποστηρίξουν αποτελεσματικά ένα μοντέλο που βασίζεται σε μαζικές χειροκίνητες καταχωρίσεις και ελέγχους, ο Σύνδεσμος απαιτεί: απλές και φιλικές ψηφιακές εφαρμογές, δυνατότητα υποστήριξης των παραγωγών μέσω συνεταιρισμών και ελαιοτριβείων, ανοικτές και ασφαλείς διεπαφές (APIs) για τη διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων, πρόβλεψη λειτουργίας ακόμη και σε περιπτώσεις περιορισμένης συνδεσιμότητας ή τεχνικών προβλημάτων. Παράλληλα, ο Σύνδεσμος κρίνει ως εκ των ων ουκ άνευ τη θεσμοθέτηση μιας ορθολογικής μεταβατικής περιόδου εφαρμογής. Αυτή επιβάλλεται να περιλαμβάνει την πιλοτική λειτουργία των νέων συστημάτων πριν από την καθολική υποχρεωτική έναρξή τους, την παροχή επαρκούς χρόνου προσαρμογής σε όλους τους εμπλεκόμενους και την ουσιαστική εκπαίδευση παραγωγών, συνεταιρισμών και επιχειρήσεων. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι ο Σύνδεσμος ξεκαθαρίζει σε όλους τους τόνους πως είναι αδιανόητη η επιβολή διοικητικών κυρώσεων, εξοντωτικών προστίμων και αποκλεισμών, όταν η αδυναμία συμμόρφωσης οφείλεται αποδεδειγμένα σε τεχνικές δυσλειτουργίες του ίδιου του κρατικού συστήματος ή σε αντικειμενική έλλειψη τηλεπικοινωνιακής κάλυψης στην ύπαιθρο.
Η ώρα της κρίσης
Συνοψίζοντας, ο Σύνδεσμος θεωρεί ότι «η Ελλάδα χρειάζεται ένα ενιαίο, διαλειτουργικό και σύγχρονο ψηφιακό οικοσύστημα για τον Πρωτογενή Τομέα, στο οποίο η αξιοποιημένη Δήλωση ΟΣΔΕ θα λειτουργεί ως βασικός πυλώνας καταγραφής των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και θα ενημερώνει αυτόματα τα ειδικά μητρώα, όπως το Ελαιοκομικό Μητρώο, χωρίς πρόσθετες υποχρεώσεις.
Η επιτυχία της μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί από τον αριθμό των νέων δηλώσεων που θα απαιτηθούν, αλλά από την ικανότητα της Πολιτείας να καταργήσει περιττές διαδικασίες, να αξιοποιήσει τα ήδη διαθέσιμα δεδομένα και να δημιουργήσει ένα απλό, αξιόπιστο και λειτουργικό σύστημα που θα υπηρετεί τον παραγωγό, θα ενισχύει τη διαφάνεια και θα στηρίζει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής αγροτικής οικονομίας», υπογραμμίζει.
«Ναι» στον εκσυγχρονισμό και την ιχνηλασιμότητα, αλλά με όρους αγοράς και χωραφιού, όχι με την επιβολή μιας νέας, ηλεκτρονικής «θηλιάς» που θα στραγγαλίσει τον μικρομεσαίο παραγωγό, είναι το περίγραμμα των θέσεων του ΣΑΣΟΕ.
Ιδιαίτερα για τις κατεξοχήν ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Πελοποννήσου, και δη για τον λακωνικό ελαιώνα, το διακύβευμα είναι τεράστιο, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της τοπικής οικονομίας. Είναι αδήριτη ανάγκη να περιφρουρηθεί με υπευθυνότητα ο καθημερινός, σκληρός μόχθος των ανθρώπων της παραγωγής που κρατούν όρθια την περιφέρεια, διασφαλίζοντας το παρόν και το μέλλον για τον διεθνώς αναγνωρισμένο, πολύτιμο «υγρό χρυσό» του τόπου μας.
Απροθυμία των Λακώνων για το Μητρώο
Στο μεταξύ, ιδιαίτερα «ανηφορικός» αποδεικνύεται ο δρόμος για την οριστικοποίηση των στοιχείων του Ελαιοκομικού Μητρώου στη Λακωνία. Τα στελέχη της ΔΑΟΚ καταβάλλουν προσπάθειες ώστε να κινητοποιήσουν τον αγροτικό κόσμο να συγκεντρώσει τα απαραίτητα έγγραφα, καθώς η συμμετοχή μετά βίας άγγιζε το 1/5 του συνόλου περί τα τέλη Ιουνίου, κινούμενο σε ποσοστά συμμετοχής 20-30%.
Η τρέχουσα εικόνα δείχνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των δηλώσεων παραμένει ακόμα στα συρτάρια. Η απροθυμία και η καθυστέρηση μετατρέπονται σε πονοκέφαλο για τους υπηρεσιακούς παράγοντες και τους εκπροσώπους των ελαιοπαραγωγών. Καθώς τα χρονικά περιθώρια στενεύουν, είναι πλέον ορατός ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα κύμα της τελευταίας στιγμής, προκαλώντας ασφυκτική πίεση και υπερβολικό όγκο εργασίας στις υπηρεσίες που, όπως μεταφέρεται, παρουσιάζουν υποστελέχωση.
