Αφελή φτερουγίσματα

Παρασκευή, 02 Αύγουστος 2019 20:02 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

Ακούω ένα όνομα. Αν τύχει κι είναι ίδιο με κάποιου φίλου μου λέω: θα είναι καλός άνθρωπος σαν το φίλο. Μπορεί βέβαια να μην είναι. Όμως ξεκινώ με καλή διάθεση, προκατάληψη πέστε το. Το ίδιο συνέβαινε με τους δασκάλους μου, τους καθηγητάς μου σαν ήμουν παιδί. Έλεγα: Καθηγητής, δάσκαλος, μορφωμένος άνθρωπος, συνεπώς καλός άνθρωπος. Και όμως αυτό απεδείχθη λάθος. Μεγάλο λάθος.
Πάντως οι μεγάλες ψυχές επικοινωνούν. Μια καλή επικοινωνεί με μια άλλη καλή. Πετάει το μυαλό από ‘δω κι από κει μέσα στο χάος. Κι αν συναντήσει μια καλή πιάνει κουβέντα μαζί της, την ανασταίνει, την έχει συντροφιά. Δένεσαι, δεν αισθάνεσαι μόνος. Ακόμα κι αν έχει ο άνθρωπος αυτός πεθάνει πριν πολλά χρόνια. Δικαιολογώ κι έτσι την αθανασία της ψυχής.
Τάφερε η ζωή, η φορά των πραγμάτων ήταν τέτοια που στη ζωή μου πήρα μεγάλες αποφάσεις, συγκλονιστικές, ολομόναχος. Εγώ ο ανάξιος, ο αδύναμος, ο ανήμπορος πήρα τέτοιες αποφάσεις. Κι ας μη αναφερθούμε σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Δεν χρειάζεται. Τούτο μόνο που είπα αρκεί.
Και προτού την πάρω την απόφαση κάθε φορά βασανιζόμουν. Οι σκέψεις με βασάνιζαν. Δεν μπορούσα να κοιμηθώ. Γύριζα σαν το αρνί στη σούβλα. Εγκλημάτησα δεν εγκλημάτησα ένας Θεός το ξέρει. Πιθανόν να εγκλημάτησα και τώρα να με τιμωρεί. (Και ποιος ξέρει τι άλλο θα μου δώσει...). Ποιος μού έδωσε τελικά αυτή τη δύναμη; Ελπίζω να τη βρω και για τον εαυτό μου. Να μπορέσω να ειπώ: Αφήστε με να ησυχάσω. Πάντα υπάρχει λύση για όλους. Αργά ή γρήγορα, αφού όλοι πεθαίνουμε. Ας γνωρίζαμε μόνο ότι η ζωή είναι ένας αγώνας ενάντια στο κακό. Και φαίνεται ότι εδώ κρύβεται η μεγαλοπρέπειά της. Στον αγώνα αυτόν. Στον καλόν αγώνα. Και παίρνει νόημα με τον αγώνα, με τη δυσκολία, τη δοκιμασία.
Όλες οι προσπάθειες του ανθρώπου, ό,τι έκανε μέχρι σήμερα και ό,τι κάνει, στο τέλος τέλος αν το αναλύσουμε, είναι να νικήσει το θάνατο. Ακόμη και το «καλημέρα», «καλησπέρα», «χαίρετε», «να ζήσετε», «και του χρόνου», οι απλοί χαιρετισμοί δηλ. γι’ αυτό είναι. Από ΄κει και πέρα το ίδιο. Τα στολίδια, τα χρώματα, τα αρώματα, οι φιλοσοφίες, οι τέχνες, οι μουσικές, οι ανακαλύψεις, τα μαθηματικά, οι εφευρέσεις, τα πάντα είναι ένας αγώνας ενάντια στο θάνατο. Μια τρομερή προσπάθεια να νικήσει το θάνατο. Και όλα τα μεγάλα έργα στην τέχνη και παντού, κρύβουν αυτή την αγωνία. Και δεν μιλάμε μόνο για τα ανάκτορα, τους πύργους, τα μαυσωλεία, τις πυραμίδες, τους ναούς... Όλα.
Γιατί έγινε η Οδύσσεια; Για να μείνει αθάνατος ο Οδυσσέας, ο άνθρωπος. Για να κατέβει στον Άδη, να ιδεί. Ο Ορφέας. Οι τραγωδίες. Ο Δάντης στη θεία Κωμωδία το ίδιο. Να νικήσουν.
