του Γεωργίου Μπόνου
Σε προηγούμενες εργασίες μας, που δημοσιεύτηκαν στις φιλόξενες σελίδες του ΛΑΚΩΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ αναφερθήκαμε αναλυτικά σε πτωχεύσεις, χρεοκοπίες, δανεισμούς, υπερδανεισμούς, αύξηση Δημοσίου Χρέους κ.α.
Όλα αυτά αναλυτικά και τεκμηριωμένα για μια συγκεκριμένη 20ετία. Σε πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο μου με τίτλο “Από την ταπείνωση στο θρίαμβο των Βαλκανικών Πολέμων 1912-13 και στο Ελ. Βενιζέλο, εκφραστή της Μεγάλες Ιδέας, γράφτηκαν. Στη χώρα μας δεν κυριάρχησαν μόνο οι πτωχεύσεις και χρεοκοπίες. Είχαμε δικλείδες ασφαλείας ή μικρά και μεγάλα οικονομικά θαύματα και η Ελλάδα έπαψε να χαρακτηρίζεται “Ψωροκώσταινα”. Γι’ αυτά τα θέματα που άλλαξαν σε πολλά μεγέθη χώρα μας θα αναφερθούμε στην παρούσα εργασία μας. Μελέτες από επώνυμους, όπως τον Ιωακειμίδη, που αναφέρονται σε θεσμικές συνέπειες από οικονομικές κρίσεις και σε μνημόνια και άλλα. Για τα νομίσματα που ίσχυσαν από το 1830 που αναγνωρίστηκε η Ελλάδα ως Κράτος ανεξάρτητο με το πρωτόκολλο του Λονδίνου.
Τα τελευταία 70 χρόνια είχαμε και ασφαλιστικές δικλείδες, που συνέβαλαν ώστε να πετύχουμε αύξηση του ΑΕΠ κατά 5% κάθε χρόνο, τις 10ετίες του ‘50, ΄60 και ‘90 και κατά τα πρώτα χρόνια της νέας εκατονταετίας. Αύξηση δηλ. κατά μέσο όρο 4,5% το χρόνο.
Σε ό,τι αφορά στη φορολογία εισοδήματος είχαμε εξέλιξη προς το καλύτερο σε μία ορισμένη περίοδο για 5 - 6 χρόνια. Οι οικονομολόγοι έχουν καταγράψει τα εξής στοιχεία: Με βάση τα στατιστικά στοιχεία που είχαμε 70% από την έμμεση φορολογία εισοδήματος και 30% από την άμεση. Αυτός ο τρόπος φορολόγησης ήταν άδικος και οφείλεται κυρίως στην αυξημένη παραοικονομία, που έφτανε στο 40 και 50%.
Μόνο το 1996-97 με Πρωθυπουργό τον Κώστα Σημίτη και υπουργό Οικονομικών των Νίκο Χριστοδουλάκη, θεσπίστηκαν νέα μέτρα, όχι μόνο πιο δίκαια, αλλά και αύξηση των κρατικών εσόδων. Φτάσαμε στα ευρωπαϊκά επίπεδα δηλ. η αναλογία άμεσων και έμμεσων φόρων εισοδήματος ήταν άμεση φορολογία 48% και έμμεση 52%.
Δυστυχώς όμως η αναλογία κράτησε μόνο από 1996-97 μέχρι το 2004. Είχαμε παράλληλα μείωση στα ελλείμματα, στον πληθωρισμό και στο βιώσιμο Δημόσιο Χρέος στο 100-110% καθώς και αύξηση των κρατικών εσόδων κατά 4-5%.
Τα νομίσματα του νέου κράτους
Στο ελεύθερο πλέον και ανεξάρτητο Ελληνικό Κράτος με το πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 ως πρώτο νόμισμα καθορίστηκε από την Δ’ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το 1827, ένα χρόνο πριν την άφιξη του Καποδίστρια, ο Φοίνικας, ο οποίος αντικατέστησε το γρόσι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
1) Ο Φοίνικας: καθορίστηκε επειδή συμβολίζει το μυθικό πουλί που αναγεννάται από την τέφρα της φωλιάς του που καιγόταν. Ο συμβολισμός αναφέρεται στην Ελλάδα που γίνεται κράτος ανεξάρτητο με πρώτο κυβερνήτη τον Καποδίστρια, που ήρθε στη χώρα μας τον Ιανουάριο του 1828.
Μετά την στυγερή δολοφονία του Καποδίστρια στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, αναλαμβάνουν οι Βαυαροί με τον Όθωνα ως Βασιλιά. Στις 25 Ιανουαρίου 1833 με βασιλικό διάταγμα τον Φοίνικα, αντικαθιστά το νέο νόμισμα η Δραχμή.
2) Η Δραχμή: Το νέο νόμισμα προτάθηκε αρχικά για το Ελληνικό Κράτος στις 12 Ιουνίου 1822 από το Εκτελεστικό.
Έγινε όμως πράξη αυτή η πρόταση όταν ανέβηκε στο θρόνο ο Όθωνας βασιλιάς της Ελλάδος τον Φεβρουάριο του 1833 και αντικατέστησε τον Φοίνικα. Από τότε Η δραχμή ήταν το νόμισμα του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους μέχρι τον Φεβρουάριο του 2002 δηλ. 170 περίπου χρόνια. Ήταν το μακροβιότερο νόμισμα της Χώρας μας κατά τα νεότερα χρόνια.
Η καθιέρωση της δραχμής το 1833 αποτέλεσε αναβίωση του ξεχασμένου νομίσματος. Η δραχμή κόπηκε στο Μόναχο της Γερμανίας το 1833. Ήταν από ασήμι και έφερε στη μια πλευρά την μορφή του Όθωνα και στην άλλη των βασιλικό θυρεό.
Και μία υπενθύμιση για μεγάλους άνω των 80 ετών και απλή ενημέρωση για νέους. Ότι το 1944 έχουμε το μεγαλύτερο σε νομισματική αξία χαρτονόμισμα 100.000.000 δρχ. λόγω της γερμανικής κατοχής, της οικονομικής κατάρρευσης της δραχμής έναντι της χρυσής λίρας Αγγλίας (π.χ. τον Ιανουάριο του 1944 η μία λίρα ισούται με 2,1 εκατομμύρια δραχμές και τον Νοέμβριο του 1944(;) η μία λίρα ισούται με 71 εκατομμύρια δρχ.
Και τέλος μια παρατήρηση: η λέξη δραχμή παράγεται από το ρήμα δράττομαι, που σημαίνει πιάσιμο, ποσότητα πράγματος, που μπορεί κάποιος να κρατήσει στα χέρια του. Και σημαίνει ακόμα και νόμισμα.
3) Το Ευρώ: Το ευρώ είναι κοινό νόμισμα της Ευρωζώνης. Είναι επίσης νόμισμα σε 19 από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι επίσης το διαδεδομένο νόμισμα, μετά το δολάριο των ΗΠΑ. Είναι επίσης περισσότερο γνωστή ομάδα κρατών ως Ευρωζώνη και περιλαμβάνει 350 εκατομμύρια πολίτες.
Η ονομασία της υιοθετήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1995 στη Μαδρίτη. Στις αγορές παγκοσμίως κυκλοφόρησε το 1998, σύμφωνα με τους όρους του Μάαστριχτ.
Η Ελλάδα ακολούθησε την παρακάτω διαδικασία για την ένταξή της στην Ευρωζώνη.
Tο 1999 κατατέθηκε η αίτηση της χώρας μας τον Ιούνιο του 2000. Αξιολογήθηκε για την Οικονομική Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) και εγκρίθηκε στη σύνοδο κορυφής (αρχηγοί κρατών) στην Πορτογαλία. Αποφασίστηκε δηλαδή η πλήρης ένταξη της Ελλάδας στη Ζώνη του ΕΥΡΩ.
Την 1η Ιανουαρίου 2001 η Ελλάδα γίνεται το 12ο μέλος της Ευρωζώνης.
Την 12η Ιανουαρίου 2002 τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα του ΕΥΡΩ μπαίνουν σε κυκλοφορία στα 12 κράτη-μέλη και στην Ελλάδα.
***
Ταυτόχρονα άνοιξε η διαδικασία δημιουργίας μονίμων μηχανισμών ρυθμιστών και διαδικασιών για την κάλυψη των ελλειμμάτων στο σύστημα διακυβέρνησης της ΟΝΕ με στόχο την πρόληψη κρίσεων.
Ο κ. Π.Κ. Ιωακειμίδης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτή-σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ σε περισπούδαστο άρθρο του με τίτλο “Οι θεσμικές συνέπειες της κρίσης” και υπότιτλο “Από τη δημιουργία του μονίμου Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, στο Δημοσιονομικό Σύμφωνο και την τραπεζική ένωση”. Το άρθρο του Ιωακειμίδη δημοσιεύτηκε στο βιβλίο “ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΕΠΤΩΧΕΥΣΑΜΕ”. Από την εργασία του Ιωακειμίδη αντλήσαμε υλικό συνοπτικό και ενημερωτικό για τις ανάγκες της δικής μας εργασίας, που αφορούν στην Ελληνική Οικονομία και στη σχέση μας με την Ευρωζώνη.
Γράφει λοιπόν ο Ιωακειμίδης: Η κρίση χρέους στην Ελλάδα, που εκδηλώθηκε του 2010 σε συνδυασμό με την παγκόσμια κρίση του 2008 ανέδειξε τα πολλαπλά ελλείμματα θεσμικής οικονομικής και πολιτικής του συστήματος διακυβέρνησης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ).
Θεωρήσαμε απαραίτητο να μεταφέρουμε την άποψη ξένου δημοσιογράφου «η αναποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης της Ευρώπης βρίσκεται στη ρίζα των προβλημάτων διαχείρισης της κρίσης».
Ανέδειξε επίσης, γράφει ο Ιωακειμίδης την ανάγκη για ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο συντονισμό πολιτικών για μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία για το σπάσιμο του φαύλου κύκλου μεταξύ Τραπεζών και Χρέους.
