Έξη (6) χρόνια γεμάτα τα πέρασα στη Ρόδο. Κανένα άλλο μέρος απ’ όσα πήγα δεν ήταν φυτεμένο πιο πολύ από λογής λογής δέντρα και καλλωπιστικά. Μα, είχε και κάτι σκιόδεντρα μέσα στην πόλη που τα κλωνάρια τους τραβούσαν όχι τόσο σε ύψος όσο μακριά στο πλάϊ. Μπορεί τριάντα μέτρα και περισσότερα. Αντοχής δέντρα που δεν σπάνε. Οι κλώνοι σαν λάστιχο. Φύκος είναι, μα σωστά οι ντόπιοι τα είπανε ισκιόδεντρα που τους πάει.

Καθόμουν και τα θαύμαζα. Τι λεβέντικα είναι τα δέντρα! Η δύναμη, η αρρενωπότητά τους, η αυτάρκειά τους. Αυτά θυμήθηκα όταν προχτές βρέθηκα να καμαρώνω έναν τεράστιο πλάτανο. Θαυμάζουμε πράγματα που δεν είναι για θαυμασμό σκέφτηκα, όπως τις ανθρώπινες βλακείες. Τα κάστρα, τα μαυσωλεία, τις πυραμίδες, τους μεγαλοπρεπείς ναούς. Την Αγία Σοφία, την Παναγία των Παρισίων, τον ναό του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, τους Γοτθικούς ναούς, και δεν σκεφτόμαστε ότι όλ’ αυτά τάκανε η ματαιοδοξία και ο εγωϊσμός του ανθρώπου.

Μήπως ο Ιουστινιανός δεν έκανε την Αγία Σοφία για να ειπεί το “νενίκηκά σε Σολομών. Δόξα τῷ θεῷ τῷ καταξιώσαντι με τελέσαι τοιοῦτον ἔργον. Νενίκηκά σε Σολομών”. Άλλο αν για μας τους Έλληνες απέκτησε συμβολικό χαρακτήρα, γιατί από τότε ως σήμερα συνδέθηκε με ιστορικά γεγονότα και μέσα στο χρόνο γίνηκε καημός και γιατί όχι – θα το ειπώ θαρρετά – παραμύθι.

Και τα παραμύθια εύκολα λέγονται και είναι και ευχάριστα. Πάντως από μία ματαιοδοξία κι έναν εγωϊσμό ενός αυτοκράτορα ξεκίνησε και για να φέρει δεύτερον έναν άλλον αυτοκράτορα, πράγμα που δεν ισχύει για τους ναούς των Ελλήνων, τον Παρθενώνα και τους άλλους, αφού εκεί συμβαίνει άλλο πράγμα και άλλοι οι λόγοι ανεγέρσεώς τους, όπως και πολλών νέων π.χ. τα ξωμονάστηρα.

Τα μαυσωλεία όμως, τα κάστρα, οι πυραμίδες , τα ανάκτορα σαν εκείνα των Λουδοβίκων στις Βερσαλλίες, τα παλάτια των μαχαραγιάδων στην Ανατολή, ακόμα και τεράστια αγάλματα όπως του Λουδοβίκου ΙΔ’ καβαλάρη στη Γαλλία και άλλων αλλού δεν με αγγίζουν. Εν αντιθέσει με κάποια Αφροδίτη της Ρόδου, με κάποιον Ερμή ή έναν πίνακα ζωγραφικής του Ζεύξιδος ή του Απελλή, κι ας έχουμε μόνον περιγραφές τους, ένα κέντημα άγνωστης τεχνίτρας , που με ταξιδεύουν.

Ακόμα και οι πολιτείες ιδιαίτερα οι μεγάλες με τα “λαμπρά” οικοδομήματά τους, πολυκατοικίες αράδα του ψήλου και του πλάτους ή τεράστια ξενοδοχειακά άθλια συγκροτήματα κυβοειδή σε τουριστικά, καθώς τα λένε, μέρη, ομολογώ πως δεν μου προξενούν καμμία ευχαρίστηση. Για να μην πω πως με απωθούν. Και πάντως σ’ αυτά δεν βρίσκω τίποτα να θαυμάσω. Πολύ περισσότερο όμως δεν θαυμάζω κάστρα, παλάτια, μαυσωλεία, πυραμίδες, κολοσσαία, που οι πιο πολλοί θαυμάζουν ή έτσι δείχνουν γιατί το ίδιο κάνουν και οι άλλοι και γιατί έτσι μας μάθανε, όλα έργα τυράννων που έγιναν για να επιβληθούν οι δυνατοί στους αδύνατους, μ’ αφήνουν παγερά αδιάφορον.

