Σε «αναμμένα κάρβουνα» βρίσκεται, για μία ακόμα φορά, ο αγροδιατροφικός κλάδος και ειδικότερα η ελληνική ελαιοκομία, καθώς μια νέα εμπορική απειλή αναδύεται από τη μακρινή αγορά της Ωκεανίας. Αυστραλιανή πρωτοβουλία που αφορά τον τρόπο αναγραφής των συστατικών στις ετικέτες των τροφίμων απειλεί να υποβαθμίσει αναίτια τα δύο πιο εμβληματικά προϊόντα της χώρας μας, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και την επιτραπέζια ελιά. Πρόκειται για ένα ζήτημα με οικονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις, το οποίο εφόσον προχωρήσει και τελεσφορήσει, αγγίζει άμεσα και καίρια την Πελοπόννησο, μια κατεξοχήν ελαιοκομική περιφέρεια, όπου ολόκληρες περιοχές, όπως η Λακωνία και η Μεσσηνία, ως γνωστόν στηρίζουν επί το πλείστον την οικονομική τους επιβίωση και την εξαγωγική τους δραστηριότητα σε αυτά ακριβώς τα «χρυσά» προϊόντα.
Η αιτία της έντονης αυτής κινητοποίησης βρίσκεται στην εν εξελίξει δημόσια διαβούλευση της Ανεξάρτητης Διακρατικής Αρχής Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας (FSANZ) σχετικά με την πρόταση P1067. Αυτή προβλέπει την υποχρεωτική εφαρμογή του συστήματος διατροφικής επισήμανσης Health Star Rating (HSR) σε όλα τα συσκευασμένα τρόφιμα, ανοίγοντας τον δρόμο για μια άδικη μεταχείριση των παραδοσιακών ελληνικών προϊόντων.
Ο μονοδιάστατος αλγόριθμος
που παραπλανά τον καταναλωτή
Ο πυρήνας του προβλήματος εντοπίζεται στον τεχνικό αλγόριθμο στον οποίο βασίζεται η λειτουργία του συστήματος HSR. Σύμφωνα με εμπεριστατωμένες τεχνικές παρατηρήσεις, το συγκεκριμένο σύστημα αξιολόγησης δίνει υπέρμετρη βαρύτητα και εξετάζει δυσανάλογα μεμονωμένους διατροφικούς δείκτες, όπως είναι τα κορεσμένα λιπαρά και το νάτριο. Με αυτόν τον τρόπο, αποτυγχάνει πλήρως να αποτυπώσει τη συνολική διατροφική αξία και την πολυπλοκότητα των παραδοσιακών προϊόντων υψηλής ποιότητας.
Ειδικά για το ελαιόλαδο και την επιτραπέζια ελιά, ο αλγόριθμος δείχνει μια πρωτοφανή ακαμψία, καθώς δεν συνεκτιμά τα μονοακόρεστα λιπαρά, τις πολύτιμες φυσικές πολυφαινόλες και τα επιστημονικά τεκμηριωμένα οφέλη που επιφέρει στην ανθρώπινη υγεία η ισορροπημένη κατανάλωσή τους. Ως άμεσο αποτέλεσμα, αυτά τα δύο θεμελιώδη στοιχεία της Μεσογειακής Διατροφής, η οποία έχει αναγνωριστεί από την Unesco ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας, κινδυνεύουν να δεχθούν μια πρωτοφανή υποβάθμιση στα μάτια των ξένων καταναλωτών. Κατά τις εκτιμήσεις, το σύστημα HSR, αντί να προσφέρει αντικειμενική ενημέρωση, οδηγεί σε παραπλανητικά συμπεράσματα, καθώς ενδέχεται να βαθμολογήσει με λιγότερα αστέρια το αγνό ελαιόλαδο σε σχέση με τεχνητά, εξαιρετικά επεξεργασμένα βιομηχανικά τρόφιμα.
Το διακύβευμα των αριθμών
και το 162% των ελληνικών εξαγωγών
Η Αυστραλία αποτελεί εμπορικό προορισμό στρατηγικής και ζωτικής σημασίας για το ελληνικό και το ευρωπαϊκό ελαιόλαδο, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του International Olive Council για την ελαιοκομική περίοδο 2024-2025, η Αυστραλία εισήγαγε συνολικά περισσότερους από 42.000 τόνους ελαιολάδου (συγκεκριμένα 42.272 τόνους). Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα έχει καταγράψει σημαντική δυναμική τα τελευταία χρόνια και συγκαταλέγεται πλέον στους πέντε σημαντικότερους προμηθευτές της αυστραλιανής αγοράς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι ελληνικές εξαγωγές προς την Αυστραλία σημείωσαν μια εντυπωσιακή άνοδο της τάξης του 162,4% σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Αυτή η δυναμική θεωρείται κρίσιμη για την περαιτέρω εδραίωση του ελληνικού brand στο εξωτερικό, ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής ποιότητας όπως το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και οι ελιές Καλαμών.
