του Γιάννη Μητράκου
Η ανακοίνωση για την εκδημία του Λάκωνα πολιτικού Ιωάννη Βαρβιτσιώτη επανέφερε στη μνήμη μου την τηλεοπτική σειρά «Ένας Μοντέρνος Παυσανίας που εμπνεύστηκε και παρουσίασε ο ιστοριοδίφης και πατριδολάτρης πολιτικός.
Η εκπομπή βασίστηκε στο βιβλίο «Πολιτιστική Φωτογραμμετρία», που εξέδωσε ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης το 2005. Στη σειρά αυτή των 24 ημίωρων επεισοδίων σε σκηνοθεσία Αναστάση Αγάθου και σε μουσική του Θάνου Ρούφου ο παρουσιαστής βαθύς γνώστης και μελετητής της Ελληνικής Ιστορίας και των αρχαιολογικών μας μνημείων περιηγείται τους αρχαιολογικούς χώρους (τον Μαραθώνα, την Κόρινθο, την Ελευσίνα, το Αμφιάρειο Ωρωπού, την Νεμέα, τη Βεργίνα, την Άργιλο και την Αμφίπολη, την Πέλλα και τα Λευκάδα, την Αίγινα, τον Πειραιά, το Σούνιο και το Θορικό, τη Βοιωτία, τη Μεσσήνη, την Νικόπολη, την Δωδώνη, το Δίον, τις Μυκήνες και το Άργος, την Επίδαυρο, την Αρκαδία, τη Σπάρτη, το Μυστρά και το Γεράκι, την Καλαμάτα και την Πύλο, την Αρχαία Αγορά και την Ακρόπολη των Αθηνών, το Ολυμπιείον, τον Κεραμικό και την Ακαδημία Πλάτωνος).
Στους τόπους αυτούς ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης συναντιόταν με επιφανείς Έλληνες και ξένους Αρχαιολόγους, επιστήμονες διαφόρων σχετικών ειδικοτήτων, καλλιτέχνες και κατοίκους, εισάγοντας τον τηλεθεατή στην ιστορία και την τοπογραφία κάθε μέρους.
Η προβολή του 1ου επεισοδίου έγινε τον Οκτώβρη του 2010 και καταγοήτευσε όσους το παρακολούθησαν. Η σειρά προβλήθηκε στο κανάλι της Βουλής, στην ΕΡΤ 1, στην COSMOTE TV και σε περιφερειακά κανάλια.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της όλης σειρά ήταν η ιστορική ευρυμάθεια του Βαρβιτσιώτη, το ολιγόλογο αλλά εύστοχο ύφος των ερωτήσεών του, η σοβαρότητά του στην αντιμετώπιση κάθε ιστορικού και αρχαιολογικού τόπου.
Δεν κρίνω τον αείμνηστο Λάκωνα ως πολιτικό άνδρα, γιατί αυτό ανήκει στην αρμοδιότητα όσων τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του. Για μένα ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης έχει κερδίσει μια περίοπτη θέση στη συνείδησή μου για τον καταπληκτικό από κάθε άποψη κύκλο των εκπομπών «Ένας Μοντέρνος Παυσανίας». Έχω δει όλα τα επεισόδια από 2 έως 3 φορές και πάλι δεν τα χορταίνω.
Ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας έζησε τον 2Ο μ. Χ. αιώνα κι έτρεφε βαθύ σεβασμό και θαυμασμό για τον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό. Καταγόταν από τη Λυδία της Μικράς Ασίας και περιόδευσε σε όλη την Αρχαία Ελλάδα καταγράφοντας τους τόπους, τα μνημεία, τα γεγονότα και τις παραδόσεις σε ένα δεκάτομο έργο «Ελλάδος Περιήγησις» που σώζεται ολόκληρο κι αποτελεί πηγή πληροφοριών για τον αρχαίο κόσμο. Ο Τζέιμς Φρέιζερ διακεκριμένος ανθρωπολόγος και μελετητής του έργου του Παυσανία γράφει χαρακτηριστικά: «Χωρίς τον σπουδαίο αυτό περιηγητή, ένα μεγάλο μέρος των αρχαίων ερειπίων της Ελλάδας θα ήταν ένας λαβύρινθος χωρίς νήμα κι ένα αίνιγμα χωρίς λύση».
Επιτρέψτε μου την έκφραση πως τη θέση του αρχαίου Παυσανία στην εποχή μας, την κατέλαβε επάξια ο άνθρωπος του πολιτισμού Ιωάννης Βαρβιτσιώτης με τη σειρά «Ένας Μοντέρνος Παυσανίας». Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει!
Ένας μοντέρνος Παυσανίας
Σε ρόλο παρουσιαστή ο πολιτικός Ι. Βαρβιτσιώτης ο οποίος με περιέργεια και αγάπη για τα μνημεία μας, ταξίδεψε και αναδεικνύει καλά κρυμμένα μυστικά αιώνων. Ο ίδιος μάς αφηγήθηκε πώς ξεκίνησαν όλα: «Είμαι σε μία εκδήλωση στο Αστρος Κυνουρίας και φεύγοντας για να πάω στην Σπάρτη και, περνώντας από τον εσωτερικό δρόμο προς Τρίπολη, βλέπω στην έξοδο του Αστρους μία μικρή καλλιτεχνική ταμπελίτσα: «Προς Μουσείο Αστρους». Αναρωτήθηκα τι μουσείο μπορεί να έχει το Αστρος… Φτάνω τελικά και μπαίνω σε ένα χαριτωμένο μουσείο, πολύ καλοβαλμένο όπου όμως όλα τα εκθέματα είχαν την ένδειξη «Από την Επαυλη του Ηρώδου του Αττικού». Μέχρι εκείνη τη στιγμή ήξερα το Θέατρο του Ηρώδου του Αττικού καθώς και την ομώνυμη οδό. Μέχρις εκεί. Ρωτάω τον φύλακα και με κοιτά απορημένος: «Δεν έχετε πάει εκεί;». Μου έδειξε το δρόμο για μια κοντινή περιοχή, που λέγεται Λουκού. Εκεί βρέθηκα σε έναν απέραντο ερειπιώνα ο οποίος μου έκανε την εξής μεγάλη εντύπωση: ότι το περιστύλιο ήταν σκεπασμένο με νάυλον πλαστικό και από πάνω είχε χαλίκι. Ενας άνθρωπος που επέβλεπε τον χώρο σήκωσε το πλαστικό και μου αποκάλυψε ένα εντυπωσιακό μωσαϊκό το οποίο εκτείνεται σε μήκος 2 χλμ σε όλη την επιφάνεια του περιστυλίου. Εκεί έμεινα έκθαμβος, πήγα στο σπίτι μου και άρχισα να σκέφτομαι: «Κάτι που δεν ήξερα ούτε εγώ, δεν αξίζει τον κόπο να το μάθουν κι άλλοι;» και έκατσα κι έγραψα ένα άρθρο το οποίο δημοσιεύθηκε στο «Βήμα». Την Κυριακή της δημοσίευσης του άρθρου στις 10 το πρωί με παίρνει ο Γεώργιος Ράλλης ο πρώην πρωθυπουργός και μου λέει: «Ούτε κι εγώ το ήξερα, πότε θα πάμε μαζί;». Ακολούθως με πήραν κι άλλοι 2-3 φίλοι μου για να με ρωτήσουν λεπτομέρειες. Τη Δευτέρα το πρωί με πήρε ο κ. Σταύρος Ψυχάρης τηλέφωνο και μου είπε: «Θέλουμε να μας γράφεις περιηγήσεις». Ετσι, ξεκίνησα να ταξιδεύω σε αρχαιολογικούς χώρους και να γράφω για αυτούς».
