Επιμέλεια: Ιλέην Ρήγα
Τα εγκλήματα μένουν χαραγμένα στην ανθρώπινη μνήμη με την ίδια βιαιότητα που διαπράττονται. Ακόμα και αν όταν περάσουν χρόνια, ο κόσμος δεν μπορεί να ξεχάσει εύκολα ούτε το σοκ ούτε το πάγωμα από τις αποκαλύψεις. Ιστορίες τόσο δυνατές που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την πλοκή ενός best-seller αστυνομικού μυθιστορήματος, με τη διαφορά πως εδώ δεν υπάρχει μυθοπλασία, αλλά πραγματικά θύματα, διαλυμένες οικογένειες και τόποι που συνδέθηκαν για πάντα με το θανατικό που ακολούθησε.
Η πρόσφατη μακάβρια αποκάλυψη στον Μυστρά, με την ανεύρεση της σορού ενός 90χρονου μέσα σε επαγγελματικό καταψύκτη, έφερε τη Λακωνία στο επίκεντρο της πανελλήνιας επικαιρότητας. Ο 55χρονος γιος του είχε αποκρύψει τον θάνατό του για περισσότερα από δυόμισι χρόνια, προκειμένου να συνεχίσει να εισπράττει τη σύνταξή του. Στις 7 Αυγούστου 2026 καταδικάστηκε σ’ έντεκα μήνες φυλάκισης με αναστολή.
Η υπόθεση στάθηκε η αφορμή για την παρακάτω αναδρομή σε μερικά από τα εγκλήματα που σημάδεψαν τη λακωνική γη ξεπερνώντας τα όρια της τοπικής επικαιρότητας. Από τη μεταπολεμική Μάνη έως τις μέρες μας, τα δημοσιεύματα των εφημερίδων και τα αστυνομικά αρχεία διασώζουν επτά ιστορίες με διαφορετικά κίνητρα -οικογενειακές συγκρούσεις, εκδίκηση, ληστεία, ενδοοικογενειακή βία- αλλά με κοινό παρονομαστή την μακάβρια πικρή επίγευση που άφησαν στην κοινωνία της Λακωνίας.
1957 | Το πενταπλό φονικό
που βαφτίστηκε «έγκλημα τιμής»
Στις 10 Απριλίου 1957, σε χωριό της Μάνης, ένας 28χρονος άνδρας δολοφόνησε με περίστροφο τον 60χρονο πατέρα του, τον 65χρονο θείο του και τις τρεις αδελφές του, ηλικίας 35, 30 και 25 ετών. Σύμφωνα με όσα υποστήριξε ο ίδιος, κίνητρό του ήταν οι ερωτικές σχέσεις που, όπως ισχυριζόταν, διατηρούσαν ο πατέρας και ο θείος του με τις αδελφές του. Μάλιστα, από τη σχέση του θείου με μία από τις γυναίκες είχαν γεννηθεί δίδυμα παιδιά. Ο δράστης παραδέχτηκε ότι το έγκλημα ήταν προμελετημένο, δηλώνοντας πως ήθελε να «ξεπλύνει την ντροπή του σπιτιού του». Ωστόσο, οι Αρχές εξέτασαν και το ενδεχόμενο οικονομικού κινήτρου. Ο 28χρονος αντιμετώπιζε σοβαρά χρέη και, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, λάμβανε οικονομική ενίσχυση από τον εύπορο θείο του, ο οποίος ζούσε στις ΗΠΑ. Επιπλέον, κατηγορήθηκε ότι αφαίρεσε χρήματα και έγγραφα από το σπίτι του, με σκοπό να ιδιοποιηθεί περιουσιακά στοιχεία.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική, όμως, υπήρξε η κοινωνική υποδοχή του εγκλήματος. Ο δράστης δεν βρήκε υποστηρικτές μόνο ανάμεσα στους συγχωριανούς του, αλλά και στην ίδια του τη μητέρα και τη σύζυγό του. Η μητέρα του, η οποία είχε χάσει τον σύζυγό της και τρία από τα παιδιά της, υπερασπίστηκε τον γιο της, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Καλά έκανε και ξεβρώμισε τον τόπο». Στη δίκη, που πραγματοποιήθηκε στο Κακουργιοδικείο Κορίνθου τον Μάρτιο του 1958, περίπου 300 Μανιάτες ταξίδεψαν για