Ωστόσο, η πιθανή υιοθέτηση της πρότασης P1067 απειλεί να ανακόψει βίαια αυτή την πορεία. Όπως προειδοποιούν σε παρεμβάσεις τους η Ένωση Μεσσηνίας όσο και ο Σύνδεσμος Αγροτικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων Ελλάδος (ΣΑΣΟΕ), οι συνέπειες αναμένονται σοβαρές. Θα προκληθεί σύγχυση στους καταναλωτές, απώλεια μεριδίων αγοράς και στρέβλωση του ανταγωνισμού υπέρ άλλων φυτικών λιπών ή υποκατάστατων, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα έμμεσο, μη δασμολογικό τεχνικό εμπόδιο στο διεθνές εμπόριο (TBT).
Η διπλή κρούση του κώδωνα
και η παρέμβαση Μανιάτη
Μπροστά στον ορατό αυτό κίνδυνο, οι παραπάνω παραγωγικοί φορείς κινητοποιήθηκαν άμεσα, στέλνοντας επιστολές προς τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, καθώς και προς τον υφυπουργό Εξωτερικών, Χάρη Θεοχάρη. Ζητούν την άμεση ενεργοποίηση των αρμόδιων διπλωματικών και εμπορικών διαύλων από την ελληνική κυβέρνηση, καθώς και τη δραστηριοποίηση της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην ΕΕ.
Παράλληλα, το ζήτημα μεταφέρθηκε με ταχύτητα στο ανώτατο θεσμικό επίπεδο της Ευρώπης. Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Γιάννης Μανιάτης, κατέθεσε ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει του άρθρου 144 του Κανονισμού, ζητώντας την άμεση και αποφασιστική παρέμβαση της Κομισιόν.
«Το ελαιόλαδο και η επιτραπέζια ελιά αποτελούν διατροφικό, παραγωγικό και πολιτιστικό κεφάλαιο τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη. Η Ευρώπη δεν μπορεί να παρακολουθεί αμέτοχη την υιοθέτηση συστημάτων διατροφικής επισήμανσης από εμπορικούς της εταίρους που αντί να ενημερώνουν αντικειμενικά τον καταναλωτή, δημιουργούν στρεβλές εντυπώσεις και λειτουργούν ως εμπόδια», υπογραμμίζει σε δήλωσή του ο κ. Μανιάτης, καλώντας την Επιτροπή να προστατεύσει τους παραγωγούς μας και να διασφαλίσει ίσους όρων ανταγωνισμού. Μέσω της παρέμβασής του, ο Έλληνας ευρωβουλευτής ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της πρότασης στις ευρωπαϊκές εξαγωγές, να εξετάσει τη συμβατότητά της με τους κανόνες της Συμφωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και να εγγράψει το συγκεκριμένο θέμα στον επίσημο θεσμικό διάλογο ΕΕ-Αυστραλίας για τα Τεχνικά Εμπόδια στο Εμπόριο.
Μέτωπο και ανάγκη εθνικής στρατηγικής
Η ανάγκη για άμεση δράση είναι επιτακτική, καθώς οι εξελίξεις αποκτούν πρόσθετη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη ευρύτερες διαπραγματεύσεις για την ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Αυστραλίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση Μεσσηνίας εισηγείται τη λήψη άμεσων μέτρων και τη συγκρότηση μιας κοινής ευρωπαϊκής γραμμής με τις υπόλοιπες μεγάλες ελαιοπαραγωγές χώρες του ευρωπαϊκού Νότου -την Ισπανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Κύπρο- προκειμένου να υπάρξει συντονισμένη παρέμβαση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ειδικότερα προς τις αρμόδιες Γενικές Διευθύνσεις DG TRADE (Εμπόριο), DG AGRI (Γεωργία) και DG SANTE (Υγεία και Ασφάλεια Τροφίμων). Παράλληλα, η Ένωση δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάγκη σύστασης μιας εθνικής ομάδας εργασίας και ειδικής επιστημονικής ομάδας τεκμηρίωσης. Σε αυτή προτείνεται να συμμετέχουν τα αρμόδια Υπουργεία, το Enterprise Greece, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, πανεπιστημιακά ιδρύματα καθώς και εκπρόσωποι του κλάδου, με στόχο τη διαμόρφωση μιας συμπαγούς, ενιαίας και επιστημονικά τεκμηριωμένης εθνικής θέσης.
Η Ένωση Μεσσηνίας ξεκαθαρίζει ότι δεν αμφισβητεί την ανάγκη ενημέρωσης των καταναλωτών και προώθησης της δημόσιας υγείας. Ωστόσο, διαμηνύει με σαφήνεια ότι η Ελλάδα οφείλει πλέον να διαδραματίσει ενεργό και ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση των διεθνών προτύπων διατροφικής επισήμανσης. Μόνο με μια συντονισμένη, επιστημονικά θωρακισμένη και αδιαπραγμάτευτη στάση απέναντι στους διεθνείς εταίρους, θα διασφαλιστεί ότι τα ελληνικά προϊόντα θα αξιολογούνται δίκαια, με επιστημονική ακρίβεια και χωρίς αλγοριθμικές στρεβλώσεις που θα μπορούσαν να πλήξουν την ανταγωνιστικότητά τους στις παγκόσμιες αγορές.
