Μια επιστολή για το εμπόριο λαδιού στη Σπάρτη του 1860, οι εγγραφές παιδιών από την υπόλοιπη Πελοπόννησο στα λακωνικά σχολεία, τα αρχεία των φυλακών Σπάρτης και Γυθείου που διασώθηκαν στην Τρίπολη και το πρόγραμμα μιας χορωδιακής συναυλίας στον Πύργο συνέθεσαν μια λιγότερο γνωστή εικόνα της Λακωνίας στην εσπερίδα που συνδιοργάνωσαν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Λακωνίας και η Πνευματική Εστία Σπάρτης, το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στην αίθουσα «Γεώργιος Περδικλώνης».
Με τίτλο «…Μετά Λακεδαιμονίων» και χορηγό την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, η Α΄ Συνάντηση ΓΑΚ Πελοποννήσου συγκέντρωσε στελέχη, αρχειονόμους και ερευνητές από την Αιγιάλεια, την Αχαΐα, την Αρκαδία, την Ηλεία και τη Μεσσηνία. Οι εισηγήσεις ανέδειξαν τις συνδέσεις της Λακωνίας με τους υπόλοιπους πελοποννησιακούς τόπους στο εμπόριο, στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό, δείχνοντας πως η τοπική ιστορία συχνά αναζητείται έξω από τα γεωγραφικά της όρια, ακολουθώντας τις μετακινήσεις ανθρώπων και αρχείων.
Ο προϊστάμενος των ΓΑΚ Λακωνίας, Μιχάλης Σόβολος, υπογράμμισε τη συνάντηση διαφορετικών γενεών ανθρώπων των αρχείων και απέδωσε την αρχική ιδέα στην Πέπη Γαβαλά, πρώην προϊσταμένη της υπηρεσίας και αντιπρόεδρο της Πνευματικής Εστίας Σπάρτης. Ο ίδιος συντόνισε το πρώτο μέρος και η μεταφράστρια και δημοσιογράφος του «Λακωνικού Τύπου», Ιλέην Ρήγα, το δεύτερο.
Από τις εμπορικές επιστολές
στις ζωές πίσω από τα αρχεία
Ο Παναγιώτης Ανδριανόπουλος και η Χαρά Νικολακοπούλου παρουσίασαν το αρχείο της εμπορικής οικογένειας Εφεσίου, που φυλάσσεται στα ΓΑΚ Μεσσηνίας και περιλαμβάνει περισσότερες από 50 επιστολές σχετικές με τη Λακωνία. Οι αναφορές στη Σπάρτη, στον Μυστρά, στο Γύθειο και σε άλλες περιοχές αποκαλύπτουν οικονομικές και οικογενειακές σχέσεις. Σε επιστολή του Νοεμβρίου 1860 περιγράφονται η αγορά ελαιολάδου, η επιλογή αγοράς μικρών ποσοτήτων και η διερεύνηση μίσθωσης δεξαμενής στον Μυστρά, όπου οι τιμές ήταν καλύτερες από τη Σπάρτη. Άλλες επιστολές φωτίζουν διαπραγματεύσεις για γάμους και προίκες, οικονομικές αγωνίες και κοινωνικές αντιλήψεις.
Μέσα από τα μαθητολόγια ελληνικών σχολείων και γυμνασίων της περιόδου 1862–1912, η Πέπη Γαβαλά κατέγραψε 553 μαθητές από άλλες πελοποννησιακές περιοχές, κυρίως την Αρκαδία και τη Μεσσηνία. Οι εγγραφές αποτυπώνουν μετακινήσεις οικογενειών δημόσιων υπαλλήλων και στρατιωτικών λόγω μεταθέσεων, εμπόρων και τεχνιτών προς αναζήτηση εργασίας, αλλά και διαδρομές ορφανών παιδιών που χρειάζονται περαιτέρω έρευνα. Ανάμεσα στις λιγοστές μαθήτριες περιλαμβάνονταν η Μαρία Πολυδούρη και οι αδελφές της.
Η Ανδριανή Μελίστα και η Ειρήνη Πογιαντζή από τα ΓΑΚ Αχαΐας συμπλήρωσαν την εκπαιδευτική εικόνα με εκθέσεις επιθεωρήσεων και πρακτικά εκπαιδευτικών συμβουλίων. Το υλικό διασώζει στοιχεία για σχολεία, δασκάλους, υποδομές, ελλείψεις και συνθήκες φοίτησης στη Λακωνία, καθώς και για την εκπαιδευτική εποπτεία και την εφαρμογή των πολιτικών κάθε περιόδου.