να τον υποστηρίξουν. Μάρτυρες από το χωριό, ανάμεσά τους και ο ιερέας που είχε κηδέψει τα θύματα, δικαιολόγησαν την πράξη του, ενώ ένας από αυτούς δήλωσε ότι οι κάτοικοι είχαν μείνει «ενθουσιασμένοι» από τους φόνους. Η συμπαράσταση ξεπέρασε μάλιστα τα όρια της Μάνης: λιμενεργάτες από την Κρήτη επιχείρησαν να οργανώσουν έρανο για την οικονομική ενίσχυση του δράστη και της οικογένειάς του. Η εισαγγελική πρόταση ήταν να κηρυχθεί ένοχος χωρίς ελαφρυντικά, με τον εισαγγελέα να καταδικάζει ρητά την ανοχή στα λεγόμενα «εγκλήματα τιμής». Τελικά, οι ένορκοι αναγνώρισαν ελαφρυντικά μέτριας σύγχυσης κατά την τέλεση της πράξης και πρότερου έντιμου βίου, επιβάλλοντάς του ποινή κάθειρξης είκοσι ετών. Ένα πενταπλό φονικό που συγκλόνισε τη χώρα, αλλά αποκάλυψε ταυτόχρονα πόσο βαθιά ριζωμένες μπορούσαν να είναι οι αντιλήψεις περί οικογενειακής τιμής, ακόμη κι όταν το τίμημά τους ήταν πέντε ανθρώπινες ζωές.
1983 | Η εκδίκηση που χειροκροτήθηκε
από μια ολόκληρη κοινωνία
Την Κυριακή του Πάσχα του 1983, ο 14χρονος Παναγιώτης Πρεκεζές βρέθηκε νεκρός σε ποτάμι της περιοχής της Σκάλας. Για τη δολοφονία του συνελήφθη ο 23χρονος Ηλίας Καπερώνης, ο οποίος, σύμφωνα με την ομολογία του, είχε επιχειρήσει να προσεγγίσει σεξουαλικά το αγόρι. Ακολούθησε συμπλοκή, κατά την οποία το χτύπησε επανειλημμένα στο κεφάλι με έναν τσιμεντόλιθο και, θεωρώντας ότι ήταν ήδη νεκρό, έριξε το σώμα του στο νερό. Η ιατροδικαστική εξέταση έδειξε ότι ο 14χρονος ήταν ακόμη ζωντανός και πέθανε από πνιγμό.
Ο πατέρας του, Παρασκευάς Πρεκεζές, δεν αποδέχτηκε την προοπτική να περιμένει τη δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης. Επί τέσσερις ημέρες παρακολουθούσε έξω από τη Χωροφυλακή Σπάρτης τις κινήσεις για τη μεταγωγή του Καπερώνη στις φυλακές Τίρυνθας. Όταν το λεωφορείο του ΚΤΕΛ έκανε στάση στους Μύλους Αργολίδας, ο Πρεκεζές επιβιβάστηκε μαζί με τους δύο αδελφούς του, Γρηγόρη και Γιάννη. Ακινητοποίησε τους δύο χωροφύλακες που συνόδευαν τον κρατούμενο και πυροβόλησε τον Καπερώνη δύο φορές στο κεφάλι. Οι τρεις άνδρες παραδόθηκαν στη συνέχεια στις Αρχές.
Η δίκη τους πραγματοποιήθηκε στο Κακουργιοδικείο Τρίπολης τον Οκτώβριο του 1984. Ο Πρεκεζές καταδικάστηκε σε δύο χρόνια, επτά μήνες και δέκα ημέρες φυλάκισης, ο Γρηγόρης σε δύο χρόνια και έναν μήνα και δέκα ημέρες, ενώ ο Γιάννης αθωώθηκε. Η στάση της τοπικής κοινωνίας αποτυπώθηκε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο στην ίδια τη δικαστική αίθουσα: περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι υποδέχτηκαν την απόφαση με χειροκροτήματα και επευφημίες. Ακόμη και ο πατέρας του δολοφονημένου Καπερώνη, Κυριάκος, κατέθεσε υπέρ του Πρεκεζέ, αναγνωρίζοντας ότι κατανοούσε την πράξη του. Η υπόθεση πέρασε έτσι στην πανελλήνια επικαιρότητα ως ένα από τα χαρακτηριστικότερα περιστατικά αυτοδικίας της εποχής, ενώ αργότερα ενέπνευσε επεισόδια στις τηλεοπτικές σειρές «Ανατομία ενός εγκλήματος» και «10η Εντολή».
