Καθώς ξυπνάς και το βλέμμα σου πέφτει στην οθόνη του κινητού, Τρίτη και 13, μπορεί να σου ξεφύγει ένα χαμόγελο ή ένα αυθόρμητο «ωχ, αυτό μας έλειπε τώρα». Κάπου εκεί, σχεδόν μηχανικά, ρίχνεις κι ένα φτου-φτου-φτου στον αέρα, όχι από πραγματικό φόβο, αλλά από εκείνη την υποσυνείδητη, κληρονομική επιφυλακτικότητα που μας έχει περάσει από γενιά σε γενιά. Σαν ένα μικρό τελετουργικό, περισσότερο καθησυχαστικό παρά σοβαρό, που μοιάζει να είναι χαραγμένο στο συλλογικό μας υποσυνείδητο.

Στην Ελλάδα, η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν περνά ποτέ απαρατήρητη. Είναι η μέρα που κουβαλά τη φήμη της πιο «γρουσούζικης» του χρόνου, όχι η Παρασκευή και 13, όπως συμβαίνει στις αγγλόφωνες χώρες, αλλά η Τρίτη και 13. Κι αν αυτό ακούγεται υπερβολικό ή ξεπερασμένο, η αλήθεια είναι πως πίσω από αυτή τη μικρή καθημερινή δεισιδαιμονία κρύβεται ένα ολόκληρο πλέγμα ιστορίας και μύθων που εξηγούν γιατί ορισμένες ημερομηνίες συνεχίζουν, ακόμη και σήμερα, να μας κάνουν να κοντοστεκόμαστε, έστω και στιγμιαία.

Γιατί το 13 θεωρείται άτυχος αριθμός;
Ας ξεκινήσουμε από το ίδιο το νούμερο: Ο αριθμός 13 έρχεται σε αντίθεση με την αρμονία του 12. Στις περισσότερες παραδόσεις ο αριθμός 12 συμβολίζει την πληρότητα και την τάξη. Υπάρχουν 12 μήνες στο έτος, 12 ώρες μέρα και 12 νύχτα, 12 Ζώδια, 12 Θεοί του Ολύμπου, 12 μαθητές του Ιησού. Το 13 έρχεται και… χαλάει την αρμονία, όπως κάτι ξένο και απρόσμενο. Και κάπως έτσι, είναι παγκοσμίως γνωστός ως κακός μπελάς. Αν σου τύχει σε ξενοδοχείο (πολλές φορές λείπει ο 13ος όροφος ή η σειρά 13 στο αεροπλάνο), σου ξυπνά ακόμα και άθελά σου η περιβόητη triskaidekaphobia, η φοβία για το 13. Ω ναι, έχει και όνομα και… επιστημονική περιγραφή!

Χριστιανικές και θρησκευτικές αναφορές: Κατά την παράδοση, στην Τελευταία Δείπνο του Χριστού υπήρχαν 13 άτομα και ο 13ος ήταν ο Ιούδας, ο προδότης.

Μυθολογίες και μύθοι: Σε σκανδιναβικό μύθο ο «13ος επισκέπτης» ήταν ο Λόκι σε ένα συμπόσιο των 12 θεών, μια παρουσία που έφερνε συμφορές.

Σε κάποιες άλλες κουλτούρες πάλι, όπως για παράδειγμα στην Ιταλία ή στην Κίνα, το 13 θεωρείται ουδέτερο ή ακόμη και τυχερό, ανάλογα με τις γλωσσικές ή πολιτισμικές αντιστοιχίες.

Γιατί Τρίτη όμως;
Στην Ελλάδα δεν φοβόμαστε οποιαδήποτε ημέρα και 13: συγκεκριμένα, η Τρίτη είναι αυτή που «εγγυάται» κακοτυχία όταν συμπίπτει με το 13. Για πολλούς λόγους.

Η λέξη Τρίτη στα ελληνικά έχει την έννοια του «τρίτου», και στους λαϊκούς κύκλους το 3 συνδέεται με το …κακό να έρχεται σε τριάδες.

Ο πλανήτης που «κυβερνά» την Τρίτη στην αστρολογία είναι ο Άρης, θεός του πολέμου και της έντασης, κάτι που παραδοσιακά δεν ταυτίζεται με καλή τύχη.

Στην ελληνική και ισπανόφωνη παράδοση υπάρχει ακόμη και σχετική παροιμία: «En martes, ni te cases ni te embarques», δηλαδή «Την Τρίτη, ούτε να παντρευτείς ούτε να ταξιδέψεις», προειδοποιώντας ν' αποφύγεις σημαντικές αποφάσεις εκείνη την ημέρα.

