Κυριάκος Παντελεάκης: Ο Κροκεάτης που έπεσε από τα πυρά του τανκ

Η σαρανταήμερη μάχη και το μνημόσυνο που κράτησε ζωντανή την αλήθεια

Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2026 11:21 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ
Κυριάκος Παντελεάκης: Ο Κροκεάτης που έπεσε από τα πυρά του τανκ

Επιμέλεια: Ιλέην Ρήγα

Ο 44χρονος δικηγόρος με καταγωγή από τις Κροκεές ήταν ένα από τα 24 πλήρως τεκμηριωμένα θύματα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Τραυματίστηκε θανάσιμα στη διασταύρωση Πατησίων και Γλάδστωνος, στις 18 Νοεμβρίου 1973, και υπέκυψε στα τραύματά του σαράντα ημέρες αργότερα. Η μαρτυρία για τις συνθήκες του θανάτου του και ο αποχαιρετισμός του αδελφού του.

Η ιστορία του Πολυτεχνείου έχει τις δικές της εμβληματικές εικόνες: τις πύλες που γκρεμίζονται κάτω από τις ερπύστριες του άρματος, τα πρόσωπα των φοιτητών πίσω από τα κάγκελα, τις φωνές που καλούν σε αντίσταση μέσα από τον ραδιοφωνικό σταθμό, τους δρόμους της Αθήνας που μετατρέπονται σε πεδίο βίαιης καταστολής. Πίσω από τις εικόνες, όμως, υπάρχουν άνθρωποι που δεν πρόλαβαν να γίνουν μέρος κάποιας μεγάλης αφήγησης. Άνθρωποι που βρέθηκαν στον δρόμο, που χτυπήθηκαν από τα πυρά, που μεταφέρθηκαν στα νοσοκομεία και που, για τις οικογένειές τους, η εξέγερση δεν τελείωσε όταν απομακρύνθηκαν τα τανκς από τους δρόμους.

Ένας από αυτούς ήταν ο Κυριάκος Παντελεάκης. Δικηγόρος, 44 ετών, με καταγωγή από τις Κροκεές Λακωνίας και μόνιμη κατοικία στην Αθήνα, βρέθηκε το μεσημέρι της 18ης Νοεμβρίου 1973 στη διασταύρωση της Πατησίων με τη Γλάδστωνος, σε ένα από τα σημεία όπου η στρατιωτική παρουσία και η βία των ημερών είχαν μετατρέψει την καθημερινή μετακίνηση σε θανάσιμο κίνδυνο. Εκεί δέχθηκε πυρά από διερχόμενο άρμα μάχης. Δεν πέθανε επιτόπου. Ακολούθησαν σαράντα ημέρες νοσηλείας και αγωνίας, μέχρι τις 27 Δεκεμβρίου 1973, όταν άφησε την τελευταία του πνοή στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών.

Το όνομά του περιλαμβάνεται στον κατάλογο των 24 πλήρως τεκμηριωμένων θυμάτων των γεγονότων του Νοεμβρίου 1973, σύμφωνα με την ιστορική έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Για τη Λακωνία, η καταγραφή αυτή έχει και μια ιδιαίτερη σημασία: ανάμεσα στους ανθρώπους που χάθηκαν στην Αθήνα εκείνες τις ημέρες βρίσκεται ένας δικός της άνθρωπος, ένας Κροκεάτης που η μοίρα του συνδέθηκε με μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Η στιγμή των πυροβολισμών
στη διασταύρωση Πατησίων και Γλάδστωνος
Για πολλά χρόνια, οι πληροφορίες που έφταναν στις Κροκεές για τις συνθήκες του θανάτου του παρέμεναν ελλιπείς. Όπως σημειώνει ο Μίμης Β. Χριστοφιλάκης σε δημοσίευμά του στο krokeai.gr, τον Απρίλιο του 1974, στο φύλλο 73 της εφημερίδας «Οι Κροκεές», ο θάνατος του Παντελεάκη αναφερόταν χωρίς να αποτυπώνονται τα πραγματικά περιστατικά. Η περίοδος ήταν ακόμη σκοτεινή, η δικτατορία του Ιωαννίδη βρισκόταν στην εξουσία και η δημόσια αναφορά στις συνθήκες του τραυματισμού του δεν ήταν αυτονόητη. «Ο Κυριάκος απλώς πέθανε», γράφει χαρακτηριστικά ο Χριστοφιλάκης, περιγράφοντας το κενό που άφηνε εκείνη η αποσιώπηση.

Στο ίδιο δημοσίευμα, που πρωτογράφτηκε τον Σεπτέμβριο του 2015 και αναδημοσιεύτηκε την επόμενη χρονιά, ο Χριστοφιλάκης επιχειρεί να ανασυνθέσει το περιστατικό, βασισμένος στις μαρτυρίες ανθρώπων που βρίσκονταν κοντά στον Παντελεάκη εκείνη την ημέρα. Σύμφωνα με την αφήγηση, ο δικηγόρος είχε επισκεφθεί το καφενείο «Λακωνία», στην Αθήνα, όπου σύχναζε, και συναντήθηκε με τον Λυκούργο Καπασκέλη, τον Θόδωρο Νικολούδη, τον Δημάκη Δημακάκο και τον Γιώργο Ροζάκο. Κάποια στιγμή, οι παρευρισκόμενοι βγήκαν στον δρόμο για να δουν τι συνέβαινε στην ευρύτερη περιοχή του Πολυτεχνείου. Οι πυροβολισμοί που ακούγονταν τούς ανάγκασαν να επιστρέψουν.

Όταν αργότερα αποφάσισαν να αποχωρήσουν, βρέθηκαν μαζί στη γωνία της Πατησίων με τη Γλάδστωνος. Εκείνη τη στιγμή πλησίαζε ένα άρμα μάχης, προερχόμενο από την πλευρά του Πολυτεχνείου. Όπως περιγράφει ο Χριστοφιλάκης, ο πολυβολητής έστρεψε τον πυργίσκο προς την ομάδα των ανθρώπων που περίμεναν να περάσουν απέναντι και άνοιξε πυρ. Οι σφαίρες έπληξαν τον Κυριάκο Παντελεάκη στην κοιλιακή χώρα, τραυμάτισαν τον Λυκούργο Καπασκέλη στο χέρι και χτύπησαν έναν ακόμη άνδρα στα πόδια.

Ο Δημάκης Δημακάκος και ο Γιώργος Ροζάκος μετέφεραν τον Παντελεάκη στο αυτοκίνητο και ξεκίνησαν για το νοσοκομείο. Παρά τον σοβαρό τραυματισμό του, εκείνος διατηρούσε ακόμη τις αισθήσεις του. Σε ένα σημείο της διαδρομής, μάλιστα, αντιλήφθηκε έναν ακόμη τραυματία που είχε καταφέρει να φτάσει μέχρι την οδό Ακαδημίας και ζήτησε από τον οδηγό να σταματήσει για να τον παραλάβουν. Η λεπτομέρεια αυτή, όπως την καταγράφει ο Χριστοφιλάκης, αποκτά ιδιαίτερο βάρος μέσα στην αγωνία εκείνων των στιγμών: ένας άνθρωπος που αιμορραγούσε και πάλευε να κρατηθεί στη ζωή δεν είχε πάψει να σκέφτεται τον διπλανό του.

Η διαδρομή προς το νοσοκομείο έγινε υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Στο Γενικό Κρατικό, όπως ονομαζόταν τότε το Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, οι συνοδοί τραυματιών φέρονται να δέχθηκαν επιθέσεις από αστυνομικούς. Ο Ροζάκος, σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, συνελήφθη και οδηγήθηκε στη Γενική Ασφάλεια, όπου υπέστη ξυλοδαρμό. Ο Λυκούργος Καπασκέλης μεταφέρθηκε αργότερα στο ΚΑΤ, ενώ ο Παντελεάκης εισήχθη για νοσηλεία. Η περιπέτεια της οικογένειάς του μόλις άρχιζε.

Σαράντα ημέρες
ανάμεσα στην ελπίδα και την απώλεια
Ο Κυριάκος Παντελεάκης δεν κατέληξε αμέσως μετά τον τραυματισμό του. Νοσηλεύτηκε αρχικά στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών και, λίγες ημέρες αργότερα, μεταφέρθηκε στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Οι δικοί του άνθρωποι στάθηκαν στο πλευρό του σε μια παρατεταμένη δοκιμασία, που κράτησε σαράντα ημέρες. Ο αδελφός του Ντίνος, οι αδελφές του Ελένη και Αγγελική και οι υπόλοιποι συγγενείς παρακολουθούσαν την εξέλιξη της υγείας του, με την ελπίδα ότι θα κατάφερνε να ξεπεράσει τα τραύματά του.

Η κινητοποίηση των συμπατριωτών του υπήρξε άμεση. Όπως αναφέρει ο Χριστοφιλάκης, ο Δημάκης Δημακάκος ειδοποίησε τον Ντίνο Παντελεάκη και επικοινώνησε με Κροκεάτες, ζητώντας τους να προσφέρουν αίμα. Ανάμεσα στους αιμοδότες βρέθηκε και ο ίδιος ο αδελφός του Μίμη Χριστοφιλάκη. Η αναφορά αυτή αποτυπώνει μια πλευρά της τραγωδίας που συχνά χάνεται μέσα στις μεγάλες ιστορικές αφηγήσεις: την αλληλεγγύη μιας κοινότητας που, μακριά από τον τόπο καταγωγής του τραυματία, προσπαθούσε να συνδράμει όπως μπορούσε.

Στις 27 Δεκεμβρίου 1973, ο Κυριάκος Παντελεάκης υπέκυψε στα τραύματά του. Ήταν 44 ετών. Η σορός του μεταφέρθηκε στις Κροκεές, όπου και τάφηκε. Εκεί, στη γενέτειρά του, η είδηση του θανάτου του δεν αφορούσε πια μόνο μια οικογένεια. Έγινε μέρος της συλλογικής ιστορίας ενός τόπου, που έχασε έναν άνθρωπό του μέσα στη βία της δικτατορίας.

Ο αποχαιρετισμός του αδελφού του
Η μνήμη του Παντελεάκη διασώθηκε και μέσα από τον λόγο του αδελφού του, Ντίνου. Τον Νοέμβριο του 1974, στις Κροκεές, τελέστηκε το πρώτο μνημόσυνο για τον Κυριάκο και ο αδελφός του εκφώνησε έναν αποχαιρετισμό που διασώθηκε αργότερα από τον Μίμη Χριστοφιλάκη. Στο κείμενο αυτό, ο Ντίνος δεν περιορίζεται στην καταγραφή της απώλειας. Μιλά για τον φόβο που είχε αισθανθεί εκείνο το πρωινό, για την τελευταία του προτροπή προς τον αδελφό του να φυλαχτεί, για την είδηση του τραυματισμού που ακολούθησε και για τις σαράντα ημέρες της αγωνίας.

Ο αποχαιρετισμός του έχει τη δύναμη ενός προσωπικού τεκμηρίου, ακριβώς επειδή δεν επιχειρεί να μετατρέψει τον πόνο σε επίσημο λόγο. Είναι η φωνή ενός ανθρώπου που αποχαιρετά τον αδελφό του, αλλά και ενός μάρτυρα που γνωρίζει ότι η απώλεια δεν μπορεί να αποκοπεί από τις συνθήκες που την προκάλεσαν. «Στις 40 δραματικές μέρες της πάλης σου με το θάνατο δεν έδειξες κανένα πάθος, εκτός από την πικρία για το κακό που σου είχαν κάνει», γράφει, ανακαλώντας τις τελευταίες ημέρες του Κυριάκου. Και κλείνει με μια ευχή που υπερβαίνει το οικογενειακό μνημόσυνο: «Ο άδικος χαμός σου, ας είναι ο τελευταίος σ’ αυτόν τον τόπο».

