Όταν αρχίζει να νυχτώνει από νωρίς, αλλάζει και ο ρυθμός της ημέρας. Μια απογευματινή βόλτα αναβάλλεται πιο εύκολα, το σπίτι μοιάζει πιο ελκυστικό και η ενέργεια συχνά εξαντλείται πριν τελειώσουν οι υποχρεώσεις. Για κάποιους αυτή η αλλαγή είναι ήπια. Για άλλους, η πτώση της διάθεσης είναι πιο έντονη, διαρκεί μήνες και επανέρχεται την ίδια εποχή.
Τι αλλάζει όταν λιγοστεύει το φως
Το φυσικό φως δίνει στο βιολογικό μας ρολόι ένα από τα βασικά σήματα για το πότε είναι ώρα να είμαστε ξύπνιοι και πότε να προετοιμαστούμε για ύπνο. Όταν οι μέρες μικραίνουν, αυτός ο ρυθμός μπορεί να διαταραχθεί. Η μειωμένη έκθεση στο φως θεωρείται ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν στην εποχική κατάθλιψη, ενώ οι ακριβείς μηχανισμοί της εξακολουθούν να μελετώνται.
Μία από τις ουσίες που μελετούν οι ερευνητές είναι η μελατονίνη, η ορμόνη που βοηθά τον οργανισμό να ρυθμίζει τον ύπνο. Η παραγωγή της αυξάνεται όταν σκοτεινιάζει, δίνοντας στο σώμα το σήμα ότι πλησιάζει η ώρα της ανάπαυσης. Σε ανθρώπους με χειμερινή εποχική κατάθλιψη έχουν παρατηρηθεί αλλαγές στην παραγωγή της, οι οποίες ενδέχεται να συνδέονται με την υπνηλία και τη δυσκολία στο πρωινό ξύπνημα.
Στη συνηθέστερη μορφή της, η εποχική συναισθηματική διαταραχή εμφανίζεται το φθινόπωρο ή τον χειμώνα και υποχωρεί την άνοιξη ή το καλοκαίρι. Η επανάληψη αυτού του μοτίβου από χρονιά σε χρονιά είναι ένα από τα στοιχεία που εξετάζει ο ειδικός κατά την αξιολόγηση.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν επίμονη θλίψη, κόπωση, δυσκολία στη συγκέντρωση και απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που άλλοτε έδιναν χαρά. Κάποιοι κοιμούνται περισσότερο ή παρατηρούν ότι έχει αυξηθεί η όρεξή τους. Άλλοι αρχίζουν να αποφεύγουν τις συναντήσεις και περνούν όλο και περισσότερο χρόνο μόνοι.
Τι μπορεί να βοηθήσει
τους μήνες του χειμώνα
Μια σύντομη βόλτα όσο είναι ακόμη μέρα, ακόμη και με συννεφιά, συνδυάζει την έκθεση στο φυσικό φως με την κίνηση. Βοηθά επίσης να κρατάμε σχετικά σταθερές τις ώρες που κοιμόμαστε και ξυπνάμε, ακόμη κι όταν το κρύο και το σκοτάδι μάς κάνουν να θέλουμε να μείνουμε λίγο παραπάνω στο κρεβάτι.
Όταν η διάθεση είναι πεσμένη, ακόμη και κάτι ευχάριστο μπορεί να μοιάζει με υποχρέωση. Ένας καφές με έναν φίλο, ένας περίπατος με παρέα ή λίγος χρόνος για μια αγαπημένη ασχολία είναι μικρές κινήσεις που βοηθούν να κρατήσουμε επαφή με τους ανθρώπους και τις δραστηριότητες που μας κάνουν να νιώθουμε καλύτερα.
Για την εποχική κατάθλιψη, μία από τις θεραπευτικές επιλογές είναι η φωτοθεραπεία. Γίνεται συνήθως το πρωί, με ειδική συσκευή που εκπέμπει πολύ πιο έντονο φως από τον συνηθισμένο φωτισμό του σπιτιού. Η επιλογή και η χρήση της χρειάζονται καθοδήγηση από επαγγελματία υγείας, ιδίως αν υπάρχουν οφθαλμολογικά προβλήματα ή λαμβάνονται φάρμακα που αυξάνουν την ευαισθησία στο φως.
Ένα συνηθισμένο σχήμα φωτοθεραπείας περιλαμβάνει καθημερινή έκθεση για περίπου 30 έως 45 λεπτά, με συσκευή έντασης 10.000 lux που φιλτράρει την υπεριώδη ακτινοβολία. Οι συνεδρίες γίνονται συνήθως λίγο μετά το πρωινό ξύπνημα και, ανάλογα με την περίπτωση, μπορούν να συνεχιστούν από το φθινόπωρο έως την άνοιξη.
Μια άλλη επιλογή είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η οποία βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει σκέψεις και συνήθειες που επιβαρύνουν τη διάθεσή του και να εντάξει ξανά ευχάριστες δραστηριότητες στην ημέρα του. Ανάλογα με τα συμπτώματα και τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου, μπορεί επίσης να προταθεί αντικαταθλιπτική αγωγή.
Αν η θλίψη ή η εξάντληση επιμένουν και αρχίζουν να δυσκολεύουν τη δουλειά, τις σχέσεις ή τη φροντίδα του εαυτού μας, αξίζει να μιλήσουμε με έναν ειδικό. Η αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να καταλάβουμε αν πρόκειται για εποχική κατάθλιψη και ποια υποστήριξη ταιριάζει στην περίπτωσή μας.
