Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 χαράχτηκε ανεξίτηλα στη συλλογική μνήμη. Δεκαεννέα αεροπειρατές της Αλ Κάιντα οδήγησαν τέσσερα αεροσκάφη σε μια τρομοκρατική επίθεση άνευ προηγουμένου: δύο στους Δίδυμους Πύργους, ένα στο Πεντάγωνο, ενώ το τέταρτο έπεσε χάρη στην αυτοθυσία των επιβατών. Οι εικόνες της κατάρρευσης των Πύργων σόκαραν τον κόσμο και σηματοδότησαν την απαρχή μιας νέας εποχής: της φοβίας του φόβου.
Από τότε, η παγκόσμια ασφάλεια άλλαξε ριζικά. Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός αναδείχθηκε ως η νέα απειλή: Αφγανιστάν, Ιράκ, Συρία, τρομοκρατικά χτυπήματα στην Ευρώπη και αλλού κράτησαν την ανθρωπότητα σε διαρκή επιφυλακή. Η σταθερότητα φάνηκε εύθραυστη· η αβεβαιότητα έγινε μόνιμη.
Σήμερα: Ο κόσμος σε κρίση
Δύο δεκαετίες μετά, ο πλανήτης αντιμετωπίζει μια σειρά από παράλληλες κρίσεις. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που ξεκίνησε το 2022, έχει στοιχίσει δεκάδες χιλιάδες ζωές, έχει ισοπεδώσει πόλεις και έχει δημιουργήσει εκατομμύρια προσφύγων. Η Ευρώπη δοκιμάζεται από ενεργειακή κρίση και γεωπολιτική πίεση, ενώ οι διεθνείς ισορροπίες αλλάζουν με καταιγιστικό ρυθμό.
Την ίδια στιγμή, η Γάζα αιμορραγεί. Οι σφαγές αμάχων και η καταστροφή ολόκληρων συνοικιών αποτελούν μια από τις πιο σκληρές τραγωδίες της εποχής μας. Ο κύκλος αίματος στη Μέση Ανατολή αναζωπυρώνει το μίσος, διαιωνίζει την ένταση και τροφοδοτεί ξανά το φάσμα του θρησκευτικού φονταμενταλισμού.
Παράλληλα, η κλιματική κρίση επιδεινώνει την αστάθεια: καύσωνες, πλημμύρες, πυρκαγιές και ξηρασίες χτυπούν κάθε ήπειρο. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας πάνω από +1,5 °C θα έχει ανυπολόγιστες συνέπειες για τη ζωή στον πλανήτη.
Η Δύση: ΗΠΑ, ΕΕ και ΝΑΤΟ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ηγήθηκαν του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» και σήμερα στηρίζουν στρατιωτικά και οικονομικά την Ουκρανία. Το ΝΑΤΟ ανασχηματίζεται, ενισχύει την παρουσία του στην Ανατολική Ευρώπη και αποκτά ξανά ρόλο-κλειδί στη διασφάλιση της Δύσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συντονίζει κυρώσεις, στηρίζει ανθρωπιστικά τις πληγείσες περιοχές, αλλά και αντιμετωπίζει το δικό της σκληρό δίλημμα: Η Ευρώπη καλείται να πληρώσει το τίμημα μιας κοινής άμυνας και ασφάλειας, δεσμεύοντας έως και το 5% του ΑΕΠ κάθε χώρας. Μια επιλογή που στερεί πολύτιμους πόρους από το ήδη ρευστό κοινωνικό κράτος -υγεία, παιδεία, πρόνοια. Το ερώτημα παραμένει: στρατιωτική ισχύς ή κοινωνική συνοχή;
Η αντίπερα όχθη: Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Ιράν, BRICS
Η Ρωσία αντέχει παρά τις κυρώσεις, στηριζόμενη στην ενέργεια και στις συμμαχίες της. Η Κίνα ενισχύει στρατιωτική και οικονομική ισχύ, διατηρώντας προσεκτική στάση στην Ουκρανία. Η Ινδία παίζει διπλό ρόλο, συνεργαζόμενη με τη Δύση αλλά και με τη Μόσχα, ενώ το Ιράν εμβαθύνει στρατηγικές σχέσεις με Ρωσία και Κίνα.
Οι BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική, με νέες υποψηφιότητες) διευρύνονται και δημιουργούν παράλληλα χρηματοπιστωτικά και εμπορικά δίκτυα, αμφισβητώντας την κυριαρχία της Δύσης. Ένας νέος πολυπολικός κόσμος αναδύεται, γεμάτος απρόβλεπτες δυναμικές.
Το τίμημα της αβεβαιότητας
Η 11η Σεπτεμβρίου μας δίδαξε ότι η σταθερότητα μπορεί να καταρρεύσει μέσα σε μια στιγμή. Σήμερα, από την Ουκρανία έως τη Γάζα, από την κλιματική καταστροφή έως τον φονταμενταλισμό, ο κόσμος ζει μια εποχή αστάθειας και ρευστότητας.
Η Ευρώπη πληρώνει το τίμημα της άμυνας, οι κοινωνίες στενάζουν από την οικονομική πίεση, οι ηγεσίες αναμετρώνται με νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες.
Ο 21ος αιώνας γράφεται με αίμα, πόνο και ανατροπές. Αλλά η ελπίδα παραμένει: η επιλογή της αλληλεγγύης αντί του μίσους, της συνεργασίας αντί της αντιπαράθεσης, της ζωής αντί του θανάτου.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος θα αλλάξει. Το ερώτημα είναι προς ποια κατεύθυνση θα αλλάξει -κι αυτό εξαρτάται από τους ισχυρούς δρώντες στην παγκόσμια σκακιέρα… Η Ειρήνη και η Ασφάλεια σε τεντωμένο σχοινί.
