Η πρώτη φάση του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) για τον Δήμο Ανατολικής Μάνης (Δημοτικές Ενότητες Ανατολικής Μάνης, Γυθείου, Οιτύλου και Σμύνους), αναπτύχθηκε πρόσφατα από τους αναδόχους μελετητές, σηματοδοτώντας την έναρξη του διαλόγου και των διεργασιών για τα επόμενα στάδια του σχεδιασμού.
Την εκπόνηση τοπικών χωρικών σχεδίων χρηματοδότησε το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας. Η προκήρυξη των μελετών για κάθε δήμο υλοποιήθηκε από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), ενώ ήδη σε αρκετές περιπτώσεις έχει ξεκινήσει η εκπόνηση. Τα τοπικά χωρικά σχέδια είναι ένα σύνολο χαρτών και διαγραμμάτων, με τα οποία καθορίζονται το πρότυπο χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης, οι χρήσεις γης, οι όροι και περιορισμοί δόμησης, καθώς και κάθε άλλο μέτρο, όρος ή περιορισμός που απαιτείται για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και οργάνωση της περιοχής ενός πρωτοβάθμιου ΟΤΑ.
Η παρουσίαση του ΤΠΣ Αν. Μάνης πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου στο Γύθειο, παρουσία του δημάρχου Πέτρου Ανδρεάκου και των τεχνικών υπαλλήλων της Τεχνικής Υπηρεσίας του δήμου. Παρέστηαν πολιτικοί μηχανικοί, αγρονόμοι-τοπογράφοι μηχανικοί της περιοχής και εκπρόσωποι του Τεχνικού Επιμελητηρίου.
Τα σενάρια
Αρχικά παρατέθηκαν βασικά στοιχεία της διάγνωσης, όπως η αναπτυξιακή φυσιογνωμία και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των ζωνών παρέμβασης, η χωροταξική διάρθρωση και τάσεις, η οικιστική ανάπτυξη και διάρθρωση. Στη συνέχεια διατυπώθηκαν οι ειδικότεροι στόχοι του χωρικού και αναπτυξιακού προτύπου και παρουσιάστηκαν δύο σενάρια:
- Το Σενάριο Ι («Ήπια Μετάβαση – Συνοχή – Ανθεκτικότητα») επικεντρώνεται κυρίως στον τομέα του τουρισμού και την ενίσχυση των τάσεων της τουριστικής ανάπτυξης στους οικισμούς που εμφανίζουν μεγαλύτερη δυναμική στον κλάδο αυτό: Βασίζεται: Α) Στην ήπια αναβάθμιση του ενδογενούς δυναμικού, με βάση τους αγροτικούς πόρους της περιοχής (γεωργικούς, κτηνοτροφικούς, αλιευτικούς) και τη διασύνδεσή τους με τον Δευτερογενή και Τριτογενή Οικονομικό Τομέα και τους ειδικούς τουριστικούς πόρους της. Β) Στην κατοχύρωση και βελτίωση της ιεραρχικής θέσης της περιοχής και της πόλης του Γυθείου στην ευρύτερη περιοχή ανταλλαγών με τη χερσαία Λακωνία/Σπάρτη και θαλάσσια με Κρήτη και τη Μεσσηνία μέσω αναβάθμισης των υποστηρικτικών υποδομών και υπηρεσιών. Γ) Στο μετριασμό των ανισορροπιών δημογραφικού χαρακτήρα/εποχιακών πληθυσμών -τουρισμού / μέσω διάχυσης/αποκέντρωσης/πολυδραστηριότητας, και στην ανθεκτικότητα στη κλιματική αλλαγή.