1990 | Δις ισόβια
για ένα έγκλημα που δεν έκανε
Μεγάλο Σάββατο, 14 Απριλίου 1990. Στο Νέο Οίτυλο της Μάνης, ο 58χρονος αγροφύλακας Παύλος Κατσαφαρέας και η 57χρονη σύζυγός του Κανέλλα βρίσκονται νεκροί μέσα στο σπίτι τους, πυροβολημένοι πολλές φορές από κοντινή απόσταση με δύο διαφορετικά όπλα. Την Αστυνομία ειδοποιεί η κόρη τους, Σταυρούλα, η οποία σύντομα θα βρεθεί στο επίκεντρο της έρευνας.
Οι πρώτες υποψίες στρέφονται εναντίον της. Η ίδια υποστηρίζει ότι την ώρα του εγκλήματος βρισκόταν στην Αρεόπολη, μαζί με την αδελφή και τον γαμπρό της. Παρά το άλλοθι που επικαλείται, προφυλακίζεται και, τον Νοέμβριο του 1991, καταδικάζεται από το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Τρίπολης σε δύο φορές ισόβια κάθειρξη.
Η δικαστική περιπέτεια, όμως, δεν τελειώνει εκεί. Το 1993 ασκείται δίωξη και σε βάρος της μικρότερης κόρης του ζευγαριού και του συζύγου της. Οι δύο τους αθωώνονται τον Μάιο του 1995 από το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Καλαμάτας, λόγω έλλειψης επαρκών στοιχείων. Μετά την εισαγγελική έφεση, οι τρεις κατηγορούμενοι οδηγούνται στο Μικτό Ορκωτό Εφετείο Ναυπλίου, όπου αθωώνονται. Η οριστική αθώωση της Σταυρούλας Κατσαφαρέα έρχεται το 1997. Στο μεταξύ, έχει περάσει σχεδόν πέντε χρόνια στη φυλακή, χωρίς να της αναγνωριστεί δικαίωμα αποζημίωσης για την κράτησή της. Αργότερα, μαρτυρική κατάθεση στη δίκη μελών της εγκληματικής οργάνωσης που έγινε γνωστή ως «Συνδικάτο των Δολοφόνων» αποδίδει το διπλό φονικό στον Βασίλη Σούφλα, μέλος της οργάνωσης, ο οποίος δολοφονήθηκε από συνεργούς του την άνοιξη του 1994. Το πρόσωπο που ενδεχομένως έδωσε την εντολή για το έγκλημα δεν έγινε ποτέ γνωστό.
Η υπόθεση Κατσαφαρέα έμεινε στη μνήμη όχι μόνο για το διπλό φονικό, αλλά και για τη δικαστική περιπέτεια μιας γυναίκας που βρέθηκε κατηγορούμενη για τον θάνατο των γονιών της και χρειάστηκε χρόνια για να αθωωθεί οριστικά.
2017 | Θανατηφόρα εισβολή
Νοέμβριος του 2017. Στον Λεήμονα του Δήμου Ευρώτα, μια 64χρονη γυναίκα βρίσκεται νεκρή μέσα στο ίδιο της το σπίτι. Είναι το πρωί της 18ης Νοεμβρίου και τα ευρήματα μαρτυρούν ότι έχει προηγηθεί βίαιη επίθεση. Η γυναίκα φέρει τραύματα στο κεφάλι, ενώ το σπίτι είναι αναστατωμένο. Οι έρευνες στρέφονται από την πρώτη στιγμή προς το ενδεχόμενο της ληστείας.
Στην υπόθεση συμμετέχουν το Αστυνομικό Τμήμα Ευρώτα και το Τμήμα Ασφαλείας Σπάρτης, με τη συνδρομή των εγκληματολογικών υπηρεσιών. Ως φερόμενοι δράστες ταυτοποιούνται δύο άνδρες, ηλικίας 25 και 27 ετών, υπήκοοι Μολδαβίας και Μαρόκου αντίστοιχα. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Αστυνομίας, είχαν εισβάλει στην κατοικία με σκοπό την κλοπή, έγιναν αντιληπτοί από την ιδιοκτήτρια και της επιτέθηκαν, προκαλώντας τον θανάσιμο τραυματισμό της.
