«Στις 8 Μαΐου 1936, γενικεύονταν οι απεργιακές κινητοποιήσεις των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη. Οι πρώτοι καπνεργάτες είχαν αρχίσει να απεργούν ήδη από τα τέλη Απριλίου, διεκδικώντας καλύτερα μεροκάματα και βελτίωση των συνθηκών εργασίας τους. 7.000 απεργοί συγκεντρώθηκαν έξω από τα γραφεία του σωματείου τους και άρχισαν μια μεγάλη πορεία προς την Γενική Διοίκηση Βορείου Ελλάδος. Η κυβέρνηση Μεταξά διέταξε το Γ' Σώμα Στρατού να βρίσκεται σε ετοιμότητα. Την επομένη, στις 9 Μαΐου, τα γεγονότα πήραν μεγαλύτερες διαστάσεις. Έμποροι, βιοτέχνες και εργάτες της Θεσσαλονίκης συμμετείχαν και αυτοί σε απεργία και ενώθηκαν με τους καπνεργάτες. Οι δρόμοι της πόλης γέμισαν διαδηλωτές και η Χωροφυλακή έχασε τον έλεγχο και άρχισε να πυροβολεί στα τυφλά. Ο πρώτος νεκρός διαδηλωτής ήταν ο Τάσος Τούσης. Η εικόνα της μητέρας να θρηνεί πάνω από το σώμα του νεκρού παιδιού της συγκλονίζει την Ελλάδα και αποτελεί έμπνευση για τον Γιάννη Ρίτσο, ο οποίος συνέθεσε την ποιητική συλλογή ''Επιτάφιος''* λίγες μέρες μετά τα τραγικά γεγονότα». (Από το Αρχείο της ΕΡΤ)
Από το 1932, οι απεργίες στην Ελλάδα εμφανίζουν ιδιαίτερη έξαρση, λόγω της μεγάλης οικονομικής κρίσης του 1929 και της στάσης πληρωμών. Έχουν πρωτόγνωρη μαζικότητα και συχνά καταλήγουν σε αιματηρές συγκρούσεις με την αστυνομία, με νεκρούς και τραυματίες. Κύρια αιτήματα των απεργών ήταν η αύξηση του ημερομισθίου, η ασφάλεια, η υγειονομική περίθαλψη και οι συνθήκες εργασίας. Οι εργατικές κινητοποιήσεις κορυφώνονται τον Μάιο του 1936 στη Θεσσαλονίκη.
Από το πρωί της 8ης Μαΐου χιλιάδες διαδηλωτές κατευθύνονται προς το Διοικητήριο. Η Χωροφυλακή προσπάθησε να τους εμποδίσει και όταν οι διαδηλωτές επέμειναν ακολούθησαν συγκρούσεις, με τραυματίες πολλούς απεργούς. Η υπερβολική βία που άσκησαν τα ένστολα όργανα του κράτους για τη διάλυση της ογκώδους διαδήλωσης ευαισθητοποίησε και άλλους κλάδους εργαζομένων. Από το ίδιο βράδυ ξεκίνησαν 24ωρη απεργία οι σιδηροδρομικοί, οι αυτοκινητιστές, οι τροχιοδρομικοί και οι εργαζόμενοι στον ηλεκτρισμό. Ανήσυχη η κυβέρνηση Μεταξά επιστράτευσε τους σιδηροδρομικούς και τους τροχιοδρομικούς και έθεσε σε ετοιμότητα το Γ' Σώμα Στρατού, που έδρευε στη συμπρωτεύουσα, για κάθε ενδεχόμενο.
Ο κυβερνητικός χειρισμός εξόργισε τους απεργούς-διαδηλωτές, οι οποίοι όχι μόνο δεν έκαναν πίσω, αλλά συσπειρώθηκαν ακόμη περισσότερο, αντέδρασαν και αντιτάχθηκαν. Την επομένη, 9 Μαΐου, ημέρα Σάββατο, το απεργιακό μέτωπο διευρύνεται με τη συμμετοχή των αρτεργατών, των βιομηχανικών εργατών και άλλων κλάδων εργαζομένων, ενώ οι καταστηματάρχες κρατούν σε μεγάλο ποσοστό τα καταστήματά τους κλειστά.
Η απεργία έλαβε γρήγορα διαστάσεις καθολικής εξέγερσης. Οι απεργοί έστησαν οδοφράγματα στην οδό Εγνατία και σε κεντρικά σημεία της Θεσσαλονίκης για να αμυνθούν απέναντι στην αστυνομική καταστολή. Οι κεντρικοί δρόμοι της πόλης πλημμύρισαν από διαδηλωτές, που επεδίωκαν να κατευθυνθούν και πάλι προς το Διοικητήριο. Σημειώνεται ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των καπνεργατών ήταν γυναίκες, οι οποίες συμμετείχαν ενεργά στις διαδηλώσεις. Η Χωροφυλακή γρήγορα έχασε τον έλεγχο της κατάστασης και άρχισε να πυροβολεί στο ψαχνό τους διαδηλωτές, με αποτέλεσμα στο τέλος της ημέρας να καταμετρηθούν 12 νεκροί και πάνω από 280 τραυματίες, όλοι από την πλευρά των διαδηλωτών!
Γράφει η εφημερίδα «Καθημερινή» στις 10 Μαΐου 1936: «Εις βιομηχανίας μεγάλας, αι οποίαι αποδίδουν αμύθητα κέρδη εις τους διοικούντας αυτάς, όπως αι οικοδομικαί βιομηχανίαι, αι βιομηχανίαι των καπνών, της υφαντουργίας, των λιπασμάτων, εις ανωνύμους τραπεζιτικάς εταιρείας αι οποίαι πωλούσαι και αγοράζουσαι πίστιν αποκομίζουν μεγάλα οφέλη, δεν κατωρθώθη ακόμη ουδέ ημερομίσθια επαρκή, ουδέ μισθοί καλοί να δοθούν, ουδέ να γίνουν ταμεία περιθάλψεων και συντάξεων, δυνάμενα να βοηθήσουν την ασθένειαν και το γήρας».
Ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς προσπάθησε από την αρχή να ρίξει την ευθύνη των αιματηρών επεισοδίων στους κομμουνιστές και τους απεργούς, που δήθεν προκάλεσαν τους χωροφύλακες! Όμως, σχεδόν στο σύνολό του, ο πολιτικός κόσμος θεώρησε υπεύθυνη τη Xωροφυλακή και την κυβέρνηση. Τα γεγονότα αυτά προκάλεσαν τεράστια αναταραχή στην κυβέρνηση, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα για την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου από τον Ιωάννη Μεταξά λίγους μήνες αργότερα.
Τις επόμενες ημέρες τα πνεύματα άρχισαν να ηρεμούν. Ωστόσο, οι εργάτες και ο λαός της Θεσσαλονίκης δεν ήταν δυνατόν να καμφθούν από τις δυνάμεις καταστολής. Γι’ αυτό, μόλις κηδεύτηκαν οι νεκροί, άρχισαν διαπραγματεύσεις μεταξύ των εργατών, της κυβέρνησης και των καπνεμπόρων. Η απεργία έληξε στις 12 Μαΐου, με τα περισσότερα από τα αιτήματα των καπνεργατών να ικανοποιούνται. Η κυβέρνηση δεσμεύτηκε ότι θα τιμωρήσει τους υπεύθυνους της αιματοχυσίας, υπόσχεση που τελικά δεν τήρησε.
Η νέα γενιά πρέπει να μάθει την αληθινή ιστορία όλων των αγώνων και όσα προηγήθηκαν της συγκεκριμένης εξέγερσης, τα οποία αποσιωπώνται από την επίσημη εκπαίδευση. Και ότι οι ίδιες αναλογίες και ομοιότητες για όσα συνέβησαν κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, ακριβώς πριν από 90 χρόνια, ισχύουν και σήμερα.
Τα αιματηρά γεγονότα της 9ης Μαΐου 1936 αποτελούν μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές της εργατικής ιστορίας στην Ελλάδα.
*Ο «Επιτάφιος» μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη το 1958 στο Παρίσι και κυκλοφόρησε το 1960.