Ούτε η πολυτέλεια ανακτόρων, ο πλούτος που σ’ αυτά αστραποβολεί, το τεράστιο πλήθος των επισκεπτών με συγκίνησαν ποτέ. Και πληρώνουμε να τα διατηρούμε. Και ‘κείνοι που τάφτιαξαν, αφού ρήμαξαν τον κόσμο να τα φτιάξουν για να ταΐσουν τον εγωϊσμό τους, τώρα άλλοι άρχοντες πιο προχωρημένοι εισπράττουν “μουσειακώς” και τουριστικώς.
Και οι μεν στέκονται ψηλά και δεν κυττάνε πουθενά, οι άλλοι δηλ. εμείς από κάτω κυττάμε αυτούς που είναι ψηλά. Εμείς θνητοί αυτοί αθάνατοι. Με μια λέξη θαυμάζουμε ό,τι ανθρώπινη βλακεία. Ακόμη τα επιτεύγματα της τεχνολογίας που μας σκλαβώνουν μάλλον παρά εξυπηρετούν. Τί ωραίο κινητό, τί ωραίο αυτοκίνητο, πόσο γρήγορο, τί ωραίο αεροπλάνο. Και πιο γρήγορο, κι ακόμα κι άλλο. Κι αεροπλάνα και υποβρύχια πυρηνοκίνητα και πύραυλοι με τόσα χιλιόμετρα βεληνεκές κι έξυπνες… βόμβες. Να προλάβω να σε σκοτώσω πρώτος εγώ, όχι εσύ εμένα.

Αυτά σκεφτόμουν κάτω από τον τεράστιο πλάτανο, που έκανε δροσιά, περίμενε τον ουρανό να βρέξει, τον ήλιο να βγει για να τραφεί και να χαρεί. Μιλούσα με το δέντρο, που πριν λίγες μέρες ήταν γυμνό και τώρα φυλλουριασμένο. Μιλούσα και σκεφτόμουν. Απλά πράγματα είν’ αυτά, κρύβουν όμως μυστήριο. Δεν πα να ψάχνουν οι επιστήμονες την αρχή, από που ξεκινήσαμε, αν στην αρχή ο άνθρωπος ήταν πίθηκος, αν είχε ουρά, μυαλό ή συνείδηση και τόσα άλλα. Εδώ είναι το μεγαλείο, το θαύμα. Στη σκιά τούτου του πλάτανου που γίνεται έργο τέχνης. Του πλάτανου “με την πηγή στη ρίζα του κι αηδόνια στην κορφή του”, όπως λέει ο ποιητής.

Και θυμήθηκα τον πεύκο, το ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου στο αναγνωστικό μας στο Δημοτικό, που το μαθαίναμε απ’ έξω. Μας έβαζε ο δάσκαλος και τα μαθαίναμε απ’ έξω τότε τα ποιήματα. Και τον τραγουδούσαμε κιόλας τον πεύκο:

1.
Ένας πεύκος μες τον κάμπο
Γέρασε ο φτωχός.
Στέκει εκεί πρωΐ και βράδυ
Μοναχός

2.
Έχασε μεγάλους κλώνους
Έμαθε πολλά
ζει διακόσια τόσα χρόνια
στρογγυλά

3.
Άκουσε τα καρυοφύλλια
Είδε αρματωλούς
Πέρασε πολέμους μπόρες
Κεραυνούς

4.
μα βαστά σαν παλληκάρι
όσο κι αν γερνά
κι αγναντεύει πέρα ως πέρα
τα βουνά

Και τον τραγούδησα τον πεύκο και στον πλάτανο, εκεί κάτω απ’ τη σκιά του. Και από πάνω υψώνονταν αντάρτικα οι κλώνοι του με τα καταπράσινα φύλλα προς τον ουρανό, όπως από πολλούς αιώνες τώρα. Και μου φάνηκε πως το τραγούδι του πεύκου πήγαινε και στον πλάτανο. Ιδίως η τρίτη και η τέταρτη στροφή. “Άκουσε τα καρυοφύλλια είδ’ αρματωλούς” Σαν να παραπονιόταν ο πλάτανος και νάλεγε: Εγώ να δεις πόσους κλέφτες κι αρματωλούς είδα κι άκουσα, πόσα καρυοφύλλια κρέμασαν στα κλαριά μου και γύρω μου τα παλληκάρια να χορεύουν.

