Η μείωση των επιπέδων τεστοστερόνης στον ανδρικό πληθυσμό εντείνει τον επιστημονικό προβλη- ματισμό για την αναπαραγωγική υγεία. Έπειτα από μελέτες που κατέγραψαν υποχώρηση του αριθμού και της ποιότητας των σπερματοζωαρίων, νέα ανάλυση αναδεικ- νύει μια ακόμη ανησυχητική τάση, με πιθανές συνδέσεις με τον σύγχρονο τρόπο ζωής και το περιβάλλον.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας (ESHRE), τα μέσα επίπεδα ολικής τεστοστερόνης φαίνεται να μειώθηκαν περίπου κατά 54% μεταξύ 1972 και 2019. Η ανάλυση συγκέντρωσε δεδομένα 118.593 ανδρών από έξι μεγάλες διαχρονικές μελέτες σε πέντε χώρες. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αναμένουν πλήρη δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από κριτές.
Τα ευρήματα έρχονται να προστεθούν σε προηγούμενες παρατηρήσεις για τη διαχρονική επιδείνωση δεικτών της ανδρικής αναπαραγωγικής λειτουργίας. Παρότι τα αίτια παραμένουν υπό διερεύνηση, ενισχύεται η εκτίμηση ότι οι αλλαγές αυτές συνδέονται με ευρύτερες μεταβολικές και περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις.
Μια ορμόνη με ευρύτερο ρόλο
στην υγεία
Η τεστοστερόνη δεν αφορά μόνο τη σεξουαλική λειτουργία. Συμβάλλει στη σπερματογένεση, στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της οστικής πυκνότητας, στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και στη ρύθμιση του μεταβολισμού. Παράλληλα, επηρεάζει τη διάθεση, την ενεργητικότητα και την ποιότητα ζωής.
Τα χαμηλά επίπεδά της συνδέονται συχνότερα με παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο και οστεοπόρωση. Η σχέση είναι αμφίδρομη, καθώς τα μεταβολικά προβλήματα μπορούν επίσης να επηρεάσουν την παραγωγή της.
Επιδημιολογικές μελέτες έχουν συσχετίσει τη χαμηλή τεστοστερόνη και με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και μεγαλύτερη συνολική θνητότητα. Οι συσχετίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν ότι η ορμονική ανεπάρκεια προκαλεί άμεσα τις συγκεκριμένες επιπλοκές, αναδεικνύουν όμως τη σημασία της αξιολόγησής της στο πλαίσιο της συνολικής κατάστασης της υγείας του άνδρα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην παχυσαρκία. Ο αυξημένος λιπώδης ιστός ενισχύει τη μετατροπή της τεστοστερόνης σε οιστραδιόλη, επηρεάζοντας τους μηχανισμούς που ρυθμίζουν την παραγωγή της. Σε άνδρες με σοβαρή παχυσαρκία μπορεί να εμφανιστεί λειτουργικός υπογοναδισμός, ο οποίος συχνά βελτιώνεται έπειτα από ουσιαστική απώλεια βάρους.
Στους παράγοντες που εξετάζονται περιλαμβάνονται επίσης η καθιστική ζωή, ο ανεπαρκής ύπνος, το χρόνιο στρες και η αποφρακτική υπνική άπνοια. Οι επιβαρύνσεις αυτές συχνά συνυπάρχουν, δυσκολεύοντας την απομόνωση της συμβολής κάθε παράγοντα.
Ξεχωριστό ερευνητικό ενδιαφέρον συγκεντρώνουν οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, όπως η δισφαινόλη Α, οι φθαλικές ενώσεις και τα PFAS, που απαντώνται σε συσκευασίες και προϊόντα καθημερινής χρήσης. Μελετάται η πιθανή επίδρασή τους στους μηχανισμούς παραγωγής τεστοστερόνης και στα κύτταρα των όρχεων, χωρίς να έχει τεκμηριωθεί πλήρως η αιτιώδης συμβολή τους στη διαχρονική μείωση.
Πρόληψη και σωστή διάγνωση
Μία χαμηλή εργαστηριακή τιμή δεν αρκεί για τη διάγνωση υπογοναδισμού ούτε συνεπάγεται αυτομάτως ανάγκη θεραπείας. Απαιτούνται χαρακτηριστικά συμπτώματα και επιβεβαίωση με δύο πρωινές μετρήσεις, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες.
Η χορήγηση τεστοστερόνης χρειάζεται συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη και παρακολούθηση, καθώς μπορεί να καταστείλει τη σπερματογένεση και να μειώσει τη γονιμότητα, ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό για άνδρες που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά.
Η διατήρηση υγιούς βάρους, η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής ύπνος και η αντιμετώπιση των μεταβολικών νοσημάτων αποτελούν βασικούς άξονες φροντίδας. Το μήνυμα των ερευνητικών δεδομένων είναι ότι η ορμονική και αναπαραγωγική υγεία συνδέονται στενά με τη συνολική υγεία του άνδρα.