Κι ο έρωτας γι’ αυτό έγινε και γι’ αυτό υπάρχει. Παντοδύναμος ο έρωτας. Όχι απλώς μεγάλη δύναμη αλλά πάνω κι απ’ τον πρώτο θεό τον Δία. Και μας το είπαν οι αρχαίοι. Ο Μελέαγρος λέει: «Ἕν μόνον οἶδα / τοῦθ’ ὅτι καὶ Ζηνὸς λῆμα καθεῖλεν Ἔρως» (Ένα μονάχα ξέρω. Ακόμα και του Δία τη θέληση την γκρεμίζει ο Έρωτας). Και την γκρεμίζει γιατί ο μικρός Έρωτας είναι εκείνος που ξεσηκώνει τον Δία και αυτός που γνωρίζει τις απιστίες του. Αλλά ποια άλλη απόδειξη θέλουμε, όταν ο Ησίοδος στη Θεογονία του λέει: «Ἔρος, ὡς κάλλιστος ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσι, / λυσιμελὴς, πάντων δὲ θεῶν πάντων τ’ ἀνθρώπων / δάμνατε ἐν στήθεσσι νόον καὶ ἐπίφρονα βουλήν». Και στη μετάφραση του Δ. Μαρωνίτη: «Ο Έρωτας, κάλλιστος στους αθάνατους θεούς, λυσιμελής, δαμάζοντας τα στήθη όλων, θεών και ανθρώπων λυγίζοντας τον νου τους και τη φρόνιμη βουλή τους». Εδώ προσέχουμε το ρήμα δάμνημι / δαμάζω, δαμαστής, πανδαμάτορας και τη λέξη λυσιμελής που λύει τα μέλη κι έχουμε την ταυτότητα του έρωτα.
Μέχρι και με τον Άδη τα βάζει ο έρωτας αφού κι αυτός λύγισε μπροστά στο κάλλος της Περσεφόνης. Ισοδύναμος με τον Έρωτα είναι μόνον ο Χάρος.
Το Χάρο και τον Έρωτα ποτέ μην περιπαίξεις
γιατί θε νάρθει ένας καιρός στα χέρια τους να μπλέξεις
λέει το δωδεκανησιακό δίστιχο. Κι αν κάτι είναι πάνω απ’ τον Έρωτα, αυτές είναι οι Μούσες (ξελογιάστρες). Το ψηλώσαμε όμως, γι’ αυτό και σταματάμε εδώ.
Άκουγα τους ξένους στο Μυστρά. Ένα βουητό, ένα μελίσσι. Ο καθένας τη γλώσσα του. Όλα απλές λεξούλες. Όμως αυτές δημιούργησαν τόσους συνδυασμούς στο λόγο. Ο ήχος από τις διάφορες γλώσσες μοναδικός. Το ίδιο και οι κινήσεις των ανθρώπων. Οι συσπάσεις των προσώπων. Οι μορφές που έπαιρναν κάθε φορά. Και κατά βάθος, αστεία ή σοβαρά, όλοι λέμε τα ίδια πράγματα. Και όλα, όπως είπαμε, ο άνθρωπος για να νικήσει το θάνατο. Ο κακόμοιρος ο άνθρωπος! Κι ας ξέρει ότι δεν θα τον νικήσει ποτέ.
Και τα νιάτα, η δύναμη του έρωτα, κατευθύνονται μόνον απ’ αυτή τη δύναμη. Και νομίζουν ότι θάναι αιώνιοι.
Έρχονται όμως τα γηρατειά και σιγά σιγά στερεύουν όλα. Όλες οι πηγές της πίστης για τη ζωή. Τι ωραίο το ποίημα:
«Καιρός είναι τούτη η καρδιά από έρωτες να πάψει
αφού πια δεν μπορεί σ’ άλλη καρδιά ν’ ανάψει
ερωτική φωτιά
Οι μέρες που μ’ απόμειναν κίτρινα φύλλα μοιάζουν
που τόνα στ’ άλλο πέφτοντας τη θλίψη μου σκεπάζουν
στερνή παρηγοριά
......................................
......................................
Βρες μονοπάτι απ’ την ορμή, που αναφτερά η ψυχή σου
και μεσ’ στην ένδοξη αυτή Γη που λάτρεψες δική σου
διάλεξε τάφο!