Αλλά και τόνομα από τη βαθειά αρχαιότητα ως σήμερα ίδιο. Χωρίς ν’ αλλάξει καθόλου. Έτσι τόλεγαν ο Αριστοφάνης, ο Πλάτων και όλοι εκείνης της εποχής και πιο πριν ακόμη. Όπως σήμερα. Μόνο που ο αρχαίος το είχε θηλυκό, η πλάτανος, ενώ ο νέος το έκανε αρσενικό, ο πλάτανος, ακόμα και ουδέτερο, το πλατάνι. Και ακριβώς έτσι το πήρε και ο Λατίνος, platanus. Και ο Πλαταμών είναι ο πλατύς γυαλός , και Πλατανιστάς στη Σπάρτη (πλατανιστής), σύμβολο παντού σε κάθε εποχή. Και η Τριπολιτσά πλάτανο είχε στην πλατεία του Αγίου Βασιλείου που δέσποζε, έμβλημα της πόλης και διέταξε ένας ανόητος μικροεξουσιαστής και τον έκοψαν γιατι το πουλί τού λέρωσε τη στολή.

Και εκατοντάδες χωριά στην πατρίδα μας με τ’ όνομα πλάτανος (Νέος, Παλιός, Κάτω), σύνθετα (πλατανότοπος, πλατανόρεμα) ή υποκοριστικά (πλατανάκι, πλατανούλα, πλατανούσα, πλατανάκος), όσο για τοποθεσίες άπειρες. Η σύνδεση δε του πλάτανου με την τοπική παρουσία, δεν έχει τελειωμό. Και στη λαογραφία (δημοτικό τραγούδι) παντού ο πλάτανος.

Στη μέση στα Καλάβρυτα στον πλάτανο από κάτω
Τρεις γέροντες καθόσαντε κι οι τρεις καπεταναίοι
Ζαΐμης, ο Πετιμεζάς και ο Κολοκοτρώνης
…………………
Θυμάσαι που σε φίλησα στον πλάτανο στη βρύση
Και βάλαμε και μάρτυρες τα φύλλα του πλατάνου…

Κι όλη η Πελοπόννησος ίδιο πλατανόφυλλο. Βέβαιο είναι πως η λέξη από εδώ ξεκίνησε και πέρασε στις γλώσσες της Ευρώπης και της Αμερικής. Και είδα τον πλάτανο ως τον καλλίτερο αριστοκράτην του κόσμου. Ως τον μεγαλύτερο αυτοκράτορα. Όχι αυτούς που υψώνουνε παλάτια και ανάκτορα και ειδωλατρεύουμε εμείς οι … υπήκοοι.

Και σκέφτηκα πως αυτά τα απλά είναι που δίνουν δύναμη, κουράγιο στον άνθρωπο. Κι αν θέλεις να μάθεις, λέει ο στοχαστής, που κρύβεται η ομορφιά μη ρωτάς τους ανθρώπους. Ρώτα τα δέντρα, τα βουνά, τα σύννεφα, τον ήλιο, τα πουλιά που είσαι βέβαιος ότι τα βλέπεις και δεν θα σε κοροϊδέψουν ποτέ. Ρώτα τούτον τον πλάτανο που είναι δολιχόσκιος (=ρίχνει μακριά σκιά. Ο ίσκιος του πλάτανου στο Προκόπι της Εύβοιας καλύπτει έκταση 2 ½ στρεμμάτων) και δολιχόφρων (=βλέπει μακριά) απ’ τη βαθειά αρχαιότητα ως σήμερα. Κι αν μιλούσε τί θα είχε να διηγηθεί!

Είχα δει κι ένα ντοκιμαντέρ παλιά. Κάπου στη Δυτική Μακεδονία οι άνθρωποι εκεί κι ο Ιερέας του χωριού την κουφάλα ενός τεράστιου πλάτανου την είχαν μετατρέψει σε ναό που λειτουργούσε! Ομολογώ ότι μεγαλύτερη κατάνυξη και λειτουργία θεία, εισαγωγή στα μυστήρια του Θεού, μυσταγωγία δεν ένιωσα ποτέ.