Με τη συνήθη πρωτοπορία που χαρακτηρίζει τη λακωνική ελαιοπαραγωγή, η νοτιοανατολική γωνία του νομού μας αναλαμβάνει εκ νέου να δώσει το σύνθημα για την τυπική εκκίνηση της νέας ελαιοκομικής περιόδου 2026/27. Σε λίγες ημέρες, οι μηχανές του Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Αγίων Αποστόλων στη Νεάπολη τίθενται σε πλήρη λειτουργία, εγκαινιάζοντας την περιζήτητη περίοδο του πρωτόλαδου, η οποία θα ανοίξει τον δρόμο για τη σταδιακή έναρξη της συλλογής σε ολόκληρο τον λακωνικό ελαιώνα. Το έναυσμα αυτό, θα θέσει παράλληλα σε πλήρη ετοιμότητα το εμπορικό δίκτυο και τα τοπικά ελαιοτριβεία για τις πρώτες κρίσιμες τιμές της χρονιάς.
Στη σκιά των ελαιώνων της Αθηνοελιάς -μιας ποικιλίας που έχει ταυτιστεί απόλυτα με την απαράμιλλη ποιότητα, τα ιδιαίτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και τη μοναδική διαθρεπτική της αξία- οι παραγωγοί των Βατίκων πιάνουν ξανά τα λιόπανα. Το ξεκίνημα αυτό, αν και διακατέχεται από το μεράκι της πρώτης συγκομιδής, συνοδεύεται από την έκδηλη αγωνία των καλλιεργητών, οι οποίοι στρέφουν το βλέμμα στις διαθέσεις των εμπόρων και στη διαμόρφωση των πρώτων τιμών της αγοράς.
Ανομοιογενές το τοπίο
στον λακωνικό ελαιώνα
Στα νότια, και ιδιαίτερα στη ζώνη των Βατίκων, η παραγωγική δυναμική διαγράφεται αναμφίβολα ενισχυμένη σε σύγκριση με πέρυσι. Ο καρπός στα δέντρα εμφανίζει ιδιαίτερα ικανοποιητική εικόνα, καθώς οι όποιες αρχικές εστίες προσβολής από δάκο, όπως μεταφέρεται, σε γενικό πλαίσιο εντοπίστηκαν και αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως, αποτρέποντας την υποβάθμιση της ποιότητας.
Στον αντίποδα, όπως μεταφέρουν καλά πληροφορημένες πηγές και παραγωγοί στον «ΛΤ», η εικόνα στην πεδινή και ημιορεινή ζώνη γύρω από τη Σπάρτη, καθώς και σε τμήματα της κεντρικής Λακωνίας, διαφοροποιείται αισθητά. Οι άτυπες εκτιμήσεις των ειδικών και οι πρώτες επιτόπιες παρατηρήσεις των καλλιεργητών συγκλίνουν προς μια πιο περιορισμένη συγκομιδή λόγω των ιδιαίτερων καιρικών συνθηκών που επικράτησαν, αν και το τελικό αποτύπωμα της σοδειάς θα εμφανίσει διακυμάνσεις από περιοχή σε περιοχή. Η εξέλιξη αυτή καθιστά τις τοπικές ισορροπίες ακόμη πιο ευαίσθητες, καθώς το αυξημένο καλλιεργητικό κόστος έρχεται να προστεθεί στον μικρότερο όγκο συγκομιδής.
Την ίδια στιγμή, στις βορειότερες περιοχές του νομού -στο σκέλος της Ελιάς Καλαμών- το παραγωγικό ενδιαφέρον μετατίθεται χρονικά. Η συγκομιδή του βρώσιμου καρπού αναμένεται να πάρει τη σκυτάλη αργότερα, προς τις αρχές Νοεμβρίου, διαμορφώνοντας ένα πολυδιάστατο και σύνθετο παραγωγικό τοπίο για τη Λακωνία κατά τη φετινή ελαιοκομική περίοδο.
Το υπόβαθρο της πρώτης «λαδιάς» στα Βάτικα
Όπως ανέφερε στην «Ύπαιθρο Χώρα» ο πρόεδρος του ΑΕΣ Αγίων Αποστόλων Βοιών, Παναγιώτης Μπατσάκης, η ποιότητα της φετινής σοδειάς στα Βάτικα αναμένεται υψηλή, εντούτοις το κυρίαρχο ζητούμενο παραμένει η οικονομική ανταμοιβή του μόχθου των καλλιεργητών.
Η μνήμη της περσινής διακύμανσης παραμένει νωπή, καθώς η σεζόν άνοιξε με τιμές 7,85 ευρώ το κιλό για τις πρώτες παρτίδες των 175 τόνων, για να κατρακυλήσει σταδιακά στα 5,10 ευρώ για οξύτητα 0,3 και έως τα 4,70 ευρώ για υψηλότερες οξύτητες. Αυτή τη στιγμή, η εμπορική αβεβαιότητα επιτείνεται, καθώς οι αγοραστές τηρούν στάση αναμονής χωρίς να ανοίγουν τα χαρτιά τους.
Την ίδια ώρα, οι επικρατούσες τιμές στην υπόλοιπη Λακωνία κινούνται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, μεταξύ 3,80 και 3,90 ευρώ το κιλό για έξτρα παρθένο οξύτητας 0,3, γεγονός που προκαλεί έντονο προβληματισμό.
Η ανησυχία αυτή δεν είναι αμελητέα. Ο κ. Μπατσάκης κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας πως εάν η τιμή υποχωρήσει κάτω από το ψυχολογικό και οικονομικό όριο των 5 ευρώ, το πλήγμα για την περιοχή θα είναι βαρύ. Η Αθηνοέλια απαιτεί αυξημένη καλλιεργητική φροντίδα και υψηλό κόστος συντήρησης. Τυχόν υποτίμησή της απειλεί να οδηγήσει σε εγκατάλειψη ακόμη και το 50% των ελαιοκτημάτων, μια τάση που ήδη διαφαίνεται και απειλεί με ερήμωση τον αγροτικό ιστό της περιοχής.
Διεθνές τοπίο και προβλέψεις
Στο μεταξύ, η μετάβαση στη νέα ελαιοκομική περίοδο πραγματοποιείται υπό τελείως διαφορετικούς όρους σε σύγκριση με την περίοδο των ιστορικών υψηλών τιμών. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η προσφορά στη μεσογειακή λεκάνη θα κυμανθεί μεταξύ 3 και 3,2 εκατομμυρίων τόνων, προσφέροντας επάρκεια στην αγορά, γεγονός που συγκρατεί τις πληθωριστικές τάσεις, παρά το γεγονός ότι το κόστος παραγωγής παραμένει εξαιρετικά υψηλό.
Όσον αφορά την ελληνική επικράτεια, οι εκτιμήσεις τοποθετούν τη συνολική συγκομιδή μεταξύ 280.000 και 330.000 τόνων. Ο πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, Μανώλης Γιαννούλης, συγκλίνει προς το σενάριο των 300.000 τόνων, μέγεθος που συνιστά αισθητή ανάκαμψη χωρίς εντούτοις να συνιστά συνθήκες υπερπαραγωγής. Ωστόσο, η εικόνα ανά την επικράτεια δεν είναι ομοιόμορφη. Οι παρατεταμένες θερινές υψηλές θερμοκρασίες και η παρατεταμένη ανομβρία έχουν προκαλέσει καταπονήσεις σε διάφορες ζώνες, καθιστώντας την τελική ελαιοπεριεκτικότητα τον αστάθμητο παράγοντα της χρονιάς.
Ο καθοριστικότερος όμως ρυθμιστής των παγκόσμιων εξελίξεων παραμένει η Ισπανία. Μετά τις αρχικές υπεραισιόδοξες προβλέψεις για παραγωγή έως και 1,8 εκατ. τόνους, οι εκτιμήσεις λόγω του καύσωνα έχουν περιοριστεί στην περιοχή των 1,4 με 1,5 εκατ. τόνων. Η εξειδικευμένη πλατφόρμα OliveTerm επισημαίνει ότι αν η ισπανική παραγωγή σταθεροποιηθεί στους 1,3 εκατ. τόνους, η αγορά θα διατηρήσει την ισορροπία της, ενώ τυχόν υπέρβαση προς τους 1,5 εκατ. τόνους θα αυξήσει τα τελικά αποθέματα κατά 180.000 τόνους, πιέζοντας τις τιμές. Ως εκ τούτου, η πρώτη επίσημη εκτίμηση της ισπανικής σοδειάς στις αρχές Οκτωβρίου αναμένεται να λειτουργήσει ως η πυξίδα για την πορεία των τιμών.
Στο πεδίο των διεθνών τιμών, τα στοιχεία της Oleista αποτυπώνουν τη μέση τιμή του έξτρα παρθένου στην Ισπανία στα 3,40 ευρώ το κιλό, στην Ελλάδα στα 3,75 ευρώ και στην Ιταλία στα 4,82 ευρώ. Στην εγχώρια αγορά πάντως, οι πρόσφατες εμπορικές πράξεις στη Μεσσηνία έκλεισαν στα 3,90 ευρώ για οξύτητα 0,3, ενώ στη Λακωνία καταγράφηκαν συμφωνίες πέριξ των 4 ευρώ το κιλό.
Τιμή παραγωγού και αποδόσεις:
Πού κλειδώνει η ισορροπία
Με βάση τα υφιστάμενα δεδομένα, το επικρατέστερο βασικό σενάριο για το ελληνικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο τοποθετεί την αρχική τιμή παραγωγού στη ζώνη των 3,80 έως 4,20 ευρώ το κιλό. Αναλυτές της αγοράς εκτιμούν ότι το εύρος διακύμανσης μπορεί να διευρυνθεί από 3,60 έως 4,40 ευρώ το κιλό, επηρεαζόμενο από την περιοχή παραγωγής, τα ποιοτικά χαρακτηριστικά, την οξύτητα και τους διαθέσιμους όγκους.
Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι εφόσον επιβεβαιωθεί η ελληνική παραγωγή των 300.000 τόνων, η τιμή θα σταθεροποιηθεί γύρω από τα 4 ευρώ με διακύμανση της τάξεως του 10%. Την ίδια ώρα, αστάθμητοι παράγοντες όπως η μειωμένη παραγωγή στην Ιταλία λόγω ζημιών στην Απουλία, η οποία εκτιμάται μειωμένη κατά 20% έως 40%, ενδέχεται να αυξήσουν την ιταλική ζήτηση για εισαγωγές από την Ελλάδα, προσφέροντας στήριξη στις τιμές.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στη διάκριση μεταξύ βάρους και όγκου, καθώς οι συναλλαγές πραγματοποιούνται σε ευρώ ανά κιλό. Δεδομένου ότι ένα λίτρο ελαιολάδου ζυγίζει περίπου 0,91 με 0,92 κιλά, οι υπολογισμοί σύμφωνα με τους υπολογισμούς της αγοράς, διαμορφώνονται ως εξής:
- Τιμή παραγωγού 3,80 ευρώ/κιλό αντιστοιχεί σε 3,50 ευρώ το λίτρο.
- Τιμή παραγωγού 4,00 ευρώ/κιλό αντιστοιχεί σε 3,65 με 3,70 ευρώ το λίτρο.
- Τιμή παραγωγού 4,20 ευρώ/κιλό αντιστοιχεί σε 3,85 ευρώ το λίτρο.
- Τιμή παραγωγού 4,40 ευρώ/κιλό αντιστοιχεί σε 4,00 ευρώ το λίτρο.
Συνεπώς, το βασικό σενάριο μεταφράζεται σε καθαρό εισόδημα 3,50 έως 3,85 ευρώ ανά λίτρο για τον παραγωγό, πριν την επιβάρυνση των εξόδων τυποποίησης, συσκευασίας, μεταφοράς και ΦΠΑ. Ο Οκτώβριος θα δείξει τις πραγματικές αποδόσεις των ελαιοτριβείων, οι οποίες θα κρίνουν αν τα 4 ευρώ αποτελούν το οριστικό σημείο ισορροπίας.
Επιτραπέζια ελιά: Πιέσεις,
αποθέματα και «αγκάθια»
Στο μέτωπο της επιτραπέζιας ελιάς, η πρόσφατη τηλεδιάσκεψη των φορέων της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ), με τη συμμετοχή των σημαντικότερων ελαιοπαραγωγικών νομών της χώρας, αποτύπωσε την εικόνα για την περίοδο 2026/27.
Η ηρτημένη εσοδεία για τις πράσινες ελιές Χαλκιδικής και Αμφίσσης εμφανίζεται ελαφρώς μειωμένη, με εξαιρετικά όμως ποιοτικά χαρακτηριστικά. Εφόσον οι καιρικές συνθήκες ομαλοποιηθούν, η τελική παραγωγή εκτιμάται ότι θα καλύψει πλήρως τις εγχώριες και εξαγωγικές ανάγκες.
Ωστόσο, ο κλάδος βρίσκεται αντιμέτωπος με το βάρος των αυξημένων αποθεμάτων από την προηγούμενη σεζόν, τα οποία αποκτήθηκαν σε υψηλά επίπεδα τιμών λόγω εσφαλμένων εκτιμήσεων. Παράλληλα, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το πρώτο εξάμηνο του 2026 χτύπησαν καμπανάκι, καθώς για πρώτη φορά μετά από πολυετή ανοδική τροχιά καταγράφηκε οριακή υποχώρηση των εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς κατά 0,99% σε αξία και 2,25% σε όγκο.
Τα διαχρονικά προβλήματα συνεχίζουν να πιέζουν τον Πρωτογενή Τομέα:
- Δραματική έλλειψη εργατών γης: Συνιστά τον μεγαλύτερο ανασχετικό παράγοντα για την ομαλή συγκομιδή, εκτινάσσοντας το κόστος συγκομιδής.
- Ενεργειακό κόστος: Επιβαρύνει το σύνολο της παραγωγικής αλυσίδας, συμπαρασύροντας τις τιμές των λιπασμάτων, των φυτοφαρμάκων και των υλικών συσκευασίας.
Παρά τις επανειλημμένες προτάσεις της ΔΟΕΠΕΛ προς τα αρμόδια υπουργεία, η απουσία ουσιαστικής κρατικής μέριμνας αφήνει τους παραγωγούς εκτεθειμένους σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, όπως αναφέρει η Οργάνωση. Γι’ αυτό επισημαίνεται, ότι η διασφάλιση της ισορροπίας μεταξύ παραγωγής, αποθεμάτων και ζήτησης αποτελεί τη μόνη διέξοδο για τη διατήρηση της βιωσιμότητας της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς.