Το κείμενο του Ντίνου δημοσιεύτηκε ξανά το 2023, μέσα από άρθρο του Μίμη Χριστοφιλάκη στον «Δρόμο της Αριστεράς», με τίτλο «Για τον Κυριάκο, από τον Ντίνο». Ο Χριστοφιλάκης, που γνώριζε προσωπικά τον αδελφό του Παντελεάκη, ανασύρει εκείνη την παλιά νεκρολογία και τη συνοδεύει με δικές του αναμνήσεις από την οικογένεια. Έτσι, η ιστορία του Κυριάκου δεν διασώζεται μόνο μέσα από την ιστορική καταγραφή του τραυματισμού και του θανάτου του, αλλά και μέσα από τις φωνές των ανθρώπων που τον γνώρισαν, τον αγάπησαν και αρνήθηκαν να αφήσουν την περίπτωσή του να χαθεί στη λήθη.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Χριστοφιλάκης αναφέρεται και στον Λεωνίδα Παντελεάκη, αδελφό του Κυριάκου, τον οποίο χαρακτηρίζει αδικοσκοτωμένο το 1943. Η αναφορά αυτή, εφόσον διασταυρωθεί με πρόσθετα ιστορικά στοιχεία, θα μπορούσε να φωτίσει ακόμη περισσότερο την οικογενειακή διαδρομή των Παντελεάκηδων και τις απώλειες που σημάδεψαν την οικογένεια σε δύο διαφορετικές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Ένα όνομα στη συλλογική ιστορία
Η έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, που βασίστηκε στη συγκέντρωση και την κριτική αξιολόγηση διαφορετικών ιστορικών τεκμηρίων, κατέγραψε 24 πλήρως τεκμηριωμένες περιπτώσεις θυμάτων της εξέγερσης. Ο Κυριάκος Παντελεάκης περιλαμβάνεται σε αυτόν τον κατάλογο, με αναφορά στην καταγωγή του από τις Κροκεές, στο επάγγελμά του, στην ηλικία του και στις συνθήκες του τραυματισμού του.

Δεν ήταν φοιτητής του Πολυτεχνείου ούτε τραυματίστηκε μέσα στον χώρο του ιδρύματος. Ήταν ένας πολίτης που βρέθηκε στον δρόμο, σε μια Αθήνα όπου η στρατιωτική καταστολή είχε ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια του πανεπιστημιακού συγκροτήματος. Η περίπτωσή του υπενθυμίζει ότι η βία εκείνων των ημερών δεν έκανε διακρίσεις, χτυπώντας με κυνική απανθρωπιά ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και ιδιοτήτων, περαστικούς και κατοίκους της πόλης, ανθρώπους που δεν είχαν κατ’ ανάγκην άμεση συμμετοχή στην εξέγερση, παρά βρέθηκαν στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή.

Στις Κροκεές, ο άδικος χαμός του Παντελεάκη έχει τη δική της θέση στις σελίδες της τοπικής ιστορίας. Το πορτρέτο του και ο τάφος του, όπου αναγράφονται οι ημερομηνίες του τραυματισμού και του θανάτου του, διατηρούν ορατό τον δεσμό ανάμεσα στον άνθρωπο και τον τόπο του. Κι αν η ιστορία καταγράφει ημερομηνίες, ονόματα και περιστατικά, η μνήμη επιμένει σε όσα δεν καταγράφονται στους καταλόγους: στην αγωνία ενός αδελφού, στην προσφορά αίματος από τους συμπατριώτες, στην τελευταία προσπάθεια ενός τραυματισμένου ανθρώπου να σωθεί και να σώσει κι έναν άλλον.

| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»

> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.

Έκθεση εικόνων

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Του Αντρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
Του Αντρέα Πετρουλάκη

Πρόσφατα Νέα

Η δική σας είδηση