Τα κείμενα που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια αυτών των περιηγήσεων του κυρίου Ι. Βαρβιτσιώτη συγκεντρώθηκαν στο βιβλίο Πολιτι(στι)κή φωτογραμμετρία (Εκδόσεις Μίλητος, 2005) και τελικά έγιναν εκπομπή «Ενας Μοντέρνος Παυσανίας» η οποία προβλήθηκε στο Δημόσιο ψηφιακό κανάλι Prisma+. «Διάβασε το βιβλίο μου η Τατιάνα Καραπαναγιώτη και μου πρότεινε να το κάνουμε εκπομπή. Με τη συγχρηµατοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο παραγωγής προγραµµάτων για ΑΜΕΑ και την Ψηφιακή Τηλεόραση, βρεθήκαμε να τη γυρίζουμε σε αρχαιολογικούς χώρους ανά την Ελλάδα». Σε κάθε επεισόδιο, ο παρουσιαστής συνομιλεί με ειδικούς οι οποίοι παρουσιάζουν την ιστορία και την τοπογραφία κάθε περιοχής.
Ο κ. Βαρβιτσιώτης συμμετείχε αφιλοκερδώς σε αυτή την παραγωγή της URGH PRODUCTIONS η οποία αποτύπωσε γνωστούς κι άγνωστους αρχαιολογικούς χώρους στην Αίγινα, τον Πειραιά, το Δίον, τη Δωδώνη, τη Μεσσήνη, το Μυστρά, την Αργολίδα, την Αρκαδία, την Επίδαυρο, τη Σπάρτη, τη Νικόπολη κ.α.
«Το κάθε επεισόδιο μάς έπαιρνε τουλάχιστον μία μέρα γυρισμάτων. Ήταν φανταστική εμπειρία όμως πολύ κουραστική. Τα γυρίσματα γίνονταν τα Σαββατοκύριακα καθώς τότε ήμουν ευρωβουλευτής και ήταν επίπονα με πολλή ζέστη και κούραση… Δύσκολη εμπειρία αλλά το χάρηκα. Ήθελα να προβληθεί αυτό το έργο και να μεταφέρω τις γνώσεις μου πάνω στο αντικείμενο στο ευρύ κοινό».
Κάτι που ίσως δεν είναι δυνατόν να γίνει καθώς πρόσβαση στα ψηφιακά κανάλια της ΕΡΤ έχουν μόνο όσοι έχουν προμηθευτεί τους ειδικούς αποκωδικοποιητές και δεν είναι ακόμη πολλοί σε σχέση με το σύνολο του τηλεοπτικού κοινού…
Οι αρχαιολογικοί χώροι που επισκέφθηκε η εκπομπή και οι καλεσμένοι οι οποίοι αποκαλύπτουν την ιστορία κάθε τόπου
Και μία σύντομη ιστορία: «Πριν τις εκλογές του 1996 ο τότε αρχηγός ο Μιλτιάδης Εβερτ με φώναξε και μου είπε ότι ετοίμαζε τη σύνθεση της κυβέρνησης καθώς πίστευε ότι θα κερδίσει (εγώ ήμουν σίγουρος ότι θα τις χάναμε). Μου είπε ότι με προόριζε για το Εθνικής Αμύνης. Του είπα ότι ό,τι είχα να δώσω στο Αμύνης, το είχα ήδη δώσει και του δήλωσα λοιπόν ότι ήθελα το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού (όπως δηλαδή έγινε τώρα) γιατί του είχα πει τότε ότι αυτές είναι οι μόνες βαριές βιομηχανίες που έχει η Ελλάδα: ο πολιτισμός και ο τουρισμός. Δεν πήραμε τις εκλογές, δεν πήρα τίποτε και πραγματικά νομίζω ότι μου λείπει που δεν έγινα τότε Υπουργός Πολιτισμού».