Οι δύο άνδρες εντοπίζονται και συλλαμβάνονται σε τοπική κοινότητα του Δήμου Ευρώτα. Μια απόπειρα ληστείας μετατράπηκε σε φονική επίθεση, με το ίδιο της το σπίτι να γίνεται ο τόπος του θανάτου της.
2020 | Γυναικοκτονία
μπροστά στα μάτια της κόρης
Νοέμβριος του 2020. Στον Πύργο Διρού της Ανατολικής Μάνης, 46χρονος άνδρας πυροβολεί και σκοτώνει την 44χρονη σύζυγό του, έπειτα από διαπληκτισμό μέσα στο σπίτι. Παρούσα είναι η 15χρονη κόρη της, η οποία βλέπει τη μητέρα της να πέφτει νεκρή μπροστά στα μάτια της.
Η είδηση εξαπλώνεται γρήγορα σε ολόκληρη τη χώρα. Ο σύζυγος συλλαμβάνεται και η υπόθεση παίρνει τον δρόμο της δικαιοσύνης. Την άνοιξη του 2022, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Καλαμάτας εξετάζει την υπόθεση υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας. Ο κατηγορούμενος επικαλείται μειωμένο καταλογισμό και πρότερο σύννομο βίο, ισχυρισμοί που απορρίπτονται από το δικαστήριο.
Της 13 Μαΐου 2022 καταδικάζεται ομόφωνα σε ισόβια κάθειρξη για ανθρωποκτονία από πρόθεση σε ήρεμη ψυχική κατάσταση. Η γυναικοκτονία στον Πύργο Διρού συγκλόνισε όχι μόνο για τη βία της, αλλά και επειδή εκτυλίχθηκε μπροστά στα μάτια της ανήλικης κόρης. Η δικαστική απόφαση έγραψε τον επίλογο της υπόθεσης, όμως δεν έκλεισε και στις συνέπειες που άφησε πίσω τηςστη ζωή ενός παιδιού που βρέθηκε αντιμέτωπο με μια ανείπωτη απώλεια.
2021 | Το τηλεφώνημα
που αποκάλυψε το έγκλημα
Στις 6 Δεκεμβρίου 2021, ένας 40χρονος άνδρας τηλεφωνεί στο Αστυνομικό Τμήμα Βλαχιώτη και αναφέρει ότι, έπειτα από λογομαχία με τη 36χρονη σύζυγό του, την έχει σκοτώσει.
Οι αστυνομικοί μεταβαίνουν στην κατοικία του ζευγαριού και βρίσκουν τη γυναίκα χωρίς τις αισθήσεις της. Μεταφέρεται στο νοσοκομείο με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ, όπου διαπιστώνεται ο θάνατός της. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδει τότε η ΕΡΤ, ο άνδρας φέρεται να είχε αναφέρει τηλεφωνικά ότι την έπνιξε με τα χέρια του. Συλλαμβάνεται και σε βάρος του σχηματίζεται δικογραφία για ανθρωποκτονία.
Σ’ αυτή την υπόθεση, το κυνικό στοιχείο που παγώνει το αίμα είναι πως η πρώτη πληροφορία για το έγκλημα φτάνει στην Αστυνομία από τον ίδιο τον άνθρωπο που φέρεται να το διέπραξε. Ο 40χρονος τηλεφώνησε στο Αστυνομικό Τμήμα Βλαχιώτη και δήλωσε ψυχρά ότι είχε σκοτώσει τη σύζυγό του. Το περιστατικό φέρνει στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ζήτημα: τη στάση της κοινωνίας απέναντι στους δράστες των γυναικοκτονιών και την ευκολία με την οποία η συζήτηση μετατοπίζεται από τα θύματα στις πιθανές ελαφρυντικές περιστάσεις των θυτών. Χαρακτηριστικές εκείνη την περίοδο ήταν οι δηλώσεις του συνδικαλιστή της ΕΛ.ΑΣ. Σταύρου Μπαλάσκα, ο οποίος, με αφορμή τη δολοφονία της Καρολάιν Κράουτς στα Γλυκά Νερά, είχε υποστηρίξει τηλεοπτικά ότι ο δράστης θα μπορούσε να καταδικαστεί σε «4-5 χρόνια φυλακή», αν είχε καλέσει αμέσως την Αστυνομία αντί να σκηνοθετήσει τη ληστεία. Οι δηλώσεις προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων και δικαστική παρέμβαση για το γεγονός πως έδινε παράθυρο στους θύτες να πέσουν στα μαλακά όταν θα ερχόταν η ώρα των επιπτώσεων. Το ζήτημα, βέβαια, δεν εξαντλείται σε μια συγκεκριμένη δημόσια τοποθέτηση. Αφορά μια βαθύτερη κοινωνική αντίληψη, απέναντι στην οποία χρειάζεται διαρκής εγρήγορση: όταν μια γυναίκα δολοφονείται από τον σύντροφό της, η συζήτηση οφείλει να ξεκινά από τη ζωή που χάθηκε και όχι από το πόσο επιεικής θα μπορούσε να είναι η τιμωρία εκείνου που την αφαίρεσε.