Την οικονομική και κοινωνική κινητικότητα των Λακώνων κατά την περίοδο 1800–1870 διερεύνησε ο Μιχάλης Σόβολος μέσα από δικαστικά και συμβολαιογραφικά αρχεία. Εμπορικές συμφωνίες, δάνεια, αγοραπωλησίες και περιουσιακές διεκδικήσεις καταγράφουν σχέσεις με την Τρίπολη, την Πάτρα, το Ναύπλιο και τη Μεσσηνία, με επίκεντρο, μεταξύ άλλων, το λάδι, το μετάξι, τους νερόμυλους και την παρουσία Λαγκαδινών μαστόρων στη Λακωνία.
Από τα αρχεία των φυλακών
στους πολιτιστικούς δεσμούς
Τα αρχεία των φυλακών Σπάρτης και Γυθείου, που εντοπίστηκαν στα υπόγεια του Δικαστικού Μεγάρου Τρίπολης και φυλάσσονται στα ΓΑΚ Αρκαδίας, παρουσίασε η Λεωνόρα Τριανταφυλλοπούλου, καθώς ο προϊστάμενος του Τμήματος Αρκαδίας, Ιωάννης Γεωργούλης, δεν μπόρεσε να παραστεί. Βιβλία κρατουμένων, ατομικοί φάκελοι, έγγραφα μεταγωγών και αποφυλακίσεων, αλληλογραφία και καταστάσεις τροφίμων φωτίζουν τη λειτουργία των φυλακών και την καθημερινότητα του εγκλεισμού, αλλά και τις πολιτικές διώξεις και πρακτικές ελέγχου της εμφυλιακής και μετεμφυλιακής περιόδου.
Τους πνευματικούς και θρησκευτικούς δεσμούς ανέδειξαν η Μαργαρώ Καραφωτιά, πρώην προϊσταμένη των ΓΑΚ Αιγιαλείας, παρουσιάζοντας τη διαδρομή του Οσίου Λεοντίου από τη Μονεμβασιά στην Αιγιάλεια, και η Ιωάννα Τζουανοπούλου, πρώην προϊσταμένη των ΓΑΚ Ηλείας. Η δεύτερη τεκμηρίωσε μέσα από αρχειακή αλληλογραφία τη στήριξη της Εξαρχίας του Παναγίου Τάφου από τα μετόχια της Μάνης τη δύσκολη δεκαετία του 1940, ιδιαίτερα με την παραγωγή και αποστολή ελαιολάδου.
Η πολιτιστική επικοινωνία αποτυπώθηκε στο πρόγραμμα και στην πρόσκληση συναυλίας της μικτής χορωδίας του Ελληνικού Ωδείου Σπάρτης στον Πύργο, στις 3 Ιανουαρίου 1965, από το αρχείο του λογοτέχνη Τάκη Δόξα στα ΓΑΚ Ηλείας. Την παρουσίαση έκανε επίσης η Λεωνόρα Τριανταφυλλοπούλου, εκπροσωπώντας την απούσα προϊσταμένη των ΓΑΚ Ηλείας, Παναγιώτα Κωστοπούλου. Τα τεκμήρια προτάθηκαν ως αφετηρία έρευνας της μουσικής ζωής και των πολιτιστικών συνεργασιών, αλλά και αξιοποίησης στη σχολική τάξη.
Η στέγαση των ΓΑΚ
και η συνέχεια της συνάντησης
Ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας, Θανάσης Δαβάκης, που παρέστη στην εκδήλωση, ενημέρωσε για το έργο στέγασης των ΓΑΚ Λακωνίας στο ιστορικό κτήριο του παλαιού δικαστηρίου. Όπως ανέφερε, είχαν υποβληθεί 12 προσφορές και εξετάζονταν τα δικαιολογητικά για την ανάδειξη αναδόχου.
Ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Σπάρτης, Στέφανος Βρεττάκος, εκπροσωπώντας τον δήμαρχο, επισήμανε την πρακτική συμβολή των ΓΑΚ στη λειτουργία των δημόσιων φορέων, αναφέροντας την άμεση ανταπόκριση της τοπικής υπηρεσίας στην αναζήτηση παλαιάς απόφασης αδελφοποίησης του Δήμου.
Ξεχωριστός ήταν ο χαιρετισμός του Richard Witt, ο οποίος αναφέρθηκε στη μνήμη και στην προσφορά της συζύγου του, Καίτης Γεωργακοπούλου-Witt, συνδέοντας τη φιλοξενία των ΓΑΚ Λακωνίας στο Σταματάκειο με τη δική της ευεργεσία.
Η επιθυμία συνέχισης των συναντήσεων σε άλλες περιοχές της Πελοποννήσου εκφράστηκε επανειλημμένα. Οι παρουσιάσεις ανέδειξαν τις δυνατότητες που ανοίγει η συνεργασία των αρχειακών υπηρεσιών, αλλά και η παράδοση οικογενειακών και προσωπικών αρχείων από ιδιώτες, ώστε να διασωθούν και να γίνουν προσβάσιμα στην έρευνα.