- Το Σενάριο ΙΙ («Εξωστρέφεια – Αναγνωρισιμότητα Ταυτότητας – Ανθεκτικότητα») εστιάζει σε μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση χωρικής ανάπτυξης και οργάνωσης στο σύνολο της έκτασης του δήμου. Ως προτεραιότητα τίθεται η ισχυροποίηση του περιφερειακού ρόλου του δήμου, με έμφαση στην ισχυροποίηση των ειδικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της περιοχής μελέτης, ώστε να εξελιχθεί σε δυναμικό πόλο του ευρύτερου χωρικού συστήματος στο οποίο εντάσσεται, την αξιοποίηση της σημαντικής αξίας του δυναμικού της: Γύθειο (ελκυστικό αστικό/τουριστικό κέντρο – περιφερειακό λιμάνι / εναλλακτικός συγκοινωνιακός κόμβος μοχλός ανάπτυξης στη νότια Λακωνία). Και ιδιαίτερα της μοναδικότητας της ανθρωπογεωγραφικής ενότητας της Μάνης, την ανάδειξη σε χώρο έρευνας στον τομέα των πρότυπων εφαρμογών για την διαχείριση τόπων εξαίρετου πολιτισμικού ενδιαφέροντος (ιστορική/οικιστική/αρχιτεκτονική κληρονομιά) και υποδειγματικού χαρακτήρα σε ζητήματα που αφορούν την πρακτική εφαρμογή των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης.
Βασίζεται: Α) Στην ενδυνάμωση του ενδογενούς δυναμικού, ώστε να επιτευχθεί μια αναπτυξιακή πορεία με βάση την πολυτομεακή επιχειρηματικότητα, η οποία αξιοποιεί σύμφωνα με τα σύγχρονα πρότυπα τους πρωτογενείς παραγωγικούς πόρους της περιοχής (γεωργικούς, κτηνοτροφικούς, αλιευτικούς) και τη διασύνδεσή τους με τον Δευτερογενή και Τριτογενή Οικονομικό Τομέα και τους ειδικούς τουριστικούς πόρους της. Β) Την κατοχύρωση και ενίσχυση της ιεραρχικής θέσης της περιοχής και της πόλης του Γυθείου στην ευρύτερη περιοχή ανταλλαγών με τη χερσαία Λακωνία/Σπάρτη και θαλάσσια με Κρήτη/Μεσόγειο και τη Μεσσηνία, μέσω αναβάθμισης των υποστηρικτικών υποδομών και υπηρεσιών. Γ) Στην προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού το οποίο θα υποστηρίξει το προωθούμενο αναπτυξιακό μοντέλο.
Οι φάσεις
Η μελέτη του ΤΠΣ Ανατολικής Μάνης εκπονείται στην πρώτη φάση, η οποία διακρίνεται σε δύο στάδια, ως εξής:
- 1ο Στάδιο: Προβλέπει τη διάγνωση δυνατοτήτων και προβλημάτων χωρικής ανάπτυξης και οργάνωσης, τη συνθετική αξιολόγηση των χωρικών, γεωλογικών και περιβαλλοντικών δεδομένων, τη διατύπωση εναλλακτικών σεναρίων χωρικής ανάπτυξης και την αρχική πρόταση χωρικής οργάνωσης, χρήσεων γης και όρων δόμησης.
- 2ο Στάδιο: Περιλαμβάνει την τήρηση της διαδικασίας διαβούλευσης, την ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης και την οριστικοποίηση της πρότασης.
Το χωροταξικό πλαίσιο
Σύμφωνα με το προτεινόμενο χωροταξικό πρότυπο, η θέση και ο ρόλος του Δήμου Ανατ. Μάνης προδιαγράφονται ως εξής:
• Το Γύθειο και η Αρεόπολη ορίζονται ως ενδοπεριφερειακά κέντρα ανάπτυξης, βάσει της κατηγοριοποίησης τους ως οικιστικά κέντρα 3ου επιπέδου και 4ου επιπέδου ενισχυμένου, αντίστοιχα, με στόχο την ενίσχυσή τους, ώστε να λειτουργήσουν ως κέντρα ανάπτυξης στο επίπεδο του δήμου.
• Το Γύθειο εντάσσεται στους περιφερειακής εμβέλειας οδικούς άξονες ανάπτυξης: 1) Πάτρα – Τρίπολη – Σπάρτη – Γύθειο (διασύνδεση περιφέρειας) και 2) Πύλος – Μεθώνη – Κορώνη – Καλαμάτα – Καρδαμύλη – Αρεόπολη – Γύθειο – Μονεμβασιά – Νεάπολη.
• Προβλέπεται η επέκταση του λιμένα Γυθείου (μαζί με αυτούς της Καλαμάτας και Ναυπλίου) για ένταξη τους στο διεθνές σύστημα συνδυασμένων μεταφορών. Το λιμάνι Γυθείου με την ανάδειξη της Καλαμάτας ως πρωτεύοντος διαπεριφερειακού λιμένα, αναμένεται να περιοριστεί σε λειτουργίες μικρότερης γεωγραφικής εμβέλειας όπως: α) ακτοπλοϊκή εξυπηρέτηση γειτονικής νησιωτικής περιοχής Κυθήρων, αλλά και ορισμένων νήσων των νότιο-δυτικών Κυκλάδων, β) ορισμένες ‘διπολικές’ διαδρομές σύνδεσης Πελοποννήσου – Κρήτης.
• Καθορισμός της Λακωνικής και Μεσσηνιακής Μάνης (Δήμοι Αν. και Δυτικής Μάνης) ως μία εκ των 13 βιώσιμων αναπτυξιακών ενοτήτων στις οποίες εφαρμόζονται προγράμματα ολοκληρωμένης ανάπτυξης. Ειδικότερα, η χωρική αυτή ενότητα αφορά σε αγροτικές περιοχές με ιδιαίτερα ιστορικά χαρακτηριστικά και δυνατότητες τουριστικής ανάπτυξης εντός της οποίας το Γύθειο και η Αρεόπολη (όπως και η Καρδαμύλη), έχουν διακεκριμένο αναπτυξιακό ρόλο και καλούνται να λειτουργήσουν ως τοπικοί αναπτυξιακοί πόλοι.
• Μεγάλο τμήμα του δήμου που περιλαμβάνει τις ΔΕ Οιτύλου και Αν. Μάνης καθορίζεται ως πολιτιστικό σύνολο διεθνούς εμβέλειας. Σύμφωνα με το περιφερειακό πλαίσιο, οι αρχαιολογικοί και ιστορικοί τόποι της Περιφέρειας, σε συνδυασμό με το εξαίρετο φυσικό τους περιβάλλον, «συνθέτουν ένα σύστημα πλεονεκτημάτων και διαμορφώνουν το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα της Περιφέρειας για την προσέλκυση επισκεπτών εξαιρετικά διευρυμένης κλίμακας ενδιαφερόντων. Το σύστημα αυτό παρέχει σοβαρές προοπτικές θεματικού και εναλλακτικού εξειδικευμένου ευρείας κλίμακας τουρισμού με σοβαρές θετικές επιδράσεις στην ανάπτυξη των λοιπών παραγωγικών τομέων».
Οι στρατηγικές που προωθούνται
Οι στρατηγικές χωρο-αναπτυξιακές κατευθύνσεις που αφορούν την περιοχή μελέτης εστιάζουν στα παρακάτω:
• Αναβάθμιση οδικού άξονα Τρίπολη – Σπάρτη – Γύθειο – Νεάπολη σε εθνικής – διαπεριφερειακής εμβέλειας (Άξονας Κεντρικής Πελοποννήσου, εθνικής εμβέλειας, μέχρι το Γύθειο εντάσσεται στα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών-comprehensive). - Ισχυρή αναβάθμιση προσπελασιμότητας στο σύνολο της ΠΕ Λακωνίας. - Διερεύνηση υλοποίησης αεροδρομίου περιφερειακής εμβέλειας στη Σπάρτη.