(Φ. Βαρέλη: Μεσολόγγι – Οι τελευταίες μέρες του Λόρδου Βύρωνα)
Και σκέφτομαι: Ποιος έχει τα κότσια να κάτσει ν’ αναλύσει αυτό το ποίημα: Ή τη «δέηση» ή τη «διακοπή» ή το «Άγε, ω βασιλεύ, Λακεδαιμονίων» του Καβάφη. Ή οποιοδήποτε άλλο μεγάλο ποίημα. Όχι να καθόμαστε στις παρουσιάσεις βιβλίων κι άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις να λέμε: μεγάλος συγγραφέας ο τάδε, σπουδαίος, άφθαστος, συγκλονιστικός... Τούτο, εκείνο, το άλλο, το παράλλο που εν πολλοίς μπορείς να τα ειπείς για όλους. Και τελικά ο ακροατής παίρνει το βιβλίο κι απογοητεύεται. Διαπιστώνει ότι εξαπατήθηκε. Κι όλες αυτές οι εκδηλώσεις με μοναδικό σκοπό να προβληθούν οι τιμώντες.
Όμως, φίλε μου, θα το ξαναπώ: Έχεις τα κότσια εσύ ο ομιλητής ν’ αναλύσεις ένα ή δύο ή το πολύ τρία ποιήματα ή διηγήματα ή ένα απόσπασμα μικρό του παρουσιαζομένου βιβλίου; Να κάνεις ένα μάθημα; Να ειπείς τι ξύπνησε στην ψυχή σου όταν το διάβαζες. Ν’ αναλύσεις το ποίημα; Να το εξοντώσεις κυριολεκτικά. Να εμβαθύνεις. Να φανεί ότι ταράχτηκες από κάτι. Ότι τάραξε πρώτα εσένα ο ποιητής κι εσύ εν συνεχεία με την ανάλυσή σου το ακροατήριο; Μ’ άλλα λόγια να πιάσεις ένα μόνο μικρό ποίημα και να πυροβολήσεις την ψυχή του άλλου; Να τον χτυπήσεις κατάστηθα, κατάκαρδα;Όχι βαρύγδουπα λόγια, υπερβολές, ψευτιές και απάτες. Και όλα βασισμένα πάνω στο ποίημα, στο κείμενο του συγγραφέα. Όχι αλλότρια.
Μ’ άλλα λόγια να προσπαθήσεις, να παλέψεις με το κείμενο. Και δεν είναι αστεία πράγματα να παλέψεις. Και να δεχτείς και αντιρρήσεις απ’ τους ακροατές. Και να τους πεις γιατί είν’ έτσι κι όχι αλλιώς.
Αυτά σκέφτομαι κάπου κάπου και τελικά φαίνεται πως αυτή είναι η μεγαλοπρέπεια των γηρατειών. Των «μεγάλων ψυχών» το βάσανο όπως λέει ο λαός. Γιατί «είσαι μεγάλη ψυχή» λέει καμιά φορά ο απλός λαός. Και μια λέξη την κατάλληλη στιγμή αξίζει μιλιούνια» έλεγε η γριά Καστελλοριζιά.
Ας είναι καλά ο φίλος που βρέθηκε στο ίδιο μονοπάτι να συμπερπατούμε και να λέμε δυο λόγια ν’ απαλύνουμε τον πόνο μας κι οι δύο. Να βρούμε τρόπο να τη δούμε με καλή διάθεση και άποψη τη ζωή. Να μη θλίβεται κανείς. Ή να μην θλίβεται τόσο πολύ. Να τη δούμε αλλιώς με διάφορες σκέψεις. Να προσπαθούμε να βγούμε από μέσα μας και να ιδούμε τους εαυτούς μας σαν θεατές.
Βεβαίως ελαττώματα, υπάρχουν τα ελαττώματα. Έχει ο καθένας τα δικά του και τις αδυναμίες μας. Όμως, νομίζω, το πώς αντιμετωπίζεις τον άλλον είναι μεγάλη υπόθεση, μεγάλη ιστορία. Και πώς να τον θέσεις στη σωστή θέση, στη θέση που ανήκει, με τα ελαττώματά του ο καθένας πάντα.

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του Ηλία Μακρή
Το κλίκ της ημέρας
του Ηλία Μακρή
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα