Και τα καλά δεχούμενα και τα κακά δεχούμενα

Σάββατο, 02 Νοέμβριος 2019 11:19 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

Μαλώνω με την τύχη μου κι’ τύχη μου με ’μένα
Ό,τι παθαίνω στη ζωή τάχει η ζωή φερμένα
(Δωδεκανησιακό δίστιχο)

Έτσι λέει ο σοφός λαός. Και τι ωραία μετοχή ο δεχούμενος. Κι ύστερα λένε οι γλωσσολόγοι και οι φιλόλογοι να καταργηθούν οι μετοχές. Να δίδονται αναλυμένες. Μα, ο απλός λαός τις χρησιμοποιεί, γιατί να καταργηθούν; Ύστερα αν η μετοχή δοθεί αναλυμένη είναι μετοχή; Μετέχει με το λόγο στα δρώμενα; Διότι περί αυτού πρόκειται. Και πώς καταργείς ένα από τα έξη (6) κλιτά μέρη του λόγου; «Εγώ είμαι παθούμενος» μου είπε μία φορά ένας γέροντας. Με μια παθητική μετοχή του ρήματος πάσχω (έπασχον, παθούμαι, έπαθον) απέδωσε μου φαίνεται όλο το Νόμο και το νόημα της ζωής, όλη την τραγωδία της. Και ψάχνουμε φιλοσόφους σαν τον Νίτσε, τον Καντ, το Σπινόζα και άλλους. Βρε, γύρνα στον σοφό λαό και τη φιλοσοφία της ζωής! «Φιλοσοφία είναι η τέχνη του να ζεις» έλεγαν οι Λατίνοι. Και πραγματικά το να ζεις είναι μεγάλη τέχνη. Η πιο σπουδαία απ’ όλες τις τέχνες είναι να μάθεις να ζεις. Πώς να κινείσαι στο σπίτι σου, με τους φίλους και προπαντός με τον εαυτό σου. Να είσαι ολιγαρκής, να δαμάζεις τα πάθη σου, να αναγνωρίζεις και να δέχεσαι τις αδυναμίες σου, να ντρέπεσαι και να προσπαθείς να βελτιωθείς και τόσα άλλα. Στη ζωή όλο μπροστά σε γόρδιους δεσμούς βρισκόμαστε. Μπορούμε να μάθουμε να τους λύνουμε ή να τους κόβουμε με το ξίφος σαν τον Αλέξανδρο; Το σχολείο μπορεί να μας μάθει για τη ζωή και την τέχνη να την ζεις, να την κάνει αξιοβίωτη και όχι να δίνει άχρηστα και εν πολλοίς επικίνδυνα;

Και η Ναυσικά (ραψωδία ζ) όταν συνάντησε τον Οδυσσέα κι εκείνος πρώτος μίλησε για τα βάσανά του και την παρακαλεί να τον ελεήσει κ.λ.π. κ.λ.π., απάντησε: Άκου ξένε. Επειδή ούτε κακός ούτ’ άφρονας άντρας μοιάζεις, την ευτυχία στους ανθρώπους τη μοιράζει ο Δίας, όπως θέλει στον καθένα, και στους καλούς και στους κακούς («Ζεὺς ὄλβον νέμει ἀνθρώποισιν ἐσθλοῖς ἠδὲ κακοῖσιν, ὅπως ἐθέλησιν ἑκάστω») Σε σένα λοιπόν αυτά έδωσε (καί σοι τάδ’ ἔδωκε). Για να πέσει ο κεραυνός από ένα κοριτσάκι 14,15,16 το πολύ χρονών. Και ένα χρέος έχεις. Να υπομένεις. («σὲ δὲ χρὴ τετλάμεν ἔμπης»). Και τον τελείωσε. Θα πληρώσεις φόρο του λέει. Και όλοι είναι σαν να πληρώνουμε φόρο, γραμμάτια στη ζωή. Μπορείς να βγάλεις τόσα διδάγματα από το διάλογο της Ναυσικάς με τον Οδυσσέα ώστε να καλύψεις ολόκληρη τη ζωή. Το επίπεδο της συζήτησης εκεί είναι τόσο υψηλό ώστε ο ένας απ’ τον άλλον παίρνει διδάγματα και μαζί όλοι εμείς.

Αλήθεια, πώς ανοίγει ξαφνικά το πορτάκι του μυαλού του ανθρώπου και βγαίνουν τόσο μεγάλα πράγματα σαν αυτά της Ναυσικάς; Αυτά τα μεγαλεία; «Μηδὲν τῶν ἀνθρωπίνων βέβαιον» λέει ο Ισοκράτης. Και αυτό το «μηδέν» σκοτώνει. Ούτε ένα. Στο επόμενο βήμα μπορεί να έρθει ο όλεθρος. Με τι έχουμε να παλαίψουμε; Με τη φύση, τον εαυτό μας, τους θεούς που φτιάξαμε…

Το ποίημα «Τρώες» του Καβάφη πολύ μεγάλο ποίημα. Παλεύουμε ν’ αλλάξουμε τη μοίρα μας οι άνθρωποι μα δεν μπορούμε. «Παλεύουμε ν’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά» στο ποίημα. Όμως:

Ειν’ οι προσπάθειές μας, των συφοριασμένων
ειν’ οι προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Κομμάτι κατορθώνουμε· κομμάτι
παίρνουμ’ επάνω μας· κι αρχίζουμε
νάχουμε θάρρος και καλές ελπίδες.

Μα πάντα κάτι βγαίνει και μας σταματά
Ο Αχιλλεύς στην τάφρον εμπροστά μας
βγαίνει και με φωνές μεγάλες μας τρομάζει.
Μεγάλα ποιήματα, δυνατά πολύ. Και εκείνη η λέξη «των συφοριασμένων» στον πρώτο στίχο πού πήγε και τη βρήκε! «Των συφοριασμένων» αυτών που τους έχουν βρει μεγάλες συμφορές.

Αλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει,
η τόλμη και η απόφασίς μας χάνονται
ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει.
Όμως η πτώσις μας είναι βεβαία. Επάνω
στα τείχη, άρχισε ήδη ο θρήνος.

Όμως ο λαός το έλυσε το πρόβλημα τόσο απλά. «Και τα καλά δεχούμενα και τα κακά δεχούμενα». Και το δίστιχο:
Σταθείτε κοντινά μακριά και μακρινά κοντά μου
κι εσείς όσα μου μέλλεστε δικά κατάδικά μου.
Δηλαδή αναθυμούμενος τις παλιές καλές ημέρες (μακρινά) τα καλεί να έρθουν κοντά του, και τα κοντινά (σημερινά), τα δύσκολα να σταθούν μακριά. Και με τον δεύτερο στίχο πια εκτοξεύει το νόημα.

Το ίδιο βλέπουμε και στο υπέροχο ηπειρώτικο:
«Αλησμονώ και χαίρομαι θυμούμαι και λυπάμαι»
Στίχος χρυσάφι καθαρό.


Κλείνω λέγοντας ότι αυτός ο λαός έχει πολύ δυνατό μυαλό, που και άλλοτε το είπαμε. Πλασμένος για την ποίηση. Την οξύνοια του Έλληνα, πιστεύω, δεν την έχει κανένας άλλος λαός. Και πιο παλιά ήταν πιο καθαρό το μυαλό του. Και στην αρχαιότητα λαμπάντι. Πουθενά δεν είχε αγκάθια. Σήμερα όμως ή απελπίζεσαι ή σιχαίνεσαι. Αφού δεν μπορούμε όπως παλιά, να φτιάξουμε ένα τραγούδι, ένα δίστιχο, μια παροιμία, ένα παραμύθι της προκοπής. Κι αν φτιάχνουμε λείπει η ψυχή, η φαντασία, η υψηλή αισθητική. Κρίμα. Φανταστείτε τα παραπάνω δίστιχα με μουσική συνοδεία βιολιού.

Ακούμε πολλές φορές να λένε: «Έξυπνα τα σημερινά παιδιά. Παλιότερα δεν ήσαν τόσο…». Δεν μπορώ να καταλάβω τί λένε. Επειδή παπαγαλίζουν πέντε πράγματα ή ξέρουν μία και δύο ξένες γλώσσες, χειρίζονται το κομπιούτερ που τά ’χει παλαβώσει, βλέπουν και πράγματα στις τηλεοράσεις και στα κινητά και αυθαδιάζουν, σημαίνει ότι είναι έξυπνα;

Όμως τί να κάνουμε; Και τα καλά δεχούμενα και τα κακά δεχούμενα. Και: Μαλώνω με την τύχη μου κι τύχη μου μ’ εμένα / ό,τι παθαίνω στη ζωή τάχει η ζωή φερμένα.

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του Ηλία Μακρή
Το κλίκ της ημέρας
του Ηλία Μακρή
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα