Η αφηρημάδα, η δυσκολία συγκέντρωσης και η απώλεια ενδιαφέροντος για καθημερινές δραστηριότητες συχνά ανησυχούν τους οικείους ενός ηλικιωμένου, οδηγώντας τη σκέψη τους στην άνοια. Ωστόσο, πίσω από αυτές τις αλλαγές μπορεί να βρίσκεται η κατάθλιψη, η οποία στις μεγαλύτερες ηλικίες δεν εκδηλώνεται απαραίτητα με εμφανή θλίψη.
Όπως επισημαίνει ο Howard E. LeWine, επικεφαλής ιατρικός συντάκτης στο Harvard Health Publishing, τα προβλήματα μνήμης δεν οφείλονται πάντοτε σε μια νευροεκφυλιστική νόσο. Η κατάθλιψη μπορεί να προκαλέσει μειωμένη ενεργητικότητα, επιβράδυνση της σκέψης και έλλειψη κινήτρου, δημιουργώντας την εντύπωση ότι οι νοητικές ικανότητες έχουν επιδεινωθεί.
Ένας ηλικιωμένος μπορεί να καθυστερεί να ολοκληρώσει απλές εργασίες, να δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια συζήτηση ή να αποσύρεται από δραστηριότητες που άλλοτε τον ευχαριστούσαν. Η εικόνα αυτή δεν αρκεί για να προσδιοριστεί η αιτία, καθώς παρόμοιες εκδηλώσεις μπορεί να παρατηρηθούν και στις δύο καταστάσεις.
Η διάκριση δεν είναι εύκολη, καθώς η κατάθλιψη και η άνοια μπορούν να συνυπάρχουν και να επιβαρύνουν η μία την άλλη. Γι’ αυτό, η παρουσία καταθλιπτικών συμπτωμάτων δεν αποκλείει μια παράλληλη διαταραχή των νοητικών λειτουργιών.
Πέντε διαφορές που βοηθούν στη διερεύνηση
Ορισμένα χαρακτηριστικά μπορούν να βοηθήσουν τους ειδικούς στην αξιολόγηση, χωρίς να αποτελούν από μόνα τους ασφαλή κριτήρια διάγνωσης:
1. Η εμφάνιση των συμπτωμάτων. Στην κατάθλιψη, οι νοητικές δυσκολίες μπορεί να εμφανιστούν σχετικά γρήγορα, ενώ στην άνοια οι αλλαγές συνήθως εξελίσσονται πιο σταδιακά.
2. Ο προσανατολισμός. Οι άνθρωποι με κατάθλιψη συνήθως γνωρίζουν πού βρίσκονται και διατηρούν την αίσθηση του χρόνου. Στη νόσο Αλτσχάιμερ μπορεί να εμφανιστεί σύγχυση, ιδιαίτερα όσο αυτή εξελίσσεται.
3. Η συγκέντρωση και η μνήμη. Η κατάθλιψη δυσκολεύει την προσοχή και την επεξεργασία πληροφοριών, επηρεάζοντας την ανάκλησή τους. Στη νόσο Αλτσχάιμερ είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική η δυσκολία συγκράτησης νέων πληροφοριών.
4. Η ομιλία και οι δεξιότητες. Η κατάθλιψη συνήθως δεν προκαλεί τις ίδιες διαταραχές στην ομιλία, τη γραφή και τις σύνθετες κινητικές δεξιότητες που παρατηρούνται σε ορισμένες μορφές άνοιας.
5. Η επίγνωση των δυσκολιών. Οι άνθρωποι με κατάθλιψη συχνά αναγνωρίζουν τα προβλήματα μνήμης και ανησυχούν γι’ αυτά. Αντίθετα, όσοι έχουν νόσο Αλτσχάιμερ μπορεί να μην αντιλαμβάνονται πλήρως την έκτασή τους.
Οι παραπάνω διαφορές περιγράφουν γενικές τάσεις και δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους. Ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια, τα συμπτώματα μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται, δυσκολεύοντας την αναγνώριση της υποκείμενης αιτίας.
Κάθε αλλαγή στη μνήμη, στη συμπεριφορά ή στην καθημερινή λειτουργικότητα χρειάζεται ολοκληρωμένη ιατρική αξιολόγηση. Δεν υπάρχει μία εξέταση που να διαχωρίζει με βεβαιότητα τις δύο καταστάσεις σε όλες τις περιπτώσεις.
Στην αξιολόγηση έχει σημασία να συνεκτιμώνται η χρονική πορεία των συμπτωμάτων, η επίδρασή τους στην καθημερινότητα και η συνολική κατάσταση της υγείας. Οι παρατηρήσεις των οικείων μπορούν να συμπληρώσουν την εικόνα, ιδίως όταν το ίδιο το άτομο δυσκολεύεται να περιγράψει τις αλλαγές που βιώνει.
Η αντιμετώπιση της κατάθλιψης μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, τη συγκέντρωση και τις σχετικές δυσκολίες μνήμης. Η βελτίωση, όμως, δεν αποκλείει τη συνύπαρξη άνοιας. Το ουσιαστικό είναι τα προβλήματα μνήμης να μην αποδίδονται αυτόματα ούτε στην άνοια ούτε στην ηλικία: η έγκαιρη διερεύνηση μπορεί να αποκαλύψει αντιμετωπίσιμες αιτίες και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής.