2023 | Η συγγενική διαμάχη
που κατέληξε σε φονικό
Βράδυ της 20ής Σεπτεμβρίου 2023. Στον Άγιο Σπυρίδωνα Σπάρτης, ένας διαπληκτισμός καταλήγει σε ένοπλη επίθεση. Ένας 45χρονος άνδρας, μαζί με τον 20χρονο γιο του, μεταβαίνει πεζός στην κατοικία ενός 33χρονου συγγενή τους.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της αστυνομίας, ο 45χρονος πυροβολεί τον 33χρονο με κυνηγετικό όπλο, τραυματίζοντάς τον θανάσιμα. Ο 20χρονος πυροβολεί επίσης, τραυματίζοντας ελαφρά έναν ανήλικο. Δημοσιεύματα της εποχής αναφέρουν ότι το θύμα ήταν ανιψιός του 45χρονου και ο ανήλικος τραυματίας αδελφός του.
Οι δύο άνδρες εγκαταλείπουν το σημείο και αναζητούνται από τις αρχές. Η έρευνα του Τμήματος Ασφάλειας Σπάρτης οδηγεί στον εντοπισμό τους και το μεσημέρι της επόμενης ημέρας, 21 Σεπτεμβρίου, συλλαμβάνονται στην Τρίπολη. Σε βάρος του 45χρονου σχηματίζεται δικογραφία για ανθρωποκτονία, ενώ ο 20χρονος κατηγορείται για επικίνδυνη σωματική βλάβη και παραβάσεις της νομοθεσίας περί όπλων. Ένας άνθρωπος χάνει τη ζωή του, ένας ανήλικος τραυματίζεται και δύο οικογένειες βρίσκονται αντιμέτωπες με τις συνέπειες μιας σύγκρουσης που κατέληξε σε πυροβολισμούς.
Επτά ιστορίες
βουτηγμένες στο αίμα
Από τη Μάνη του 1957 μέχρι τον Άγιο Σπυρίδωνα του 2023, σχεδόν επτά δεκαετίες χωρίζουν αυτές τις υποθέσεις. Στο μεταξύ άλλαξαν οι κοινωνίες, οι συνθήκες ζωής, οι μέθοδοι της αστυνομικής έρευνας και ο τρόπος με τον οποίο μια είδηση φτάνει πλέον από έναν μικρό οικισμό σε ολόκληρη τη χώρα. Οι παλιές εφημερίδες διασώζουν τα γεγονότα με τη γλώσσα της εποχής τους, ενώ οι άνθρωποι που τα έζησαν κρατούν τις δικές τους μνήμες. Ανάμεσα στις δύο αυτές όψεις βρίσκεται η ιστορία κάθε τόπου. Επτά εγκλήματα, επτά διαφορετικές διαδρομές προς την τραγωδία, όμως, πίσω από τις δικογραφίες, τις δικαστικές αποφάσεις και τα κιτρινισμένα πρωτοσέλιδα με τους «πιασάρικους» τίτλους υπάρχουν ζωές που άλλαξαν οριστικά: σπίτια που άδειασαν, οικογένειες που έμαθαν να ζουν με την απώλεια, άνθρωποι που κουβάλησαν για χρόνια το στίγμα μιας κατηγορίας ή τον πόνο ενός τραύματος και ερωτήματα που, κάποιες φορές, ούτε ο χρόνος ούτε η δικαιοσύνη κατάφεραν να σβήσουν.
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
