Στα σύνορα Ζάμπιας και Μαλάουι, ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη διάσωση των ελεφάντων εξελίχθηκε σε τραγωδία: τα ζώα ποδοπατούν ανθρώπους, οι αγρότες ανταποδίδουν με όπλα, και το πρόγραμμα που υποτίθεται ότι θα προστάτευε τη φύση έχει αφήσει πίσω του θύματα και καταστροφή. Δεκάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, καλλιέργειες αξίας εκατομμυρίων δολαρίων καταστράφηκαν και εκατοντάδες σπίτια υπέστησαν ζημιές, ενώ σχεδόν οι μισοί ελέφαντες που μεταφέρθηκαν ενδέχεται να έχουν σκοτωθεί σε αντίποινα. Όπως παρατηρεί ο δημοσιογράφος της Wall Street Journal Νίκολας Μπαρίγιο, πρόκειται για «μια ιστορία που αναδεικνύει τις επικίνδυνες παγίδες ακόμα και των καλύτερων προθέσεων».
Το σχέδιο και οι απρόβλεπτες συνέπειες
Το 2022, η διεθνής οργάνωση IFAW βοήθησε τη Μαλάουι να μεταφέρει 263 ελέφαντες από τον νότο στο Εθνικό Πάρκο Κασούνγκου, με στόχο τον έλεγχο του πληθυσμού και την ενίσχυση του τουρισμού. Αν και η επιχείρηση είχε επιτυχία στο χαρτί, οι ελέφαντες ξεχύθηκαν αμέσως πέρα από τα όρια του πάρκου. Στην πρώτη τους μέρα, δύο αγρότες σκοτώθηκαν και η βία εξαπλώθηκε γρήγορα.
Η έλλειψη περιφράξεων κατά μήκος των συνόρων και η μη ενημέρωση των ντόπιων αποδείχθηκαν μοιραία. Ο 78χρονος Αυγουστίνος Κουμάνγκα έχασε τη ζωή του προσπαθώντας να προστατεύσει τις καλλιέργειες των γειτόνων του, και η οργή των κατοίκων κορυφώθηκε. Τώρα, πολλοί κυνηγούν οι ίδιοι τους ελέφαντες, αγνοώντας νόμους και οργανώσεις.
Η παρατεταμένη ξηρασία και η έλλειψη πόρων επιδεινώνουν την κατάσταση, καθώς άνθρωποι και ζώα ανταγωνίζονται για το νερό και την τροφή. Περισσότεροι από έξι εκατομμύρια άνθρωποι σε Μαλάουι και Ζάμπια βρίσκονται αντιμέτωποι με την πείνα, ενώ οι τοπικές αρχές δυσκολεύονται να διαχειριστούν τη σύγκρουση. Παρά την αύξηση των τουριστικών εσόδων, οι κάτοικοι νιώθουν παραμελημένοι και τα μέτρα ελέγχου της IFAW, όπως ομάδες επέμβασης και εφαρμογές παρακολούθησης, δυσκολεύονται να αποτρέψουν νέες συγκρούσεις.
Το κόστος όμως δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους. Σχεδόν οι μισοί από τους μεταφερθέντες ελέφαντες ενδέχεται να έχουν σκοτωθεί, κυρίως από αγρότες σε αντίποινα. Ακόμη και όσοι επέζησαν αντιμετωπίζουν σοβαρούς τραυματισμούς, ενώ η ελευθερία τους περιορίζεται από την αποτυχημένη προσπάθεια περίφραξης και τον ανταγωνισμό για περιορισμένους πόρους. Το μέλλον της περιοχής παραμένει αβέβαιο, με νομικές διεκδικήσεις, πολιτικές εντάσεις και την προσπάθεια των οργανώσεων να επαναφέρουν μια εύθραυστη ισορροπία μεταξύ ανθρώπων και άγριας ζωής.
