Μέση μείωση κατά 73% στους πληθυσμούς άγριας ζωής που παρακολουθούνται παγκοσμίως καταγράφει για την περίοδο 1970–2022 η έκθεση «Ζωντανός Πλανήτης 2026» του WWF. Παρά την ανησυχητική εικόνα, αναδεικνύει και παραδείγματα ανάκαμψης, δείχνοντας ότι η προστασία της φύσης μπορεί να αποδώσει όταν στηρίζεται σε μακροχρόνιες, συντονισμένες προσπάθειες. Η διετής έκθεση, που εκπονείται σε συνεργασία με τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου, εξετάζει την πορεία 35.803 πληθυσμών από 5.790 είδη. Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στα οικοσυστήματα γλυκού νερού, με μείωση 85%, ενώ ακολουθούν τα χερσαία με 69% και τα θαλάσσια με 59%.
Κυριότερη απειλή παραμένει η καταστροφή και υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων. Την πίεση εντείνουν η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση, τα ξενικά είδη και οι ασθένειες. Οι επιπτώσεις υπερβαίνουν την απώλεια μεμονωμένων ειδών. Η βιοποικιλότητα στηρίζει την οικονομία και την κοινωνία, εξασφαλίζοντας τροφή, νερό, καθαρό αέρα και φάρμακα. Η υποβάθμισή της επηρεάζει άμεσα τη ζωή και την ευημερία των ανθρώπων, τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο.
Τα είδη που δείχνουν τον δρόμο της ανάκαμψης
Παρά τη συνολική αρνητική τάση, περίπου οι μισοί πληθυσμοί της έκθεσης παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι τίγρεις, ο πληθυσμός των οποίων αυξήθηκε κατά περίπου 70% από το 2010 έως το 2025, χάρη στη συνεργασία κυβερνήσεων, τοπικών κοινοτήτων και οργανώσεων.
Ανάκαμψη καταγράφεται και στον ερυθρό τόνο του Ατλαντικού και του Ειρηνικού, μετά τις σοβαρές απώλειες από την υπεραλίευση. Στη νότια Αφρική, οι πληθυσμοί ελεφάντων παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται σε αρκετές περιοχές όπου οι κοινότητες συμμετέχουν στην προστασία τους. Η πράσινη θαλάσσια χελώνα πέρασε το 2025 στην κατηγορία «Χαμηλού Κινδύνου», έπειτα από πέντε δεκαετίες δράσεων σε περίπου 80 χώρες.
Στην Ελλάδα, οι φωλιές της Caretta caretta αυξάνονται στον Κυπαρισσιακό Κόλπο και στον Κόλπο του Λαγανά, ως αποτέλεσμα μέτρων προστασίας που ξεκίνησαν πριν από περίπου 30 χρόνια. Στη Μεσόγειο, η ανάκαμψη του ερυθρού τόνου συνδέεται με τη βελτίωση των αλιευτικών κανονισμών και πρακτικών.
Οι επιτυχίες αυτές χρειάστηκαν δεκαετίες, παρά τις περικοπές χρηματοδότησης, τις πολιτικές ανατροπές και τις περιόδους χωρίς εμφανή αποτελέσματα. Κοινός παρονομαστής ήταν ο σαφής στόχος, η προσαρμογή των παρεμβάσεων και η επιμονή.
Για να γενικευθούν, το WWF ζητά αλλαγές στην παραγωγή τροφίμων, στην ενέργεια και στη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που επιβαρύνουν το περιβάλλον. Η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας αποτελεί θετική εξέλιξη, αλλά η μετάβαση χρειάζεται επιτάχυνση, παράλληλα με πιο βιώσιμη γεωργία και υπεύθυνη κατανάλωση. Οι διασκέψεις του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα προσφέρουν ευκαιρία μετατροπής των δεσμεύσεων σε πράξεις, με στόχο την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας έως το 2030. Όπως επισημαίνει η Παναγιώτα Μαραγκού, επικεφαλής προγραμμάτων προστασίας περιβάλλοντος του WWF Ελλάς, το ζητούμενο είναι να πολλαπλασιαστούν τα θετικά παραδείγματα και να επιταχυνθεί η δράση, όσο υπάρχει ακόμη περιθώριο αλλαγής.