Ιστορικές «ενισχύσεις» του μύθου
Περισσότερη «ένταση» στον μύθο έδωσαν και ορισμένα ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν Τρίτη, όπως:

Τρίτη, 13 Απριλίου 1204: Η πρώτη Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, ένα γεγονός μεγάλης τραγωδίας για το Βυζάντιο.

Τρίτη, 29 Μαΐου 1453: Η δεύτερη, καλύτερα γνωστή Άλωση της Πόλης στους Οθωμανούς, που για πολλούς συμπυκνώνει τον πόνο μιας ιστορικής απώλειας. Επειδή το άθροισμα των ψηφίων του 1453 είναι 13, η σύνδεση ενισχύθηκε στον λαϊκό λόγο.

Είναι αλήθεια ότι οι λαογράφοι και μελετητές έχουν επισημάνει ότι οι ιστορικές αυτές συνδέσεις είναι λοιπές και μεταγενέστερες, δηλαδή, η «έργαση» της γρουσουζιάς στο 13 μάλλον μπήκε εκ των υστέρων στα αφηγήματα για να εξηγήσει μια ήδη υπαρκτή λαϊκή πίστη.

Στηn pop κουλτούρα
Η Τρίτη και 13 δεν έμεινε μόνο στη λαογραφία, αλλά μπήκε και στην pop κουλτούρα, με ταινίες και αναφορές που παίζουν με το στοιχείο της… γκαντεμιάς. Μια από τις πιο γνωστές είναι η ελληνική κωμωδία «Τρίτη και 13» (1963) με τον Νίκο Σταυρίδη, η οποία σατιρίζει τους ανθρώπους που παίρνουν πολύ στα σοβαρά τις προλήψεις του αριθμού και της ημέρας.

Τελικά, είναι απλώς μύθος;
Μπορεί να έχεις δει φίλους να ακυρώνουν ταξίδια, να αναβάλλουν αποφάσεις ή απλά να γελούν με το «γρουσούζικο 13», αλλά καμία έρευνα δεν δείχνει ότι μια Τρίτη και 13 είναι στατιστικά πιο άτυχη από οποιαδήποτε άλλη μέρα, καθώς δεν συμαβαίνουν ούτε περισσότερα ατυχήματα, ούτε περισσότερα θλιβερά γεγονότα. Οι προκαταλήψεις συχνά είναι απλώς ένα πολιτισμικό υπόλειμμα που μας διασκεδάζει περισσότερο απ’ ό,τι μας στοιχειώνει.

Και τελικά… φοβόμαστε την Τρίτη και 13 ή απλώς μας αρέσει να την φοβόμαστε;
Ίσως η Τρίτη και 13 να μην είναι τίποτε περισσότερο από έναν καθρέφτη των συλλογικών μας φόβων, ένα παιχνίδι ανάμεσα στην ιστορία, τη λαογραφία και την ανθρώπινη ανάγκη να δίνουμε νόημα στο τυχαίο και στο μοιραίο. Σε έναν κόσμο που θέλει όλα να εξηγούνται με λογική, αριθμούς και στατιστικές, αυτές οι μικρές δεισιδαιμονίες λειτουργούν σχεδόν παρηγορητικά: μας θυμίζουν ότι κάποτε οι άνθρωποι κοίταζαν τον χρόνο με δέος, όχι με ημερολόγια γεμάτα υποχρεώσεις, ότι κάποτε υπήρχε και λίγη μαγεία, πριν όλα αρχίσουν να βγάζουν επιστημονικό και τεχνολογικό νόημα.

Η Τρίτη και 13 δεν μας κυνηγά, αλλά μας βρίσκει πρόθυμους να της αποδώσουμε ιστορίες, γεγονότα και μικρές καθημερινές ανησυχίες. Κι αν τελικά κάτι «στραβώσει» σήμερα, ίσως να μη φταίει ο αριθμός ή η μέρα, αλλά η ανθρώπινη τάση να ψάχνει πάντα έναν ένοχο για το απρόβλεπτο. Άλλωστε, όπως είπε και ο Η. P. Lovecraft, «ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου είναι ο φόβος για το άγνωστο». Γιατί, στο κάτω κάτω, οι πιο επικίνδυνες γρουσουζιές δεν κρύβονται στο ημερολόγιο, αλλά στο να φοβόμαστε το απρόβλεπτο αλλά και το να ζήσουμε κανονικά μια απολύτως συνηθισμένη… Τρίτη.