• Ενισχύεται η παρουσία της κρουαζιέρας: Εκτός από την Καλαμάτα και Πύλο, προτείνονται επιπλέον ως πιθανοί προορισμοί και οι Λιμένες Ναυπλίου και Γυθείου και ο θαλάσσιος τουρισμός.
• Βασική κατεύθυνση σε σχέση με το πρότυπο χωρικής ανάπτυξης, αποτελεί ο περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης και «η βαθμιαία αντικατάσταση της από ζώνες και υποδοχείς παραγωγικών υποδοχέων», Πολιτική που επίσης αφορά στους οικισμούς όπου επιδιώκεται η ανάπτυξη κατά το πρότυπο της συνεκτικής πόλης.
• Θεσμοθέτηση και πολεοδομική ενεργοποίηση ζωνών παραγωγικών δραστηριοτήτων κατά προτεραιότητα στη έδρα της Περιφέρειας και σε όλες τις έδρες Περιφερειακών Ενοτήτων, καθώς και στις έδρες Καλλικράτειων δήμων.
• Προστασία της γεωργικής γης, κατεύθυνση που αφορά κατά προτεραιότητα τη Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας, αλλά και το σύνολο της γεωργικής γης. Ειδικότερα, προβλέπονται κατευθύνσεις για τη χωροθέτηση, νέων και υφιστάμενων, δραστηριοτήτων.
• Προστασία/ανάδειξη οικιστικού συνόλου Μάνης και αξιοποίηση υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων.
• Ενίσχυση κέντρων Καλλικρατικών δήμων.
• Δραστικός περιορισμός ή/και απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών (Φ/Β) σε γεωργική γη και σε δασικές εκτάσεις.
• Διερεύνηση μείωσης της έντασης των ανεμογεννητριών (Α/Γ) σε ΟΤΑ με σημαντικές αρχαιολογικές περιοχές (ενδεικτικά: μείωση του επιτρεπόμενου ποσοστού 5% για τις ΠΑΚ και 8% για τις ΠΑΠ του ισχύοντος ΕΠ-ΑΠΕ, υπολογισμός επιτρεπόμενου ποσοστού επί της έκτασης του ΟΤΑ μετά την αφαίρεση των περιοχών αποκλεισμού, κλπ. - ανάδραση στον υπερκείμενο σχεδιασμό).
• Εξειδίκευση, μετά από ειδική μελέτη, των κανόνων χωροθέτησης Α/Γ του ισχύοντος ΕΠ-ΑΠΕ σε τοπία διεθνούς σημασίας (ανάδραση στον υπερκείμενο σχεδιασμό).
• Δραστικός περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης και εφαρμογή της αρχής της συνεκτικής πόλης.
• Υλοποίηση νέων δραστηριοτήτων α’, β’ γ’ τομέα κατά προτεραιότητα σε οργανωμένους υποδοχείς.
• Ανάδειξη/προστασία σημαντικών τοπίων (ενδεικτικά: κοιλάδα Ευρώτα, Καβο-Μαλέας, κλπ).
Η επόμενη φάση
Εν συνεχεία, θα ακολουθήσει η δεύτερη φάση σχετικά με τη διαδικασία της έγκρισης μελέτης, με την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος. Όπως αναφέρει στον «ΛΤ» η ανταποκρίτρια Ελένη Τζανετάκου, προβλέπεται μετεξέλιξη του παλαιού Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου Γυθείου, με αντικείμενο τον στρατηγικό και ρυθμιστικό σχεδιασμό, με ορίζοντα τα επόμενα 20 έτη. Παράλληλα, μια σημαντική παράμετρος, είναι ότι ο σχεδιασμός πρέπει να «κουμπώσει» με το ΣΧΟΟΑΠ (Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης) του πρώην Δήμου Οιτύλου.
