Η σωστή διάκριση ανάμεσα στη θυρεοειδίτιδα Hashimoto και τη θυρεοειδίτιδα De Quervain είναι απαραίτητη, καθώς καθορίζει τη διάγνωση, την πρόγνωση και τη θεραπεία, υπογραμμίζει η κυρία Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Επ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ
Ένας Ιάπωνας και ένας Ελβετός γιατρός έδωσαν τα ονόματά τους σε δύο από τις πιο γνωστές παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα. Περισσότερο από έναν αιώνα μετά τις πρώτες περιγραφές τους, η θυρεοειδίτιδα Hashimoto και η θυρεοειδίτιδα De Quervain εξακολουθούν να αποτελούν συχνές αιτίες δυσλειτουργίας του θυρεοειδούς, αν και πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές κλινικές οντότητες. Το κοινό τους στοιχείο είναι η φλεγμονή του θυρεοειδούς αδένα. Από εκεί και πέρα, όμως, οι διαφορές είναι πολλές και ουσιαστικές.
Το 1912, ο Ιάπωνας γιατρός Hakaru Hashimoto δημοσίευσε την περιγραφή μιας ιδιαίτερης μορφής χρόνιας φλεγμονής του θυρεοειδούς, η οποία αργότερα αναγνωρίστηκε ως αυτοάνοσο νόσημα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η θυρεοειδίτιδα Hashimoto αποτελεί τη συχνότερη αιτία υποθυρεοειδισμού στις χώρες με επαρκή πρόσληψη ιωδίου. Στη νόσο αυτή, το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται εναντίον του ίδιου του θυρεοειδούς αδένα, παράγοντας αυτο-αντισώματα που προκαλούν σταδιακή καταστροφή του θυρεοειδικού ιστού. Η διαδικασία αυτή εξελίσσεται συνήθως αργά, σε βάθος ετών και οδηγεί προοδευτικά σε μείωση της παραγωγής των θυρεοειδικών ορμονών.
Η Hashimoto εμφανίζεται πολύ συχνότερα στις γυναίκες και μπορεί να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αν και είναι συχνότερη στη μέση ηλικία. Τα συμπτώματα σχετίζονται κυρίως με τον υποθυρεοειδισμό και περιλαμβάνουν εύκολη κόπωση, υπνηλία, αύξηση βάρους, δυσανεξία στο ψύχος, ξηροδερμία, δυσκοιλιότητα και διαταραχές της συγκέντρωσης. Σε αρκετές περιπτώσεις οι ασθενείς δεν εμφανίζουν συμπτώματα στα αρχικά στάδια και η διάγνωση τίθεται μετά από εργαστηριακό έλεγχο που αναδεικνύει αυξημένη TSH ή παρουσία αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων. Η θεραπεία, όταν αναπτυχθεί υποθυρεοειδισμός, είναι απλή και αποτελεσματική, με εξωγενή χορήγηση λεβοθυροξίνης, ώστε να αποκατασταθούν τα φυσιολογικά επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών.
Στον αντίποδα βρίσκεται η θυρεοειδίτιδα De Quervain, η οποία πήρε το όνομά της από τον Ελβετό γιατρό Fritz de Quervain. Πρόκειται για υποξεία φλεγμονή του θυρεοειδούς, που συχνά εμφανίζεται μετά από λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού. Αν και ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί, θεωρείται ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων προηγείται κάποια ιογενής λοίμωξη που πυροδοτεί την έντονη φλεγμονώδη αντίδραση.
Σε αντίθεση με τη Hashimoto, η θυρεοειδίτιδα De Quervain χαρακτηρίζεται από πόνο. Οι ασθενείς συνήθως αναφέρουν έντονη ευαισθησία στην πρόσθια επιφάνεια του τραχήλου, η οποία μπορεί να αντανακλά προς τη γνάθο ή τα αυτιά. Συχνά συνυπάρχουν πυρετική κίνηση, αίσθημα κακουχίας και συμπτώματα που θυμίζουν λοίμωξη. Κατά την κλινική εξέταση, ο θυρεοειδής είναι ευαίσθητος στην ψηλάφηση, εύρημα που βοηθά σημαντικά στη διάγνωση.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της De Quervain είναι η τυπική διαδοχή φάσεων στη λειτουργία του θυρεοειδούς. Αρχικά, η καταστροφή των θυλακίων του αδένα προκαλεί απελευθέρωση αποθηκευμένων θυρεοειδικών ορμονών στην κυκλοφορία, με αποτέλεσμα παροδικό υπερθυρεοειδισμό. Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν ταχυκαρδία, νευρικότητα, εφιδρώσεις και απώλεια βάρους. Καθώς τα αποθέματα εξαντλούνται, ακολουθεί συχνά μια φάση υποθυρεοειδισμού, η οποία, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι προσωρινή. Τελικά, η μεγάλη πλειονότητα των ασθενών επανέρχεται σε φυσιολογική θυρεοειδική λειτουργία μέσα σε διάστημα μηνών.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση της De Quervain διαφέρει σημαντικά από εκείνη της Hashimoto. Στόχος είναι κυρίως η αντιμετώπιση της φλεγμονής και του πόνου. Σε ήπιες περιπτώσεις αρκούν τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, ενώ σε πιο σοβαρές περιπτώσεις χρειάζεται χορήγηση κορτικοστεροειδών, τα οποία συνήθως οδηγούν σε θεαματική βελτίωση των συμπτωμάτων. Τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα δεν έχουν θέση στη θεραπεία, καθώς ο υπερθυρεοειδισμός δεν οφείλεται σε αυξημένη παραγωγή ορμονών, αλλά σε διαρροή προϋπαρχόντων αποθεμάτων από τον αδένα που φλεγμαίνει.
Παρ’ ότι οι δύο θυρεοειδίτιδες έχουν κοινό παρονομαστή τη φλεγμονή του θυρεοειδούς, η Hashimoto είναι μια χρόνια αυτοάνοση νόσος που συχνά οδηγεί σε μόνιμο υποθυρεοειδισμό, ενώ η De Quervain είναι συνήθως μια αυτοπεριοριζόμενη φλεγμονώδης κατάσταση που χαρακτηρίζεται από πόνο και παροδικές διαταραχές της θυρεοειδικής λειτουργίας. Η σωστή διάγνωση είναι απαραίτητη, καθώς καθορίζει και τη θεραπευτική προσέγγιση.
Η ιστορία των δύο αυτών γιατρών μάς θυμίζει ότι πίσω από κάθε ιατρικό όρο κρύβονται παρατηρήσεις, επιστημονική περιέργεια και ανακαλύψεις που εξακολουθούν να καθοδηγούν την κλινική πράξη περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα.