Επομένως, η ελληνική κρίση χρέους το 2010 βρήκε την Ένωση εντελώς ανέτοιμη να την αντιμετωπίσει θεσμικά. Ουσιαστικά ή Ένωση και τα κράτη-μέλη πίστευαν ότι η ρήτρα μη διασώσεως σε συνδυασμό με το Σύμφωνο Σταθερότητας θα απέτρεπαν τα μέλη της ΟΝΕ να φτάσουν σε κατάσταση κρίσης. Και καταλήγει ο Ιωακειμίδης: άνοιξε η διαδικασία για τη δημιουργία μονίμων μηχανισμών ρυθμίσεων και διαδικασιών για την κάλυψη των ελλειμμάτων στο σύστημα διακυβέρνηση της ΟΝΕ με στόχο την πρόληψη και αντιμετώπιση των κρίσεων και προτείνει:
- Στήριξη κρατών του Ευρώ σε περίπτωση κρίσης.
- Προστασία τραπεζικού συστήματος.
- Σύστημα αυστηροτέρας δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Και συνεχίζει ο Ιωακειμίδης με συγκεκριμένους μηχανισμούς και μέτρα:
1) Μηχανισμοί στήριξης κρατών της Ευρωζώνης
- Χορηγεί δάνεια στο πλαίσιο προγραμμάτων μακροοικονομικής προσαρμογής.
- Παρέχει χρηματοδοτική συνδρομή με μορφή χρηματοπιστωτικών γραμμών.
- Αγοράζει χρεόγραφα από τις πρωτογενείς και δευτερογενείς αγορές χρεογράφων.
- Χρηματοδοτεί ανακεφαλαιοποιήσεις χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων μέσω της χορήγησης δανείων σε κυβερνήσεις των κρατών-μελών του.
2) Ρυθμίσεις ισχυρότερου δημοσιονομικού συντονισμού πειθαρχίας.
Το Δημοσιονομικό Σύμφωνο του 2013 δεσμεύει τα κράτη-μέλη να ενισχύουν τον οικονομικό πυλώνα της οικονομικής και νομισματικής ένωσης με ένα σύμφωνο κοινών κανόνων. Το σύμφωνο έχει ειδικότερα τρεις κυρίως στόχους:
- Διασφάλιση ισοσκελισμένων ή πλεονασματικών εθνικών προϋπολογισμών μεταξύ άλλων πλεονασμάτων στο 0,5% του ΑΕΠ και θέσπιση διορθωτικού μηχανισμού σε περιπτώσεις απόκλισης από το στόχο αυτό.
- Ενίσχυση αποτελεσματικότητας των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος.
- Βελτίωση του συντονισμού των Εθνικών οικονομικών πολιτικών, ενημερώσεις εκ των προτέρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ό,τι αφορά την έκδοση Δημοσίου Χρέους ή την υλοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Η συνθήκη σε μια προσπάθεια να ενισχύσει τη θεσμική διακυβέρνηση της ΟΝΕ, προέβλεψε άτυπη πραγματοποίηση συνόδων κορυφής, τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο. Η θέσπιση του εξαμήνου 2011 αποτέλεσε καινοτόμο θεσμική διαδικασία.
Επίλογος
Ο Ιωακειμίδης, καθηγητής Πανεπιστημίου καταλήγει στο άρθρο του (μεταφέρουμε συνοπτικά την πρόταση του για το Μέλλον της ΟΝΕ).
«Η παγκόσμια οικονομική κρίση και κρίση χρέους λειτούργησαν ως μοχλοί για την ενίσχυση του θεσμικού συστήματος της Ευρωζώνης».
Παρατηρεί όμως ότι η ΟΝΕ εξακολουθεί να παραμένει ένα ατελές σύστημα που θα πρέπει να ολοκληρωθεί για να αποφύγει μελλοντικές κρίσεις ή ολικής κατάρρευσης.
Επιβάλλεται η προικοδόμηση της ΟΝΕ με «δημοσιονομική ικανότητα» με μηχανισμό «δημοσιονομικού ομοσπονδισμού» και ακόμη πρέπει να ολοκληρωθεί η τραπεζική οικονομική ένωση των κεφαλαιαγορών της ενιαίας εσωτερικής αγοράς.
Οι αλλαγές αυτές απαιτούν τροποποίηση των Συνθηκών. Αυτή τη στιγμή κρίνει ο Ιωακειμίδης δεν υπάρχει «ισχυρή πολιτική βούληση».
Κλείνοντας πρέπει η ελληνική οικονομία, πάντα στα πλαίσια της ΟΝΕ να γίνεται περισσότερο εξωστρεφής. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών έφτασε το 5,7% του ΑΕΠ το 2025, παρ’ ότι η ελληνική οικονομία διατηρεί υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές και εξωτερική χρηματοδότηση. Αυτό είναι σε μια περίοδο έντονων επενδύσεων. Το μοντέλο είναι βιώσιμο αν οι εξαγωγές με αύξηση του εισοδήματος και εφόσον το εισόδημα μετατραπεί σε αποταμίευση αντί να διοχετευτεί σε κατανάλωση και σε νέες εισαγωγές.
